Ayodhya Kanda - Sarga 64 | అయోధ్యాకాండ - చతుష్షష్టితమస్సర్గః
Back to Stotras తిరిగి వెళ్ళండి

Ayodhya Kanda - Sarga 64 అయోధ్యాకాండ - చతుష్షష్టితమస్సర్గః

శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ

చతుష్షష్టితమ సర్గము

వధమప్రతిరూపం తు మహర్షేస్తస్య రాఘవః |
విలపన్నేవ ధర్మాత్మా కౌసల్యాం పునరబ్రవీత్ || ౧

తదజ్ఞానాన్మహత్పాపం కృత్వాహం సఙ్కులేన్ద్రియః |
ఏకస్త్వచిన్తయం బుద్ధ్యా కథం ను సుకృతం భవేత్ || ౨

తతస్తం ఘటమాదాయ పూర్ణం పరమవారిణా |
ఆశ్రమం తమహం ప్రాప్య యథాఖ్యాతపథం గతః || ౩

తత్రాహం దుర్బలావన్ధౌ వృద్ధావపరిణాయకౌ |
అపశ్యం తస్య పితరౌ లూనపక్షావివ ద్విజౌ || ౪

తన్నిమిత్తాభిరాసీనౌ కథాభిరపరిశ్రమౌ |
తామాశాం మత్కృతే హీనావుదాసీనావనాథవత్ || ౫

శోకోపహతచిత్తశ్చ భయసన్త్రస్తచేతనః |
తచ్చాశ్రమపదం గత్వా భూయశ్శోకమహం గతః || ౬

పదశబ్దం తు మే శ్రుత్వా మునిర్వాక్యమభాషత |
కిం చిరాయసి మే పుత్ర! పానీయం క్షిప్రమానయ || ౭

యన్నిమిత్తమిదం తాత! సలిలే క్రీడితం త్వయా |
ఉత్కణ్ఠితా తే మాతేయం ప్రవిశ క్షిప్రమాశ్రమమ్ || ౮

యద్వ్యలీకం కృతం పుత్ర! మాత్రా తే యది వా మయా |
న తన్మనసి కర్తవ్యం త్వయా తాత! తపస్వినా || ౯

త్వం గతిస్త్వగతీనాం చక్షుస్త్వం హీనచక్షుషామ్ |
సమాసక్తాస్త్వయి ప్రాణాః కిం త్వం నో నాభిభాషసే || ౧౦

మునిమవ్యక్తయా వాచా తమహం సజ్జమానయా |
హీనవ్యఞ్జనయా ప్రేక్ష్య భీతచిత్త ఇవాబ్రువమ్ || ౧౧

మనసః కర్మ చేష్టాభిరభిసంస్తభ్య వాగ్బలమ్ |
ఆచచక్షే త్వహం తస్మై పుత్రవ్యసనజం భయమ్ || ౧౨

క్షత్రియోహం దశరథో నాహం పుత్రో మహాత్మనః |
సజ్జనావమతం దుఃఖమిదం ప్రాప్తం స్వకర్మజమ్ || ౧౩

భగవంశ్చాపహస్తోహం సరయూతీరమాగతః |
జిఘాంసుశ్శ్వాపదం కఞ్చిన్నిపానే చాగతం గజమ్ || ౧౪

తతశ్శ్రుతో మయా శబ్దో జలే కుమ్భస్య పూర్యతః |
ద్విపోయమితి మత్వాయం బాణేనాభిహతో మయా || ౧౫

గత్వా నద్యాస్తత స్తీరమపశ్యమిషుణా హృది |
వినిర్భిన్నం గతప్రాణం శయానం భువి తాపసమ్ || ౧౬

భగవచ్ఛశబ్దమాలక్ష్య మయా గజజిఘాంసునా |
విసృప్టోమ్భసి నారాచస్తేన తే నిహతస్సుతః || ౧౭

తతస్తస్యైవ వచనాదుపేత్య పరితప్యతః |
స మయా సహసా బాణ ఉధృతో మర్మతస్తదా || ౧౮

స చోధృతేన బాణేన తత్రైవ స్వర్గమాస్థితః |
భవన్తౌ పితరౌ శోచన్నన్ధావితి విలప్య చ || ౧౯

