Ayodhya Kanda - Sarga 44 అయోధ్యాకాండ - చతుశ్చత్వారింశస్సర్గః

Ayōdhyākāṇḍa - Catuścatvāriṃśa Sargaḥ

vilapantī tathā tāṃ tu kāusalyāṃ pramadōttamām |
idaṃ dharmē sthitā dharmyaṃ sumitrā vākyam abravīt || 1

tavāryē sadguṇāir-yuktaḥ putra ssa puruṣōttamaḥ |
kiṃ tē vilapitēnāivaṃ kṛpaṇaṃ ruditēna vā || 2

yastavāryē gataḥ putrastya-ktvā rājyaṃ mahābalaḥ |
sādhu kurvan mahātmānaṃ pitaraṃ satyavādinam || 3

śiṣṭāirācaritē samyak-chaśvat-prētyaphalōdayē |
rāmō dharmē sthita śrēṣṭhō na sa śōcyaḥ kadācana || 4

vartatē cōttamāṃ vṛttiṃ lakṣmaṇō'smin sadānaghaḥ |
dayāvān sarvabhūtēṣu lābhastasya mahātmanaḥ || 5

araṇyavāsē yaddūḥkhaṃ jānatī vai sukhōcitā |
anugachati vaidēhī dharmātmānaṃ tavātmajam || 6

kīrtibhūtāṃ patākāṃ yō lōkē bhramayati prabhuḥ |
dharmasatyavratadhanaḥ kiṃ na prāptastvātmajaḥ || 7

vyaktaṃ rāmasya vijñāya śāucaṃ māhātmyam uttamam |
na gātram aṃśubhi ssūrya ssantāpayitum arhati || 8

śivassarvēṣu kālēṣu kānanēbhyō vinissṛtaḥ |
rāghavaṃ yuktaśītōṣṇas-sēviṣyati sukhō'nilaḥ || 9

śayānam anaghaṃ rātrāu pitēvā b h i par iṣ vajand |
raś m i b h i s-sam spṛśan śēē tāi ś-cand ramā h lāda-y iṣ-ya t i || 10

dadā u cās t rāṇ i d iv-yān i yas mā i b rā h-mā ma hā u ja sē |
dānavēnd raṃ ha taṃ dṛṣṭ vā t im id h va ja s u taṃ raṇē || 11

sa śū rah p uruṣav-yāg h rah s vabā h u ba lam āś r i tah |
asand ras t ō'p-y araṇ-yas t h ō vēś ma nēē va n i-va t-s-ya t i || 12

yas-yē ṣ u pa t h am āsād-ya v i-nāśaṃ yān t i śat ravah |
ka t h am na p r̥ t h ivēē tas-ya śā sanē st hā t um aṛ ha t i || 13

yā ś rēē ś-śā uṛ-yaṃ ca rāmas-ya-yā ca kal-yāṇa sa t t va tā |
n ivṛ t-tā raṇ-yavāsas-sa kṣ ipraṃ rāj-yam avāp-s-ya t i || 14

sūṛ-yas-yā p i b h avē t-sūṛ-yō h-yagnē r-agn i pr ab h ōḥ prab h uḥ |
ś r i-yah ś rēēś-ca b h avē d-ag r-yā kēēṛ t iḥ kēēṛ t-yāḥ kṣamākṣamā || 15

dāiva taṃ dāiva tānāṃ ca b h ū tānāṃ b h ū ta sa t tamah |
tas-ya kē h-y ag uṇā dēv i! vanē vāp-y a t h avā p urē || 16

p r̥ t h iv-yā sa ha vāidē h-yā ś r i-yā ca p uruṣaṛṣab h ah |
kṣ ipram t i s r̥ b h i r-ē tā b h i s-sa ha rām ō'b h i-ṣēkṣ-ya tē || 17

d uḥ k ha jam v i-sṛjand-y as raṃ n iṣ-k rāmand am u dēēkṣ-ya yam |
ayō d h-yā-yāṃ janās-sarvē śōkavēgas amā ha tāḥ || 18

k uśacēē rad h araṃ dēvaṃ gacc h antam aparā j i tam |
sēē tēvān u-ga tā lakṣmēē s-tas-ya kiṃ nāma d uṛ la b h am || 19

d h an uṛg r a h avar ō yas-ya bāṇak h ad gās t rab h r̥ t-s va-yam |
lakṣmaṇō v r a ja t i h-y ag rē tas-ya kiṃ nāma d uṛ la b h am || 20

n ivṛ t ta vanavā saṃ taṃ draṣṭā s i p u n a rāga tam |
ja h i śōkaṃ ca mō ham ca dēv i! sa t-yaṃ br avēēm i tē || 21

ś i rasā caraṇā vē tā u vandamānam an ind i tē! |
p u naṛ-drakṣ-yas i kal-yāṇ i! p u t raṃ cand ram ivō d i tam || 22

p u nah prav iṣṭaṃ dṛṣṭ vā tam ab h i-ṣ i k taṃ mahāś r i-yam |
sam u t-s r akṣ-yas i nē t rā b h-yāṃ kṣ ipram ānandajaṃ pa-yah || 23

mā śō k ō dēv i! d uḥ k ham vā na rāmē dṛś-ya tē'ś i vam |
kṣ ipram drakṣ-yasi p u t raṃ t vaṃ sa sēē taṃ sa ha lakṣmaṇ am || 24

t va-yā śēṣō janas-cāiva samāś vā s-yō-yad anag hē! |
kim idā nēē m idaṃ dēv i! karōṣ i hṛda-yē v i-k lab am || 25

nāṛ hā t vaṃ śōc i t uṃ dēv i! yas-yās-tē rāghavas-s u tah |
na h i rāmā t-par ō lōkē v id-ya tē sa t-pa t hē st h i tah || 26

ab h i-vā-da-yamānaṃ taṃ dṛṣṭ vā sa s u hṛdaṃ s u tam |
m udāś r r̥ mōkṣ-yasē kṣ ipram mēg h a-lē-k hēva vāṛṣ i kēē || 27

p u t ras-tē varadah kṣ ipram ayō d h-yāṃ p u n a rāga tah |
pāṇ i b h-yāṃ mṛd u pēē nā b h-yāṃ caraṇā u pēēḍ a-y iṣ-ya t i || 28

ab h i-vād-ya namas-yantaṃ śū raṃ sa s u hṛdaṃ s u tam |
m udās rāiḥ p rōkṣ-yas i p u naṛ-mēg h a-rā j i r-ivāca lam || 29

āś vāsa-yandēē v i-v id hāiś-ca vāk-yāi-
ṛ-vāk-yōp acā rē k uśalā navad-yā |
rāmas-ya tāṃ mā tar am ē vam u k t vā
dēvēē s um i t rā v i-ra rāma rāmā || 30

n i-śam-ya tal-lakṣmaṇa-mā t r̥-vāk-yaṃ
rāmas-ya mā t uṛ-naradēva pa t n-yāḥ |
sad-yaś-śarēē rē v i-na nāśa śōkah
śara-dga t ō mēg h a ivā l pa tō-yah || 31

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catuścatvāriṃśasargaḥ