శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పదిహేనవ సర్గము
తే తు తాం రజనీముష్య బ్రాహ్మణా వేదపారగాః |
ఉపతస్థురుపస్థానం సహ రాజపురోహితాః || ౧
అమాత్యా బలముఖ్యాశ్చ ముఖ్యా యే నిగమస్య చ |
రాఘవస్యాభిషేకార్థే ప్రియమాణాస్తు సంగతాః || ౨
ఉదితే విమలే సూర్యే పుష్యే చాభ్యాగతేహని |
లగ్నే కర్కటకే ప్రాప్తే జన్మ రామస్య చ స్థితే || ౩
అభిషేకాయ రామస్య ద్విజేన్ద్రైరుపకల్పితమ్ |
కాఞ్చనా జలకుమ్భాశ్చ భద్రపీఠం స్వలంకృతమ్ || ౪
రథః చ సమ్యగాస్తీర్ణో భాస్వతా వ్యాఘ్రచర్మణా |
గఙ్గాయమునయోః పుణ్యాత్సఙ్గమాదాహృతం జలమ్ || ౫
యాశ్చాన్యా స్సరితః పుణ్యా హ్రదాః కూపా స్సరాంసి చ |
ప్రాగ్వాహాశ్చోర్ధ్వవాహాశ్చ తిర్యగ్వాహా స్సమాహితాః || ౬
తాభ్యశ్చైవాహృతం తోయం సముద్రేభ్యశ్చ సర్వశః |
సలాజాః క్షీరిభిశ్ఛన్నా ఘటాః కాఞ్చనరాజతాః || ౭
పద్మోత్పలయుతా భాన్తి పూర్ణాః పరమవారిణా |
క్షౌద్రం దధి ఘృతం లాజా దర్భా స్సుమనసః పయః || ౮
వేశ్యాశ్చైవ శుభాచారా స్సర్వాభరణభూషితాః |
చన్ద్రాంశువికచప్రఖ్యం కాఞ్చనం రత్నభూషితమ్ || ౯
సజ్జం తిష్ఠతి రామస్య వాలవ్యజనముత్తమమ్ |
చన్ద్రమణ్డలసఙ్కాశమాతపత్రం చ పాణ్డురమ్ || ౧౦
సజ్జం ద్యుతికరం శ్రీమదభిషేకపురస్కృతమ్ |
పాణ్డురశ్చ వృషస్సజ్జః పాణ్డురోశ్వశ్చ సుస్థితః || ౧౧
ప్రసృతశ్చ గజఃశ్రీమానౌపవాహ్యః ప్రతీక్షతే |
అష్టౌ చ కన్యా మాఙ్గల్యా స్సర్వాభరణభూషితాః || ౧౨
వాదిత్రాణి చ సర్వాణి వన్దినశ్చ తథాపరే |
ఇక్ష్వాకూణాం యథా రాజ్యే సంభ్రియేతాభిషేచనమ్ || ౧౩
తథాజాతీయమాదాయ రాజపుత్రాభిషేచనమ్ |
తే రాజవచనాత్తత్ర సమవేతామహీపతిమ్ || ౧౪
అపశ్యన్తోబ్రువన్ కో ను రాజ్ఞో నః ప్రతివేదయేత్ |
న పశ్యామశ్చ రాజానముదితశ్చ దివాకరః || ౧౫
యౌవరాజ్యాభిషేకశ్చ సజ్జో రామస్య ధీమతః |
ఇతి తేషు బ్రువాణేషు సార్వభౌమాన్ మహీపతీన్ || ౧౬
అబ్రవీత్తానిదం సర్వాన్సుమన్త్రో రాజసత్కృతః |
రామం రాజ్ఞో నియోగేన త్వరయా ప్రస్థితోస్మ్యహమ్ || ౧౭
పూజ్యా రాజ్ఞో భవన్తస్తు రామస్య చ విశేషతః |
అయం పృచ్ఛామి వచనాత్సుఖమాయుష్మతామహమ్ || ౧౮
రాజ్ఞః సంప్రతి బుద్ధస్య యచ్చాగమనకారణమ్ |
ఇత్యుక్త్వాన్తః పురద్వారమాజగామ పురాణవిత్ || ౧౯
సదాసక్తం చ తద్వేశ్మ సుమన్త్రః ప్రవివేశ హ |
తుష్టావాస్య తదా వంశం ప్రవిశ్య స విశాంపతేః || ౨౦
శయనీయం నరేన్ద్రస్య తదాసాద్య వ్యతిష్ఠత |
సోత్యాసాద్య తు తద్వేశ్మ తిరస్కరణిమన్తరా || ౨౧
ఆశీర్భిర్గుణయుక్తాభి రభితుష్టావ రాఘవమ్ |
సోమసూర్యౌ చ కాకుత్స్థ! శివవైశ్రవణావపి || ౨౨
వరుణశ్చాగ్నిరిన్ద్రశ్చ విజయం ప్రదిశన్తు తే |
గతా భగవతీ రాత్రిరహః శివముపస్థితమ్ || ౨౩
బుద్ధ్యస్వ నృపశార్దూల! కురు కార్యమనన్తరమ్ |
బ్రాహ్మణా బలముఖ్యాశ్చ నైగమాశ్చాగతా నృప! || ౨౪
దర్శనం తేభికాంక్షన్తే ప్రతిబుధ్యస్వ రాఘవ |
స్తువన్తం తం తదా సూతం సుమన్త్రం మన్త్రకోవిదమ్ || ౨౫
ప్రతిబుధ్య తతో రాజా ఇదం వచనమబ్రవీత్ |
