సుందరకాండ - తృతీయ సర్గః
స లమ్బ శిఖరే లమ్బే లమ్బతోయద సన్నిభే |
సత్త్వమాస్థాయ మేధావీ హనుమాన్మారుతాత్మజః || ౧ ||
నిశి లఙ్కాం మహోసత్త్వో వివేశ కపికుంజరః |
రమ్యకానన తోయాఢ్యాం పురీం రావణపాలితామ్ || ౨ ||
శారదాంబుర ప్రఖ్యైః భవనైరుపశోభితామ్ |
సాగరోపమనిర్ఘోషాం సాగరానిలసేవితామ్ || ౩ ||
సుపుష్ఠబలసంపుష్ఠాం యథైవ విటపావతీమ్ |
చారుతోరణ నిర్యూహాం పాణ్డురద్వారతోరణామ్ || ౪ ||
భుజగాచరితాం గుప్తాం శుభాం భోగవతీ మివ |
తాం సవిద్యుద్ఘనాకీర్ణం జ్యోతిర్మార్గనిషేవితామ్ || ౫ ||
మందమారుత సంచారాం యథేంద్రస్య అమరావతీమ్ |
శాతకుంభేన మహతా ప్రాకారేణాభిసంవృతామ్ || ౬ ||
కింకిణీజాలఘోషాభిః పతాకాభిరలంకృతామ్ |
అసాద్య సహసా హృష్టః ప్రాకారమభిపేదివాన్ || ౭ ||
విస్మయావిష్ఠహృదయః పురీమాలోక్య సర్వతః |
జాంబూనదమయైర్ద్వారైః వైఢూర్యకృతవేదికైః || ౮ ||
వజ్రస్ఫటికముక్తాభిః మణికుట్టిమభూషితైః |
తప్తహాటకనిర్యూహై రాజతామలపాణ్డురైః || ౯ ||
వైఢూర్యకృతసోపానైః స్ఫాటికాంతర పాంసుభిః |
చారుసంజవనోపేతైః ఖమివోత్పతై శ్శుభైః || ౧౦ ||
క్రౌంచబర్హిణసంఘుష్ఠైః రాజహంసనిషేవితైః |
తూర్యాభరణనిర్ఘోషైః సర్వతః ప్రతినాదితామ్ || ౧౧ ||
వస్వౌకసారాప్రతిమాం తాం వీక్ష్య నగరీం తతః |
ఖమివోత్పతితుం కామాం జహర్ష హనుమాన్ కపిః || ౧౨ ||
తాం సమీక్ష్య పురీమ్ రమ్యాం రాక్షసాధిపతే శ్శుభామ్ |
అనుత్తమాం వృద్ధియుతాం చింతయామాస వీర్యవాన్ || ౧౩ ||
నేయమన్యేన నగరీ శక్యా ధర్షయితుం బలాత్ |
రక్షితా రావణ బలైః ఉద్యతాయుధదారిభిః || ౧౪ ||
కుముదాఙ్గదయోర్వాపి సుషేణస్య మహాకపేః |
ప్రసిద్ధేయం భవేత్ భూమిః మైన్దద్వివిదయో రపి || ౧౫ ||
వివస్వత స్తనూజస్య హరేశ్చ కుశపర్వణః |
ఋక్షస్య కేతుమాలస్య మమ చైవ గతిర్భవేత్ || ౧౬ ||
సమీక్ష్యతు మహాబాహూ రాఘవస్య పరాక్రమమ్ |
లక్ష్మణస్య విక్రాన్తం అభవత్ప్రీతిమాన్ కపిః || ౧౭ ||
తాం రత్న వసనోపేతాం కోష్ఠాగారావతంసకామ్ |
యంత్రాగారాస్తనీమృద్ధాం ప్రమదామివ భూషితామ్ || ౧౮ ||
తాం నష్ఠతిమిరాం దీప్తైర్భాస్వరైశ్చ మహాగృహైః |
నగరీం రాక్షసేంద్రస్య స దదర్శ మహాకపిః || ౧౯ ||
అథ సా హరిశార్దూలం ప్రవిశంతం మహాబలః |
నగరీస్వేన రూపేణ దదర్శ పవనాత్మజమ్ || ౨౦ ||
సా తం హరివరం దృష్ట్వా లఙ్కారావణపాలితా |
స్వయమేవోథ్థితా తత్ర వికృతానన దర్శనా || ౨౧ ||
పురస్తాత్ కపివర్యస్య వాయుసూనోరతిష్ఠత |
ముఞ్చమానా మహానాదం అబ్రవీత్ పవనాత్మజమ్ || ౨౨ ||
కస్త్వం కేన చ కార్యేణ ఇహ ప్రాప్తో వనాలయ |
కథయ స్వేహ యత్తత్వం యావత్ప్రాణాధరంతి తే || ౨౩ ||
న శక్యం ఖల్వియం లఙ్కా ప్రవేష్ఠుం వానర త్వయా |
రక్షితా రావణ బలైః అభిగుప్తాసమంతతః || ౨౪ ||
అథ తామబ్రవీద్వీరో హనుమానగ్రతస్థితామ్ |
కథయిష్యామి తే తత్త్వం యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి || ౨౫ ||
కా త్వం విరూపనయనా పురద్వారే అవతిష్ఠసి |
కిమర్థం చాపి మాం రుద్ద్వా నిర్భర్త్సయసి దారుణా || ౨౬ ||
హనుమాద్వచనం శ్రుత్వా లఙ్కా సా కామరూపిణీ |
ఉవాచ వచనం క్రుద్ధా పరుషం పవనాత్మజమ్ || ౨౭ ||
