సుందరకాండ - ద్వావింశ సర్గః
సీతాయావచనం శ్రుత్వా పరుషం రాక్షసాధిపః |
ప్రత్యువాచ తతః సీతాం విప్రియం ప్రియదర్శనామ్ || ౧ ||
యథా యథా సాన్త్వయితా వశ్యః స్త్రీణాం తథా తథా |
యథా యథా ప్రియం వక్తా పరిభూత స్తథా తథా || ౨ ||
సన్నియమేచ్ఛతి మే క్రోథం త్వయి కామః సముత్థితః |
ద్రవతఽమార్గ మాసాద్య హయా నివ సుసారథిః || ౩ ||
వామః కామో మనుష్యాణాం యస్మిన్ కిల నిబధ్యతే |
జనే తస్మిన్ స్త్వనుక్రోశ స్నేహశ్చ కిల జాయతే || ౪ ||
ఏతస్మాత్ కారాణాన్ న త్వాం ఘాతయామి వరాననే |
వధార్హాం అవమానార్హాం మిథ్యా ప్రవ్రజితే రతామ్ || ౫ ||
పరుషాణీహ వాక్యాని యాని యాని బ్రవీషి మామ్ |
తేషు తేషు వధోయుక్తః తవ మైథిలి దారుణః || ౬ ||
ఏవముక్త్వాతు వైదేహీం రావణో రాక్షసాధిపః |
క్రోధసంరమ్భ సంయుక్తః సీతాం ఉత్తరమబ్రవీత్ || ౭ ||
ద్వౌమాసౌ రక్షితవ్యౌ మే యోఽవధిస్తే మయా కృతః |
తత శ్శయనమారోహ మమత్వం వరవర్ణినీ || ౮ ||
ఊర్ధ్వం ద్వాభ్యాం తు మాసాభ్యాం భర్తారం మా మనిచ్ఛతీమ్ |
మమ త్వాం ప్రాతరాశార్థం ఆలభన్తే మహానసే || ౯ ||
తాం తర్జ్యమానాం సంప్రేక్ష్య రాక్షసేన్ద్రేణ జానకీం |
దేవగన్ధర్వకన్యాః విషేదుర్వికృతేక్షణాః || ౧౦ ||
ఓష్ఠప్రకారైః అపరా వక్త్రనేత్రై స్తథాఽపరే |
సీతాం ఆశ్వాసయామాసుస్తర్జితాం తేన రక్షసా || ౧౧ ||
తాభిరాశ్వాసితా సీతా రావణమ్ రాక్షసాధిపమ్ |
ఉవాచాత్మహితం వాక్యం వృత్త శౌణ్డీర్య గర్వితమ్ || ౧౨ ||
నూనం నతే జనః కశ్చిత్ అస్తి నిశ్శ్రేయసే స్థితః |
నివారయతి యో న త్వామ్ కర్మణోఽస్మాత్ విగర్హితాత్ || ౧౩ ||
మాం హి ధర్మాత్మనః పత్నీం శచీమివ శచీపతేః |
త్వదన్యః త్రిషు లోకేషు ప్రార్థయే న్మనసాఽపి కః || ౧౪ ||
రాక్షసాధమ రామస్య భార్యాం అమిత తేజసః |
ఉక్తవానపి యత్పాపం క్వ గత స్తస్య మోక్ష్యసే || ౧౫ ||
యథా దృప్తశ్చ మాతఙ్గః శశ శ్చ సహితో వనే |
తథా ద్విరదవద్రామస్త్వం నీచ శశవత్ స్మృతః || ౧౬ ||
స త్వం ఇక్ష్వాకునాథం వై క్షిపన్నిహన లజ్జసే |
చక్షుషోర్విషయం తస్య న తావ దుపగచ్ఛసి || ౧౭ ||
ఇమే తే నయనే క్రూరే విరూపే కృష్ణపిఙ్గళే |
క్షితౌ న పతితే కస్మాన్మామనార్య నిరీక్షితః || ౧౮ ||
తస్య ధర్మాత్మనః పత్నీం స్నుషాం దశరథస్య చ |
కథం వ్యాహరతో మాం తేన జిహ్వా వ్యవసీర్యతే || ౧౯ ||
అసందేశాత్తు రామస్య తపసశ్చానుపాలనాత్ |
న త్వాం కుర్మి దశగ్రీవ భస్మ భస్మార్హ తేజసా || ౨౦ ||
నాప్ హర్తు మహం శక్యా త్వయా రామస్య ధీమతః |
విధిస్తవ వధార్ధాయ విహితో నాత్ర సంశయః || ౨౧ ||
శూరేణ ధనదభ్రాత్రా బలై స్సముదితేన చ |
అపోహ్యా రామం కస్మాద్ధి దారచౌర్యం త్వయా కృతమ్ || ౨౨ ||
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా రావణో రాక్షసాధిపః |
వివృత్య నయనే క్రూరే జానకీ మన్వవైక్షత || ౨౩ ||