అజ్ఞానాద్భవతః పుత్ర స్సహసాభిహతో మయా |
శేషమేవం గతే యత్స్యాత్తత్ప్రసీదతు మే మునిః || ౨౦

స తచ్చ్రుత్వా వచః క్రూరం మయోక్తమఘశంసినా |
నాశకత్తీవ్రమాయాసమకర్తుం భగవానృషిః || ౨౧

స బాష్పపూర్ణవదనో నిశ్శ్వసన్శోకకర్శితః |
మామువాచ మహాతేజాః కృతాఞ్జలిముపస్థితమ్ || ౨౨

యద్యేతదశుభం కర్మ న త్వం మే కథయేస్స్వయమ్ |
ఫలేన్మూర్ధా స్మ తే రాజన్ సద్య శ్శతసహస్రధా || ౨౩

క్షత్రియేణ వధో రాజన్! వానప్రస్థే విశేషతః |
జ్ఞానపూర్వం కృత స్స్థానాచ్చ్యావయేదపి వజ్రిణమ్ || ౨౪

సప్తధా తు ఫలేన్మూర్ధా మునౌ తపసి తిష్ఠతి |
జ్ఞానాద్విసృజతశ్శస్త్రం తాదృశే బ్రహ్మవాదిని || ౨౫

అజ్ఞానాద్ధికృతం యస్మాదిదం తేనైవ జీవసి |
అపి హ్యద్య కులం న స్యాదిక్ష్వాకూణాం కుతో భవాన్ || ౨౬

నయ నౌ నృప! తం దేశమితి మాం చాభ్యభాషత |
అద్య తం ద్రష్టుమిచ్ఛావః పుత్రం పశ్చిమదర్శనమ్ || ౨౭

రుధిరేణావసిక్తాఙ్గం ప్రకీర్ణాజినవాససమ్ |
శయానం భువి నిస్సంజ్ఞం ధర్మ రాజవశం గతమ్ || ౨౮

అథాహమేకస్తం దేశం నీత్వా తౌ భృశదుఃఖితౌ |
అస్పర్శయమహం పుత్రం తం మునిం సహ భార్యయా || ౨౯

తౌ పుత్రమాత్మన స్స్పృష్ట్వా తమాసాద్య తపస్వినౌ |
నిపేతతుశ్శరీరేస్య పితా చాస్యేదమబ్రవీత్ || ౩౦

నాభివాదయసే మాద్య న చ మామభిభాషసే |
కిం ను శేషే తు భూమౌ త్వం వత్స! కిం కుపితో హ్యసి || ౩౧

న త్వహం తే ప్రియం పుత్ర! మాతరం పశ్య ధార్మిక |
కిం ను నాలిఙ్గసే పుత్ర! సుకుమార! వచో వద || ౩౨

కస్య వాపరరాత్రేహం శ్రోష్యామి హృదయఙ్గమమ్ |
అధీయానస్య మధురం శాస్త్రం వాన్యద్విశేషతః || ౩౩

కో మాం సన్ద్యాముపాస్యైవ స్నాత్వా హుతహుతాశనః |
శ్లాఘయిష్యత్యుపాసీనః పుత్ర శోకభయార్దితమ్ || ౩౪

కన్దమూలఫలం హృత్వా కో మాం ప్రియమివాతిథిమ్ |
భోజయిష్యత్యకర్మణ్యమప్రగ్రహమనాయకమ్ || ౩౫

ఇమామన్ధాం చ వృద్ధాం చ మాతరం తే తపస్వినీమ్ |
కథం వత్స! భరిష్యామి కృపణాం పుత్రగర్ధినీమ్ || ౩౬

తిష్ఠ మాం మాగమః పుత్ర! యమస్య సదనం ప్రతి |
శ్వో మయా సహ గన్తాసి జనన్యా చ సమేధితః || ౩౭

ఉభావపి చ శోకార్తావనాథౌ కృపణౌ వనే |
క్షిప్రమేవ గమిష్యావస్త్వయా హీనౌ యమక్షయమ్ || ౩౮

తతో వైవస్వతం దృష్ట్వా తం ప్రవక్ష్యామి భారతీమ్ |
క్షమతాం ధర్మరాజో మే బిభృయాత్పితరావయమ్ || ౩౯

