సుందరకాండ - షోడశ సర్గః
ప్రశస్య తు ప్రశస్తవ్యాం సీతాం తాం హరిపుంగవ |
గుణాభిరామం రామం చ పునః చింతాపరోఽభవత్ || ౧ ||
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా భాష్పపర్యాకులేక్షణః |
సీతా మాశ్రిత్య తేజస్వీ హనుమాన్విలలాప హ || ౨ ||
మాన్యా గురువీనీతస్య లక్ష్మణస్య గురుప్రియా |
యది సీతాఽపి దుఃఖార్తో కాలోహి దురతతిక్రమః || ౩ ||
రామస్య వ్యవసాయజ్ఞా లక్ష్మణస్య చ ధీమతః |
నాత్యర్థం క్షుభ్యతే దేవీ గఙ్గేవ జలదాగమే || ౪ ||
తుల్యశీలవయోవృత్తాం తుల్యాభిజనలక్షణామ్ |
రాఘవోఽర్హతి వైదేహీం తం చేయమసితేక్షణా || ౫ ||
తాం దృష్ట్వా నవహేమాభాం లోకకాన్తామివ శ్రియమ్ |
జగామ మనసా రామం వచనం చ ఇదమబ్రవీత్ || ౬ ||
అస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యా హతో వాలీ మహాబలః |
రావణ ప్రతిమో వీర్యే కబన్ధశ్చ నిపాతితః || ౭ ||
విరాధశ్చ హత స్సంఖ్యే రాక్షసో భీమవిక్రమః |
వనే రామేణ విక్రమ్య మహేన్ద్రేణేవ శమ్బరః || ౮ ||
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్ |
నిహతాని జనస్థానే శరై రగ్నిశిఖోపమైః || ౯ ||
ఖరశ్చ నిహత స్సంఖ్యే త్రిశిరాశ్చ నిపాతితః |
దూషణశ్చ మహాతేజా రామేణ విదితాత్మనా || ౧౦ ||
ఐశ్వర్యం వానరాణాం చ దుర్లభం వాలిపాలితమ్ |
అస్యా నిమిత్తే సుగ్రీవః ప్రాప్తవాన్ లోక సత్కృతమ్ || ౧౧ ||
సాగరశ్చ మయా క్రాంతః శ్రీమాన్ నదనదీ పతిః |
అస్యాహేతోర్విశాలాక్ష్యాః పురీ చేయం నిరీక్షితా || ౧౨ ||
యది రామః సముద్రాన్తాం మేదినీం పరివర్తయేత్ |
అస్యాః కృతే జగత్ చాపి యుక్తం ఇత్యేవ మే మతిః || ౧౩ ||
రాజ్యం వా త్రిషు లోకేషు సీతా వా జనకాత్మజా |
త్రైలోక్య రాజ్యం సకలం సీతాయా నాప్నుయత్కలామ్ || ౧౪ ||
ఇయం సా ధర్మశీలస్య మైథిలస్య మహాత్మనః |
సుతా జనకరాజస్య సీతా భర్తృదృఢవ్రతా || ౧౫ ||
ఉత్థితా మేదినీం భిత్వా క్షేత్రే హలముఖక్షతే |
పద్మరేణునిభైః కీర్ణా శుభైః కేదారపాంసుభిః || ౧౬ ||
విక్రాన్తస్యార్య శీలస్య సంయుగే ష్వనివర్తినః |
స్నుషా దశరథస్యైషా జ్యేష్ఠా రాజ్ఞో యశస్వినీ || ౧౭ ||
ధర్మజ్ఞస్య కృతజ్ఞస్య రామస్య విదితాత్మనః |
ఇయం సా దయితా భార్యా రాక్షసీవశమాగతా || ౧౮ ||
సర్వాన్భోగాన్ పరిత్యజ్య భర్తృ స్నేహబలాత్కృతా |
అచిన్తయిత్వా దుఃఖాని ప్రవిష్ఠా నిర్జనం వనమ్ || ౧౯ ||
సంతుష్టా ఫలమూలేన భర్తృ శుశ్రూషణే రతా |
యా పరాం భజతే ప్రీతిం వనేఽపి భవనే యథా || ౨౦ ||
సేయం కనకవర్ణాఙ్గీ నిత్యం సుస్మిత భాషిణీ |
సహతే యాతనామేతాం అనర్థానాం అభాగినీ || ౨౧ ||
ఇమాం తు శీలసంపన్నాం ద్రష్టుమర్హతి రాఘవః |
రావణేన ప్రమథితాం ప్రపామివ పిపాసితః || ౨౨ ||
అస్యానూనం పునర్లాభాత్ రాఘవః ప్రీతిమేష్యతి |
రాజా రాజ్యపరిభ్రష్టః పునః ప్రాప్యేవ మేదినీమ్ || ౨౩ ||
కామభోగైః పరిత్యక్తా హీనా బన్ధుజనేన చ |
ధారయత్యాత్మనో దేహం తత్ సమాగమకాక్షిణీ || ౨౪ ||
నైషా పశ్యతి రాక్షస్యో నేమాన్ పుష్పఫలద్రుమాన్ |
ఏకస్థ హృదయా నూనం రామమేవానుపశ్యతి || ౨౫ ||
భర్తా నామ పరం నార్యా భూషణం భూషణాదపి |
ఏషాతు రహితా తేన భూషణార్హా నశోభతే || ౨౬ ||
దుష్కరం కురుతే రామో హీనో యదనయా ప్రభుః |
ధారయత్యాత్మనో దేహం న దుఃఖే నావసీదతి || ౨౭ ||
ఇమాం అసితకేశాన్తాం శతపత్ర నిభేక్షణా |
సుఖార్హాం దుఃఖితాం దృష్ట్వా మమాపి వ్యథితం మనః || ౨౮ ||
క్షితిక్షమా పుష్కరసన్నిభాక్షీ
యా రక్షితారాఘవ లక్ష్మణాభ్యామ్ |
సా రాక్షసీభి ర్వికృతేక్షణాభిః
సంరక్ష్యతే సంప్రతి వృక్షమూలే || ౨౯ ||
హిమహతనళినీవ నష్టశోభా
వ్యసన పరమ్పరయా నిపీడ్యమానా |
సహ చర రహితేవ చక్రవాకీ
జనకసుతా కృపణాం దశాం ప్రపన్నా || ౩౦ ||
అస్యా హి పుష్పావనతాగ్ర శాఖాః
శోకం దృఢం వై జనయన్త్యశోకాః |
హిమవ్యపాయేన చ శీతరశ్మిః
అభ్యుత్థితో నైక సహస్ర రశ్మిః || ౩౧ ||
ఇత్యేవ మర్థం కపిరన్వవేక్ష్య
సీతేయ మిత్యేవ వినిష్ట బుద్ధిః |
సంశ్రిత్య తస్మిన్ నిషసాద వృక్షే
బలీ హరీణాం వృషభస్తరస్వీ || ౩౨ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే షొడశస్సర్గః ||