శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ద్వాత్రింశ సర్గము
తతశ్శాసన మాజ్ఞాయ భ్రాతు శ్శుభతరం ప్రియమ్ |
గత్వా స ప్రవివేశాశు సుయజ్ఞస్య నివేశనమ్ || ౧
తం విప్రమగ్న్యగారస్థం వన్దిత్వా లక్ష్మణోబ్రవీత్ |
సఖేభ్యాగచ్ఛ పశ్య త్వం వేశ్మ దుష్కరకారిణః || ౨
తతస్సన్ధ్యాముపాస్యాశు గత్వా సౌమిత్రిణా సహ |
జుష్టం తత్ప్రావిశల్లక్ష్మ్యా రమ్యం రామనివేశనమ్ || ౩
తమాగతం వేదవిదం ప్రాఞ్జలిస్సీతయా సహ |
సుయజ్ఞమభిచక్రామ రాఘవోగ్నిమివార్చితమ్ || ౪
జాతరూపమయైర్ముఖ్యైరఙ్గదైః కుణ్డలైః శుభైః |
సహేమసూత్రైర్మణిభిః కేయూరైర్వలయైరపి || ౫
అన్యైశ్చ రత్నైర్బహుభిః కాకుత్స్థః ప్రత్యపూజయత్ |
సుయజ్ఞం స తదోవాచ రామస్సీతా ప్రచోదితః || ౬
హారం చ హేమసూత్రం చ భార్యాయై సౌమ్య హారయ |
రశనాం చాధునా సీతా దాతుమిచ్ఛతి తే సఖే! || ౭
అఙ్గదాని విచిత్రాణి కేయూరాణి శుభాని చ |
ప్రయచ్ఛతి సఖే! తుభ్యం భార్యాయై గచ్ఛతీ వనమ్ || ౮
పర్యఙ్కమగ్య్రాస్తరణం నానారత్నవిభూషితమ్ |
తమపీచ్ఛతి వైదేహీ ప్రతిష్ఠాపయితుం త్వయి || ౯
నాగ శ్శత్రుఞ్జయో నామ మాతులోయం దదౌ మమ |
తం తే గజసహస్రేణ దదామి ద్విజసత్తమ! || ౧౦
ఇత్యుక్తస్స హి రామేణ సుయజ్ఞః ప్రతిగృహృయతత్ |
రామలక్ష్మణసీతానాం ప్రయుయోజాశిష శ్శుభాః || ౧౧
అథ భ్రాతరమవ్యగ్రం ప్రియం రామః ప్రియంవదః |
సౌమిత్రిం తమువాచేదం బ్రహ్మేవ త్రిదశేశ్వరమ్ || ౧౨
అగస్త్యం కౌశికం చైవ తావుభౌ బ్రాహ్మణోత్తమౌ |
అర్చయాహూయ సౌమిత్రే! రత్నైస్సస్యమివామ్బుభిః || ౧౩
తర్పయస్వ మహాబాహో! గోసహస్రైశ్చ మానద! |
సువర్ణై రజతైశ్చైవ మణిభిశ్చ మహాధనైః || ౧౪
కౌసల్యాం చ య ఆశీర్భిర్భక్తః పర్యుపతిష్ఠతి |
ఆచార్యస్తైత్తిరీయాణామభిరూపశ్చ వేదవిత్ || ౧౫
తస్య యానం చ దాసీశ్చ సౌమిత్రే! సమ్ప్రదాపయ |
కౌశేయాని చ వస్త్రాణి యావత్తుష్యతి స ద్విజః || ౧౬
సూతశ్చిత్రరథశ్చార్య సచివస్సుచిరోషితః |
తోషయైనం మహార్హైశ్చ రత్నైర్వస్త్రైర్ధనైస్తథా || ౧౭
పశుకాభిశ్చ సర్వాభిర్గవాం దశశతేన చ |
యే చేమే కఠకాలాపా బహవో దణ్డమాణవాః || ౧౮
నిత్యస్వాధ్యాయశీలత్వాన్నాన్యత్కుర్వన్తి కిఞ్చన |
అలసా స్వాదుకామాశ్చ మహతాం చాపి సమ్మతాః || ౧౯
తేషామశీతియానాని రత్నపూర్ణాని దాపయ |
శాలివాహసహస్రం చ ద్వే శతే భద్రకాం స్తథా || ౨౦
వ్యఞ్జనార్థం చ సౌమిత్రే! గోసహస్రముపాకురు |
మేఖలీనాం మహాసఙ్ఘః కౌసల్యాం సముపస్థితః || ౨౧
తేషాం సహస్రం సౌమిత్రే! ప్రత్యేకం సమ్ప్రదాపయ |
అమ్బా యథా చ సా నన్దేత్కౌసల్యా మమ దక్షిణామ్ || ౨౨
తథా ద్విజాతీస్తా న్సర్వాన్ లక్ష్మణార్చయ సర్వశః |
తత స్సపురుషవ్యాఘ్రస్తద్ధనం లక్ష్మణః స్వయమ్ || ౨౩
యథోక్తం బ్రాహ్మణేన్ద్రాణాంమదదాద్ధనదో యథా |