రామమానయ సూతేతి యదస్యభిహితోనయా || ౨౬
కిమిదం కారణం యేన మమాజ్ఞా ప్రతిహన్యతే |
న చైవ సంప్రసుప్తోహమానయేహాశు రాఘవమ్ || ౨౭
ఇతి రాజా దశరథ స్సూతం తత్రాన్వశాత్పునః |
స రాజవచనం శ్రుత్వా శిరసా ప్రతిపూజ్య తమ్ || ౨౮
నిర్జగామ నృపావాసాన్మన్యమానః ప్రియం మహత్ |
ప్రసన్నో రాజమార్గం చ పతాకాధ్వజశోభితమ్ || ౨౯
హృష్టః ప్రముదిత స్సూతో జగామాశు విలోకయన్ |
స సూతస్తత్ర శుశ్రావ రామాధికరణాః కథాః || ౩౦
అభిషేచనసంయుక్తాస్సర్వలోకస్య హృష్టవత్ |
తతో దదర్శ రుచిరం కైలాసశిఖరప్రభమ్ || ౩౧
రామవేశ్మ సుమన్త్రస్తు శక్రవేశ్మసమప్రభమ్ |
మహాకవాటవిహితం వితర్దిశతశోభితమ్ || ౩౨
కాఞ్చనప్రతిమైకాగ్రం మణివిద్రుమతోరణమ్ |
శారదాభ్రఘనప్రఖ్యం దీప్తం మేరుగుహోపమమ్ || ౩౩
మణిభిర్వరమాల్యానాం సముహద్భిరలంకృతమ్ |
ముక్తామణిభిరాకీర్ణం చన్దనాగరూధూపితమ్ || ౩౪
గన్ధాన్మనోజ్ఞాన్ విసృజద్దార్దురం శిఖరం యథా |
సారసైశ్చ మయూరైశ్చ వినదద్భిర్విరాజితమ్ || ౩౫
సుకృతేహామృగాకీర్ణం సుకీర్ణం భక్తిభిస్తథా |
మనశ్చక్షుశ్చ భూతానామాదదత్తిగ్మతేజసా || ౩౬
చన్ద్రభాస్కరసఙ్కాశం కుబేరభవనోపమమ్ |
మహేన్ద్రధామప్రతిమం నానాపక్షిసమాకులమ్ || ౩౭
మేరుశృఙ్గసమం సూతో రామవేశ్మ దదర్శ హ |
ఉపస్థితైఃసమాకీర్ణం జనైరఞ్జలికారిభిః || ౩౮
ఉపాదాయ సమాక్రాన్తైస్తథా జానపదైర్జనైః |
రామాభిషేకసుముఖైరున్ముఖైస్సమలంకృతమ్ || ౩౯
మహామేఘసమప్రఖ్యముదగ్రం సువిభూషితమ్ |
నానారత్నసమాకీర్ణం కుబ్జకైరాతకావృతమ్ || ౪౦
స వాజియుక్తేన రథేన సారథిః |
నరాకులం రాజకులం విరాజయన్ |
వరూథినా రామగృహాభిపాతినా |
పురస్య సర్వస్య మనాంసి హర్షయన్ || ౪౧
తతస్సమాసాద్య మహాధనం మహత్ |
ప్రహృష్టరోమా స బభూబ సారథిః |
మృర్గైర్మయూరైశ్చ సమాకులోల్బణం |
గృహం వరార్హస్య శచీపతేరివ || ౪౨
స తత్ర కైలాసనిభాస్స్వలంకృతాః |
ప్రవిశ్య కక్ష్యాస్త్రిదశాలయోపమాః |
ప్రియాన్వరాన్ రామమతే స్థితాన్ బహూన్ |
వ్యపోహ్య శుద్ధాన్తముపస్థితో రథీ || ౪౩
స తత్ర శుశ్రావ చ హర్షయుక్తాః |
రామాభిషేకార్థకృతా జనానామ్ |
నరేన్ద్రసూనోరభిమఙ్గలార్థాః |
సర్వస్య లోకస్య గిరః ప్రహృష్టః || ౪౪
మహేన్ద్రసద్మప్రతిమం తు వేశ్మ |
రామస్య రమ్యం మృగపక్షి జుష్టమ్ |
దదర్శ మేరోరివ శ్రుఙ్గముచ్చం |
విభ్రాజమానం ప్రభయా సుమన్త్రః || ౪౫
ఉపస్థితైరఞ్జలికారకైశ్చ |
సోపాయనైర్జానపదైర్జనైశ్చ |
కోట్యా పరార్ధైశ్చ విముక్తయానైః |
సమాకులం ద్వారపథం దదర్శ || ౪౬
తతో మహామేఘమహీధరాభం |
ప్రభిన్నమత్యఙ్కుశమత్యసహ్యమ్ |
రామౌపవాహ్యం రుచిరం దదర్శ |
శత్రుఞ్జయం నాగముదగ్రకాయమ్ || ౪౭
స్వలంకృతాన్ సాశ్వరథాన్ సకుఞ్జరా- |
నమాత్య ముఖ్యాంశ్చ దదర్శ వల్లభాన్ |
వ్యపోహ్య సూతస్సహితాన్ సమన్తతః |
సమృద్ధమన్తఃపురమావివేశ హ || ౪౮
తదన్ద్రికూటాచలమేఘసన్నిభం |
మహావిమానోపమవేశ్మసంయుతమ్ |
అవార్యమాణః ప్రవివేశ సారథిః |
ప్రభూతరత్నం మకరో యథార్ణవమ్ || ౪౯
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశఃసర్గః