దాతుమర్హతి ధర్మాత్మా లోకపాలో మహాయశాః |
ఈదృశస్య మమాక్షయ్యా మేకామభయదక్షిణామ్ || ౪౦

అపాపోసి యదా పుత్ర! నిహతః పాపకర్మణా |
తేన సత్యేన గచ్ఛాశు యే లోకాశ్శస్త్రయోధినామ్ || ౪౧

యాన్తి శూరా గతిం యాం చ సఙ్గ్రామేష్వనివర్తినః |
హతాస్త్వభిముఖాః పుత్ర! గతిం తాం పరమాం వ్రజ || ౪౨

యాం గతిం సగరశ్శైబ్యో దిలీపో జనమేజయః |
నహుషో దున్దుమారశ్చ ప్రాప్తాస్తాం గచ్ఛ పుత్రక! || ౪౩

యా గతి స్సర్వసాధూనాం స్వాధ్యాయాత్తపసాచ యా |
యా భూమిదస్యాహితాగ్నేరేకపత్నీ వ్రతస్య చ || ౪౪

గోసహస్రప్రదాతృాం యా యా గురుభృతామపి |
దేహన్యాసకృతాం యా చ తాం గతిం గచ్ఛ పుత్రక! || ౪౫

న హి త్వస్మిన్కులే జాతో గచ్ఛత్యకుశలాం గతిమ్ |
స తు యాస్యతి యేన త్వం నిహతో మమ బాన్ధవః || ౪౬

ఏవం స కృపణం తత్ర పర్యదేవయతాసకృత్ |
తతోస్మై కర్తుముదకం ప్రవృత్తస్సహభార్యయా || ౪౭

స తు దివ్యేన రూపేణ మునిపుత్రస్స్వకర్మభిః |
స్వర్గమధ్యారుహత్క్షిప్రం శక్రేణ సహ ధర్మవిత్ || ౪౮

ఆబభాషే చ వృద్ధౌ తౌ సహ శక్రేణ తాపసః |
ఆశ్వాస్యచ ముహూర్తం తు పితరౌ వాక్యమబ్రవీత్ || ౪౯

స్థానమస్మి మహత్ప్రాప్తో భవతోః పరిచారణాత్ |
భవన్తావపి చ క్షిప్రం మమ మూలముపైష్యతః || ౫౦

ఏవముక్త్వా తు దివ్యేన విమానేన వపుష్మతా |
ఆరురోహ దివం క్షిప్రం మునిపుత్రో జితేన్ద్రియః || ౫౧

స కృత్వా తూదకం తూర్ణం తాపస స్సహ భార్యయా |
మామువాచ మహాతేజాః కృతాఞ్జలిముపస్థితమ్ || ౫౨

అద్యైవ జహి మాం రాజన్ మరణే నాస్తి మే వ్యథా |
యచ్ఛరేణైకపుత్రం మాం త్వమకర్షీరపుత్రకమ్ || ౫౩

త్వయా తు యదవిజ్ఞానాన్నిహతో మే సుతశ్శుచిః |
తేన త్వామభిశప్స్యామి సుదుఃఖమతిదారుణమ్ || ౫౪

పుత్రవ్యసనజం దుఃఖం యదేతన్మమ సామ్ప్రతమ్ |
ఏవం త్వం పుత్రశోకేన రాజన్ కాలం కరిష్యసి || ౫౫

అజ్ఞానాత్తు హతో యస్మాత్క్షత్రియేణ త్వయా మునిః |
తస్మాత్త్వాం నావిశత్యాశు బ్రహ్మహత్యా నరాధిప! || ౫౬

త్వామప్యేతాదృశో భావః క్షిప్రమేవ గమిష్యతి |
జీవితాన్తకరో ఘోరో దాతారమివ దక్షిణా || ౫౭

ఏవం శాపం మయి న్యస్య విలప్య కరుణం బహు |
చితామారోప్య దేహం తన్మిథునం స్వర్గమభ్యయాత్ || ౫౮

తదేతచ్ఛిన్తయానేన స్మృతం పాపం మయా స్వయమ్ |
తదా బాల్యాత్కృతం దేవి! శబ్దవేధ్యనుశిక్షిణా || ౫౯