అహం రాక్షసరాజస్య రావణస్య మహాత్మనః |
అజ్ఞాప్రతీక్షా దుర్దర్షా రక్షామి నగరీం ఇమామ్ || ౨౮ ||
న శక్యా మామవజ్ఞాయ ప్రవేష్ఠుం నగరీ త్వయా |
అద్య ప్రాణైః పరిత్యక్తః స్వప్స్యసే నిహతో మయా || ౨౯ ||
అహం హి నగరీ లఙ్కా స్వయమేవ ప్లవంగమ |
సర్వతః పరిరక్షామి హ్యేతత్తే కథితం మయా || ౩౦ ||
లఙ్కాయా వచనం శ్రుత్వా హనుమాన్మారుతాత్మజః |
యత్నవాన్ స హరిశ్రేష్ఠః స్థితశ్శైల ఇవాపరః || ౩౧ ||
స తాం స్త్రీరూప వికృతాం దృష్ట్వా వానరపుంగవః |
అబభాషేఽథ మేధావీ సత్త్వవాన్ ప్లవగర్షభః || ౩౨ ||
ద్రక్ష్యామి నగరీం లఙ్కాం సాట్టప్రాకారతోరణామ్ |
ఇత్యర్థమిహ సంప్రాప్తః పరం కౌతూహలమ్ హి మే || ౩౩ ||
వవాన్యుపవనానీహ లఙ్కాయాః కాననానిచ |
సర్వతో గృహముఖ్యాని ద్రష్టుమాగమనం హి మే || ౩౪ ||
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా లఙ్కా సా కామరూపిణీ |
భూయ ఏవ పునర్వాక్యం బభాషే పరుషాక్షరమ్ || ౩౫ ||
మామనిర్జిత్య దుర్బుద్ధే రాక్షసేశ్వరపాలితామ్ |
న శక్యమద్య తే ద్రష్టుం పురీయం వానరాధమా || ౩౬ ||
తతస్స కపిశార్దూలః తాం ఉవాచ నిశాచరీమ్ |
దృష్ట్వాపురీం ఇమాం భద్రే పునర్యాస్యే యథాగతమ్ || ౩౭ ||
తతః కృత్వా మహానాదం సావై లఙ్కా భయావహం |
తలేన వానరశ్రేష్ఠం తాడయామాస వేగితా || ౩౮ ||
తతస్స కపిశార్దూలో లఙ్కయా తాడితో భృశమ్ |
ననాద సు మహానాదం వీర్యవాన్ పవనాత్మజః || ౩౯ ||
తతస్సంవర్తయామాస వామహస్తస్యసోఽఙ్గుళీః |
ముష్ఠినాఽభిజఘానైనాం హనుమాన్ క్రోధమూర్చ్ఛితః || ౪౦ ||
స్త్రీచేతి మన్యమానేన నాతి క్రోధః స్వయం కృతః |
సా తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలాఙ్గీ నిశాచరీ || ౪౧ ||
పపాత సహసా భుమౌ వికృతానన దర్శనా |
తతస్తు హనుమాన్ ప్రాజ్ఞస్తాం దృష్ట్వా వినిపాతితామ్ || ౪౨ ||
కృపాం చకార తేజస్వీ మన్యమానః స్త్రియమ్ తు తామ్ |
తతో వైభృశ సంవిగ్నా లఙ్కా సా గద్గదాక్షరమ్ || ౪౩ ||
ఉవాచ గర్వితం వాక్యం హనూమంతం ప్లవఙ్గమమ్ |
ప్రసీద సుమహాబాహో త్రాయస్వ హరిసత్తమ || ౪౪ ||
సమయే సౌమ్య తిష్ఠంతి సత్త్వవంతో మహాబలాః |
అహం తు నగరీ లఙ్కా స్వయమేవ ప్లవఙ్గమ || ౪౫ ||
నిర్జితాహం త్వయా వీర విక్రమేణ మహాబల |
ఇదం తు తథ్యం శృణూవై బ్రువంత్యా హరీశ్వర || ౪౬ ||
స్వయంభువా పురా దత్తం వరదానం యథా మమ |
యదా త్వాం వానరః కశ్చిత్ విక్రమాత్ వశమానయేత్ || ౪౭ ||
తదా త్వయా హి విజ్ఞేయం రక్షసాం భయమాగతమ్ |
స హి మే సమయః సౌమ్య ప్రాప్తోsద్యతవదర్శనాత్ || ౪౮ ||
స్వయంభూవిహితః సత్యో న తస్యాస్తి వ్యతిక్రమః |
సీతానిమిత్తం రాజ్ఞస్తు రావణస్య దురాత్మనః || ౪౯ ||
రక్షసాం చైవ సర్వేషాం వినాశః సముపాగతః |
తత్ప్రవిశ్య హరిశ్రేష్ఠ పురీం రావణపాలితామ్ || ౫౦ ||
విధత్స్వసర్వ కార్యాణి యాని యానీహ వాంచ్ఛసి || ౫౧ ||
ప్రవిశ్య శాపోపహతం హరీశ్వరః
శుభాం పురీం రాక్షస ముఖ్యపాలితామ్ |
యదృచ్ఛయా త్వం జనకాత్మజాం సతీమ్
విమార్గ సర్వత్ర గతో యథా సుఖమ్ || ౫౨ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే తృతీయ స్సర్గః ||