అథాబ్రవీద్బాష్పకలాంస్తిష్ఠతశ్చోపజీవినః || ౨౪
సమ్ప్రదాయబహుద్రవ్యమేకైకస్యోపజీవనమ్ |
లక్ష్మణస్య చ యద్వేశ్మ గృహం చ యదిదం మమ || ౨౫
అశూన్యం కార్యమేకైకం యావదాగమనం మమ |
ఇత్యుక్త్వా దుఃఖితం సర్వం జనం తముపజీవినమ్ || ౨౬
ఉవాచేదం ధనాధ్యక్షం ధనమానీయతామితి |
తతోస్య ధనమాజహ్రుస్సర్వమేవోపజీవినః || ౨౭
స రాశిస్సుమహాంస్తత్ర దర్శనీయో హ్యదృశ్యత |
తతస్సపురుషవ్యాఘ్ర స్తద్ధనం సహలక్ష్మణః || ౨౮
ద్విజేభ్యో బాలవృద్ధేభ్యః కృపణేభ్యోహ్యదాపయత్ |
తత్రాసీత్పిఙ్గలో గార్గ్యస్త్రిజటో నామ వై ద్విజః || ౨౯
క్షతవృత్తిర్వనే నిత్యం ఫాలకుద్దాలలాఙ్గలీ |
తం వృద్ధం తరుణీ భార్యా బాలానాదాయ దారకాన్ || ౩౦
అబ్రవీద్బాహ్మణం వాక్యం దారిద్ర్యేణాభిపీడితా |
అపాస్య ఫాలం కుద్దాలం కురుష్వ వచనం మమ || ౩౧
రామం దర్శయ ధర్మజ్ఞం యది కిఞ్చిదవాప్స్యసి |
స భార్యావచనం శ్రుత్వా శాటీమాచ్ఛాద్య దుశ్ఛదామ్ || ౩౨
స ప్రాతిష్ఠత పన్థానం యత్ర రామనివేశనమ్ |
భృగ్వఙ్గిరసమం దీప్త్యా త్రిజటం జనసంసది || ౩౩
ఆపఞ్చమాయాః కక్ష్యాయాః నైనం కశ్చిదవారయత్ |
స రాజపుత్రమాసాద్య త్రిజటో వాక్యమబ్రవీత్ || ౩౪
నిర్ధనో బహుపుత్రోస్మి రాజపుత్ర! మహాయశః! |
ఉఞ్ఛవృత్తిర్వనే నిత్యం ప్రత్యవేక్షస్వ మామితి || ౩౫
తమువాచ తతో రామ: పరిహాస సమన్వితమ్ |
గవాం సహస్రమప్యేకం న ను విశ్రాణితం మయా || ౩౬
పరిక్షిపసి దణ్డేన యావత్తావదవాప్స్యసి |
స శాటీం త్వరితః కట్యాం సమ్భ్రాన్తః పరివేష్ట్య తామ్ || ౩౭
ఆవిద్ధ్య దణ్డం చిక్షేప సర్వప్రాణేన వేగితః |
స తీర్త్వా సరయూపారం దణ్డస్తస్య కరాచ్చ్యుతః || ౩౮
గోవ్రజే బహుసాహస్రే పపాతోక్షణసన్నిధౌ |
తం పరిష్వజ్య ధర్మాత్మా ఆతస్మాత్సరయూతటాత్ || ౩౯
ఆనయామాస తా గోపై స్త్రిజటాయాశ్రమం ప్రతి |
ఉవాచ స తతో రామస్తం గార్గ్యమభిసాన్త్వయన్ |
మన్యుర్న ఖలు కర్తవ్యః పరిహాసో హ్యయం మమ || ౪౦
ఇదం హి తేజస్తవ యద్దురత్యయం
తదేవ జిజ్ఞాసితుమిచ్ఛతా మయా |
ఇమం భవానర్థమభి ప్రచోదితో
వృణీష్వ కిం చేదపరం వ్యవస్యతి || ౪౧
బ్రవీమి సత్యేన నతేస్తి యన్త్రణా
ధనం హి యద్యన్మమ విప్రకారణాత్ |
భవత్సు సమ్యక్ప్రతిపాదనేన త-
న్మయార్జితం ప్రీతియశస్కరం భవేత్ || ౪౨
తత స్సభార్య స్త్రిజటో మహాముని-
ర్గవామనీకం ప్రతిగృహ్య మోదితః |
యశోబలప్రీతిసుఖోపబృంహణీ-
స్తదాశిష: ప్రత్యవదన్మహాత్మనః || ౪౩
స చాపి రామః ప్రతిపూర్ణమానసో
మహద్ధనం ధర్మబలైరుపార్జితమ్ |
నియోజయామాస సుహృజ్జనేచిరా-
ద్యథార్హసమ్మానవచః ప్రచోదితః || ౪౪
ద్విజ స్సుహృద్భృత్యజనోథవా తదా
దరిద్రభిక్షాచరణశ్చ యోభవత్ |
న తత్ర కశ్చిన్న బభూవ తర్పితో
యథార్హసమ్మానన దాన సమ్భ్రమైః || ౪౫
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాత్రింశస్సర్గః