తస్యాయం కర్మణో దేవి! విపాకస్సముపస్థితః |
అపథ్యైస్సహమ్భుక్తే వ్యాధిరన్నరసే యథా || ౬౦

తస్మాన్మామాగతం భద్రే! తస్యోదారస్య తద్వచః |
యదహం పుత్రశోకేన సన్త్యక్ష్యామ్యద్య జీవితమ్ || ౬౧

చక్షుభ్యాం త్వాం న పశ్యామి కౌసల్యే! సాధు మాం స్ఫృశ |
ఇత్యుక్త్వా స రుదంస్త్రస్తో భార్యామాహ చ భూమిపః || ౬౨

ఏతన్మే సదృశం దేవి! యన్మయా రాఘవే కృతమ్ |
సదృశం తత్తు తస్యైవ యదనేన కృతం మయి || ౬౩

దుర్వృత్తమపి కః పుత్రం త్యజేద్భువి విచక్షణః |
కశ్చ ప్రవ్రాజ్యమానో వా నాసూయేత్పితరం సుతః || ౬౪

యది మాం సంస్పృశేద్రామస్సకృదద్య లభేత వా |
యమక్షయమనుప్రాప్తా ద్రక్ష్యన్తి న హి మానవాః || ౬౫

చక్షుషా త్వాం న పశ్యామి స్మృతిర్మమ విలుప్యతే |
దూతా వైవస్వతస్యైతే కౌసల్యే! త్వరయన్తి మామ్ || ౬౬

అతస్తు కిం దుఃఖతరం యదహం జీవితక్షయే |
న హి పశ్యామి ధర్మజ్ఞం రామం సత్యపరాక్రమమ్ || ౬౭

తస్యాదర్శనజశ్శోకస్సుతస్యాప్రతికర్మణః |
ఉచ్ఛోషయతి మే ప్రాణాన్ వారిస్తోకమివాతపః || ౬౮

న తే మనుష్యా దేవాస్తే యే చారుశుభకుణ్డలమ్ |
ముఖం ద్రక్ష్యన్తి రామస్య వర్షే పఞ్చదశే పునః || ౬౯

పద్మపత్రేక్షణం సుభ్రు! సుదంష్ట్రం చారునాసికమ్ |
ధన్యా ద్రక్ష్యన్తి రామస్య తారాధిపనిభం ముఖమ్ || ౭౦

సదృశం శారదస్యేన్దోః పుల్లస్య కమలస్య చ |
సుగన్ధి మమ నాథస్య ధన్యా ద్రక్ష్యన్తి తన్ముఖమ్ || ౭౧

నివృత్తవనవాసం తమయోధ్యాం పునరాగతమ్ |
ద్రక్ష్యన్తి సుఖినో రామం శుక్రం మార్గగతం యథా || ౭౨

కౌసల్యే! చిత్తమోహేన హృదయం సీదతీవ మే |
వేదయే న చ సంయుక్తాన్ శబ్దస్పర్శరసానహమ్ || ౭౩

చిత్తనాశాద్విపద్యన్తే సర్వాణ్యేన్ద్రియాణి మే |
క్షీణస్నేహస్య దీపస్య సంసక్తా రశ్మయో యథా || ౭౮

అయమాత్మభవశ్శోకో మామనాథమచేతనమ్ |
సంసాదయతి వేగేన యథా కూలం నదీరయః || ౭౫

హా రాఘవ! మహాబాహో! హా మమాయాసనాశన |
హా పితృప్రియ! మే నాథ! హాద్య క్వాసి గతస్సుత || ౭౬

హా కౌసల్యే! నశిష్యామి హా సుమిత్రే! తపస్విని! |
హా నృశంసే! మమామిత్రే! కైకేయి! కులపాంసని! || ౭౭

ఇతి రామస్య మాతుశ్చ సుమిత్రాయాశ్చ సన్నిధౌ |
రాజా దశరథ శ్శోచఞ్జీవితాన్తముపాగమత్ || ౭౮

యదా తు దీనం కథయన్నరాధిపః ప్రియస్య పుత్త్రస్య వివాసనాతురః |
గతేర్ధరాత్రే భృశదుఃఖపీడితస్తదా జహౌ ప్రాణముదారదర్శనః || ౭౯

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతుష్షష్టితమస్సర్గః