నీలజీమూత సంకాశో మహాభుజశిరోధరః |
సింహసత్వగతిః శ్రీమాన్ దీప్తజిహ్వాగ్రలోచనః || ౨౪ ||
చలాగ్రమకుటప్రాంశుః చిత్రమాల్యానులేపనః |
రక్తమాల్యామ్బరధరః తప్తాంగద విభూషణః || ౨౫ ||
శ్రోణి సూత్రేణ మహతా మేచకేన సుసంవృతః |
అమృతోత్పాదనద్దేన భుజగేనైవ మన్దరః || ౨౬ ||
తాభ్యాం పరిపూర్ణాభ్యాం భుజాభ్యాం రాక్షసేశ్వరః |
శుశుభేఽచలసంకాశః శృఙ్గాభ్యామివ మందరః || ౨౭ ||
తరుణాదిత్యవర్ణాభ్యాం కుణ్డలాభ్యాం విభూషితః |
రక్తపల్లవపుష్పాభ్యాం అశోకాభ్యాం ఇవాచలః || ౨౮ ||
సకల్పవృక్షప్రతిమో వసంత ఇవ మూర్తిమాన్ |
శ్మశానచైత్యప్రతిమో భూషితఽపి భయంకరః || ౨౯ ||
అవేక్షమాణో వైదేహీం కోపసంరక్త లోచనః |
ఉవాచ రావణః సీతాం భుజఙ్గ ఇవ నిశ్శ్వసన్ || ౩౦ ||
అనయేనాభిసంపన్నమ్ అర్థహీనం అనువ్రతే |
నాశయా మ్యహమద్య త్వాం సూర్యః సన్ధ్యా మివౌజసా || ౩౧ ||
ఇత్యుక్త్వా మైథిలీం రాజ రావణః శత్రు రావణః |
సందిదేశ తతః సర్వా రాక్షసీర్ఘోరదర్శనాః || ౩౨ ||
ఏకాక్షీం ఏకకర్ణాం చ కర్ణప్రావరణం తథా |
గోకర్ణీం హస్తికర్ణీం చ లమ్బకర్ణీం అకర్ణికామ్ || ౩౩ ||
హస్తి పాద్యశ్వపాద్యౌ చ గోపాదీం పాదచూళికమ్ |
ఏకాక్షీం ఏకపాదీం చ పృథుపాదీం అపాదికామ్ || ౩౪ ||
అతిమాత్ర శిరో గ్రీవాం అతిమాత్ర కుచోదరీమ్ |
అతిమాత్రస్య నేత్రాం చ దీర్ఘజిహ్వాం అజిహ్వికామ్ || ౩౫ ||
అనాశికాం సింహముఖీం గోముఖీం సూకరీముఖీమ్ |
యథా మద్వశగా సీతా క్షిప్రం భవతి జానకీ || ౩౬ ||
తథా కురుత రాక్షస్యః సర్వాం క్షిప్రం సమేత్య చ |
ప్రతిలోమాను లోమైశ్చ సామదానాది భేదనైః || ౩౭ ||
అవర్జయత వైదేహీం దణ్డస్యోద్యమనేనచ |
ఇతి ప్రతిసమాదిశ్య రాక్షసేన్ద్రః పునః పునః || ౩౮ ||
కామమన్యుపరీతాత్మా జానకీం పర్యతర్జయత్ |
ఉపగమ్య తతః క్షిప్రం రాక్షసీ ధాన్యమాలినీ || ౩౯ ||
పరిష్వజ్య దశగ్రీవం ఇదం వచనమబ్రవీత్ |
మయాక్రీడ మహారాజ సీతయా కిం తవానయా || ౪౦ ||
వివర్ణయా కృపణయా మానుష్యా రాక్షసేశ్వర |
నూనం అస్యా మహారాజ న దివ్యాన్ భోగసత్తమాన్ || ౪౧ ||
విదదధాత్యమరశ్రేష్ఠః తవ బాహుబలార్జితాన్ |
అకామం కామయానస్య శరీరముపతప్యతే || ౪౨ ||
ఇచ్ఛన్తీం కామయానస్య ప్రీతిర్భవతి శోభనా |
ఏవముక్తస్తు రాక్షస్యా సముత్క్షిప్త స్తతో బలీ || ౪౩ ||
ప్రహసన్మేఘ సఙ్కాశో రాక్షసః స న్యవర్తత |
ప్రస్థితః స దశగ్రీవః కంపయన్నివ మేదినీమ్ || ౪౪ ||
జ్వలద్భాస్కరవర్ణాభాం ప్రవివేశ నివేశనమ్ |
దేవగన్ధర్వ కన్యాశ్చ నాగకన్యాశ్చ సర్వతః |
పరివార్య దశగ్రీవం వివిశు స్తం గృహోత్తమమ్ || ౪౫ ||
స మైథిలీం ధర్మపరాం అవస్థితామ్
ప్రవేపమానాం పరిభర్త్స్య రావణః |
విహాయసీతాం మదనేన మోహితః
స్వమేవ వేశ్మ ప్రవివేశ భాస్వరమ్ || ౪౬ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ద్వావింశస్సర్గః ||