సుందరకాండ - పంచపంచాశ సర్గః (హనుమంతుని పశ్చాత్తాపం - సీతా క్షేమ సమాచారం)
లంకాం సమస్తాం సందీప్య లాంగులాగ్నిం మహాబలః |
నిర్వాపయామాస తదా సముద్రే హరిసత్తమః || ౧ ||
సందీప్యమానాం విధ్వస్తాం త్రస్తరక్షోగణాం పురీమ్ |
అవేక్ష్య హనుమాన్ లంకాం చింతయామాస వానరః || ౨ ||
తస్యాభూత్ సుమహాంస్త్రాసః కుత్సా చాsత్మన్యజాయత |
లంకాం ప్రదహతా కర్మ కింస్విత్కృతమిదం మయా || ౩ ||
ధన్యాస్తే పురుషశ్రేష్ఠా యే బుధ్యా కోపముత్థితమ్ |
నిరున్థన్తి మహాత్మానో దీప్తమగ్నిమివాంభసా || ౪ ||
క్రుద్ధః పాపం న కుర్యాత్కః క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి |
క్రుద్ధః పరుషయావాచా నరః సాధూనధిక్షిపేత్ || ౫ ||
వాచ్యా వాచ్యం ప్రకుపితో న విజానాతి కర్హిచిత్ |
నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే క్వచిత్ || ౬ ||
యః సముత్పతితం క్రోధం క్షమయైవ నిరస్యతి |
యథోరగస్త్వచం జీర్ణాం స వై పురుష ఉచ్యతే || ౭ ||
ధిగస్తు మాం సుదుర్బుద్ధిం నిర్లజ్జం పాపకృత్తమమ్ |
అచిన్తయిత్వా తాం సీతాం అగ్నిదం స్వామిఘాతుకమ్ || 8 ||
యది దగ్ధ్వాత్ ఇయం లంకా నూనమార్యాఽపి జానకీ |
దగ్ధా తేన మయా భర్తుః హతం కార్యమజానతా || ౯ ||
యదర్థమయమారంభః తత్కార్యమవసాదితమ్ |
మయా హి దహతా లంకాం న సీతా పరిరక్షితా || ౧౦ ||
ఈషత్కార్య మిదం కార్య కృతమాసీన్నసంశయః |
తస్య క్రోదాభిభూతేన మయా మూలక్షయః కృతః || ౧౧ ||
వినష్టా జానకీ న్యూనం న హ్యదగ్దః ప్రదృశ్యతే |
లంకాయాం కశ్చిదుద్దేశః సర్వా భస్మీకృతా పురీ || ౧౨ ||
యది తద్విహతం కార్యం మమప్రజ్ఞా విపర్యయాత్ |
ఇహైవ ప్రాణసన్న్యాసో మమాపి హ్యద్య రోచతే || ౧౩ ||
కిమగ్నౌ నిపతా మ్యద్య అహోస్విద్బడబాముఖే |
శరీరమాహో సత్త్వానాం దద్మి సాగరవాసినామ్ || ౧౪ ||
కథం హి జీవతా శక్యో మయా ద్రష్ఠుం హరీశ్వరః |
తౌ వా పురుషశార్దూలౌ కార్యసర్వస్వఘాతినా || ౧౫ ||
మయా ఖలు తదే వేదం రోషదోషాత్ప్రదర్శితమ్ |
ప్రథితం త్రిషు లోకేషు కపిత్వమనవస్థితమ్ || ౧౬ ||
ధి గస్తు రాజసం భావం అనీశమనవస్థితమ్ |
ఈశ్వరేణాపి యద్రాగాన్ మయా సీతా నరక్షితా || ౧౭ ||
వినష్టాయాంతు సీతాయాం తావుభౌ వినశిష్యతః |
తయోర్వినాశే సుగ్రీవః సబంధుర్వినశిష్యతి || ౧8 ||
ఏతదేవ వచః శ్రుత్వా భరతో భ్రాతువత్సలః |
ధర్మాత్మా సహశతృఘ్నః కథం శక్ష్యతి జీవితుమ్ || ౧౯ ||
ఇక్ష్వాకు వంశే ధర్మిష్ఠే గతే నాశమసంశయమ్ |
భవిష్యన్తి ప్రజాః సర్వాః శోకసన్తాపపీడితాః || ౨౦ ||
తదహం భాగ్య రహితో లుప్త ధర్మార్థ సంగ్రహః |
రోషదోషపరీతాత్మా వ్యక్తం లోకవినాశనః || ౨౧ ||
ఇతి చిన్తయతః తస్య నిమిత్తాన్యుపపేదిరే |
పూర్వమప్యుపలబ్దాని సాక్షాత్ పునరచిన్తయత్ || ౨౨ ||
అథవా చారు సర్వాంగీ రక్షితా తేన తేజసా |
న నశిష్యతి కల్యాణీ నాగ్ని రగ్నౌ ప్రవర్తతే || ౨౩ ||
న హి ధర్మాత్మనః తస్య భార్యా మమిత తేజసః |
స్వ చారిత్రాభిగుప్తాం తాం స్ప్రష్టుమర్హతి పావకః || ౨౪ ||
నూనం రామ ప్రభావేన వైదేహ్యాః సుకృతేన చ |
యన్మాం దహనకర్మాఽయం నాదహాత్ హవ్యవాహనః || ౨౫ ||
త్రయాణాం భరతాదీనాం భ్రాతౄణాం దేవతా చ యా |
రామస్య చ మనః కాన్తా సా కథం వినశిష్యతి || ౨౬ ||
యద్వా దహనకర్మాఽయం సర్వత్ర ప్రభురవ్యయః |
నమే దహతి లాంగూలం కథ మార్యాం ప్రదక్ష్యతి || ౨౭ ||
పునశ్చాచిన్తయత్తత్ర హనుమాన్విస్మితస్తదా |
హిరణ్యనాభస్య గిరేర్జలమధ్యే ప్రదర్శనమ్ || ౨8 ||
తపసా సత్యవాక్యేన అనన్యత్వాచ్చ భర్తరి |
అపి సా నిర్దహేదగ్నిం నతా మగ్నిః ప్రదక్ష్యతే || ౨౯ ||
స తథా చిన్తయం స్తత్ర దేవ్యా ధర్మపరిగ్రహమ్ |
శుశ్రావ హనుమాన్ వాక్యం చారణానాం మహాత్మనామ్ || ౩౦ ||
అహో ఖలు కృతం కర్మ దుష్కరం హి హనూమతా |
అగ్నిం విసృజతాఽభీక్ష్ణం భీమం రాక్షసవేశ్మని || ౩౧ ||
ప్రపలాయిత రక్షః స్త్రీబాలవృద్ధసమాకులా |
జనకోలాహలాధ్మాతా క్రన్దన్తీవాద్రికన్దరే || ౩౨ ||
దగ్ధేయం నగరీ సర్వా సాట్టప్రాకారతోరణా |
జానకీ న చ దగ్ధేతి విస్మయోఽద్భుత ఏవ నః || ౩౩ ||
స నిమిత్తైశ్చ దృష్టార్థైః కారణైశ్చ మహాగుణైః |
ఋషివాక్యైశ్చ హనుమాన్ అభవత్ప్రీతిమానసః || ౩౪ ||
తతః కపిః ప్రాప్త మనోరథార్థః
తామక్షతాం రాజసుతాం విదిత్వా |
ప్రత్యక్షతః తాం పునరేవ దృష్ట్వా
ప్రతిప్రయాణాయ మతిం చకార || ౩౫ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే పంచపంచాశస్సర్గః ||