శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తమ సర్గము
జ్ఞాతిదాసీ యతో జాతా కైకేయ్యాస్తు సహోషితా |
ప్రాసాదం చన్ద్రసఙ్కాశమారురోహ యదృచ్ఛయా || ౧
సిక్తరాజపథాం కృత్స్నాం ప్రకీర్ణకుసుమోత్కరామ్ |
అయోధ్యాం మన్థరా తస్మాత్ప్రాసాదాదన్వవైక్షత || ౨
పతాకాభిర్వరార్హాభిర్ధ్వజైశ్చ సమలఙ్కృతామ్ |
వృతాం ఛన్దపథైశ్చాపి శిరస్స్నాతజనైర్వృతామ్ || ౩
మాల్యమోదకహస్తైశ్చ ద్విజేన్ద్రైరభినాదితామ్ |
శుక్లదేవగృహద్వారాం సర్వవాదిత్రనిస్వనామ్ || ౪
సమ్ప్రహృష్టజనాకీర్ణాం బ్రహ్మఘోషాభినాదితామ్ |
ప్రహృష్టవరహస్త్యశ్వాం సమ్ప్రణర్దితగోవృషామ్ || ౫
ప్రహృష్టముదితైః పౌరైరుచ్ఛ్రితధ్వజమాలినీమ్ |
అయోధ్యాం మన్థరా దృష్ట్వా పరం విస్మయమాగతా || ౬
ప్రహర్షోత్ఫుల్లనయనాం పాణ్డురక్షౌమవాసినీమ్ |
అవిదూరే స్థితాం దృష్ట్వా ధాత్రీం పప్రచ్ఛ మన్థరా || ౭
ఉత్తమేనాభిసంయుక్తా హర్షేణార్థపరా సతీ |
రామమాతా ధనం కిన్ను జనేభ్యస్సమ్ప్రయచ్ఛతి || ౮
అతిమాత్రప్రహర్షోయం కిం జనస్య చ శంస మే |
కారయిష్యతి కిం వాపి సమ్ప్రహృష్టో మహీపతిః || ౯
విదీర్యమాణా హర్షేణ ధాత్రీ తు పరయా ముదా |
ఆచచక్షేథ కుబ్జాయై భూయసీం రాఘవ శ్రియమ్ || ౧౦
శ్వః పుష్యేణ జితక్రోధం యౌవరాజ్యేన రాఘవమ్ |
రాజా దశరథో రామమభిషేచయితానఘమ్ || ౧౧
ధాత్ర్యాస్తు వచనం శృత్వా కుబ్జా క్షిప్రమమర్షితా |
కైలాసశిఖరాకారా త్ప్రాసాదాదవరోహత || ౧౨
సా దహ్యమానా కోపేన మన్థరా పాపదర్శినీ |
శయానామేత్య కైకేయీమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧౩
ఉత్తిష్ఠ మూఢే కిం శేషే భయం త్వామభివర్తతే |
ఉపప్లుతామౌఘేన కిమాత్మానం న బుధ్యసే || ౧౪
అనిష్టే సుభగాకారే సౌభాగ్యేన వికత్థసే |
చలం హి తవ సౌభాగ్యం నద్యాస్స్రోత ఇవోష్ణగే || ౧౫
ఏవముక్తా తు కైకేయీ రుష్టయా పరుషం వచః |
కుబ్జయా పాపదర్శిన్యా విషాదమగమత్పరమ్ || ౧౬
కైకేయీ త్వబ్రవీత్కుబ్జాం కచ్చిత్క్షేమం ను మన్థరే |
విషణ్ణవదనాం హి త్వాం లక్షయే భృశదుఃఖితామ్ || ౧౭
మన్థరా తు వచ శ్శ్రుత్వా కైకేయ్యా మధురాక్షరమ్ |
ఉవాచ క్రోధసంయుక్తా వాక్యం వాక్యవిశారదా || ౧౮
సా విషణ్ణతరా భూత్వా కుబ్జా తస్యా హితైషిణీ |
విషాదయన్తీ ప్రోవాచ భేదయన్తీ చ రాఘవమ్ || ౧౯
అక్షయ్యం సుమహద్దేవి ప్రవృత్తం త్వద్వినాశనమ్ |
రామం దశరథో రాజా యౌవరాజ్యేభిషేక్ష్యతి || ౨౦
సాస్మ్యగాధే భయే మగ్నా దుఃఖశోకసమన్వితా |
దహ్యమానానలేనేవ త్వద్ధితార్థమిహాగతా || ౨౧
తవ దుఃఖేన కైకేయి మమ దుఃఖం మహద్భవేత్ |
త్వద్వృద్ధౌ మమ వృద్ధిశ్చ భవేదత్ర న సంశయః || ౨౨
నరాధిపకులే జాతా మహిషీ త్వం మహీపతేః |
ఉగ్రత్వం రాజధర్మాణాం కథం దేవి న బుధ్యసే || ౨౩
ధర్మావాదీ శఠో భర్తా శ్లక్ష్ణవాదీ చ దారుణః |
శుద్ధభావే న జానీషే తేనైవ మతిసన్ధితా || ౨౪
ఉపస్థితః ప్రయుఞ్జానస్త్వయి సాన్త్వమనర్థకమ్ |
అర్థేనైవాద్య తే భర్తా కౌసల్యాం యోజయిష్యతి || ౨౫
ఉపవాహ్య స దుష్టాత్మా భరతం తవ బన్ధుషు |
కాల్యే స్థాపయితా రామం రాజ్యే నిహతకణ్టకే || ౨౬
శత్రుః పతిప్రవాదేన మాత్రేవ హితకామ్యయా |
ఆశీవిష ఇవాఙ్కేన బాలే పరిధృతస్త్వయా || ౨౭
యథా హి కుర్యాత్సర్పో వా శత్రుర్వా ప్రత్యుపేక్షితః |
రాజ్ఞా దశరథేనాద్య సపుత్రా త్వం తథా కృతా || ౨౮
పాపేనానృతసాన్త్వేన బాలే! నిత్యసుఖోచితే |
రామం స్థాపయతా రాజ్యే సానుబన్ధా హతా హ్యసి || ౨౯
సా ప్రాప్తకాలం కైకేయి క్షిప్రం కురు హితం తవ |
త్రాయస్వ పుత్రమాత్మానం మాం చ విస్మయదర్శనే || ౩౦
మన్థారాయా వచశ్శ్రుత్వా శయానా సా శుభాననా |
ఉత్తస్థౌ హర్షసమ్పూర్ణా చన్ద్రలేఖేవ శారదీ || ౩౧
అతీవ సా తు సంహృష్టా కైకేయీ విస్మయాన్వితా |
ఏకమాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రదదౌ శుభమ్ || ౩౨
దత్వా త్వాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రమదోత్తమా |
కైకేయీ మన్థరాం దృష్ట్వా పునరేవాబ్రవీదిదమ్ || ౩౩
ఇదం తు మన్థరే మహ్యమాఖ్యాసి పరమం ప్రియమ్ |
ఏతన్మే ప్రియమాఖ్యాతుః కిం వా భూయః కరోమి తే || ౩౪
రామే వా భరతే వాహం విశేషం నోపలక్షయే |
తస్మాత్తుష్టాస్మి యద్రాజా రామం రాజ్యేభిషేక్ష్యతి || ౩౫
న మే పరం కిఞ్చిదితస్త్వయా పునః
ప్రియం ప్రియార్హే! సువచం వచఃపరమ్ |
తథా హ్యవోచస్త్వమతః ప్రియోత్తరం
వరం పరం తే ప్రదదామి తం వృణు || ౩౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తమస్సర్గః