సుందరకాండ - సప్తత్రింశ సర్గః (హనుమద్విశ్వరూప ప్రదర్శనము)
సీతా తద్వచనం శ్రుత్వా పూర్ణచంద్ర నిభాననా |
హనూమంత మువాచేదం ధర్మార్థసహితం వచః || ౧ ||
అమృతం విషసంస్పృష్టం త్వయా వానరభాషితమ్ |
యచ్చ నాన్యమనా రామో యచ్చ శోకపరాయణః || ౨ ||
ఐశ్వర్యే వా సువిస్తీర్ణే వ్యసనే వా సుదారుణే |
రజ్జ్వేవ పురుషం బద్ధ్వా కృతాంతం పరికర్షతి || ౩ ||
విధిర్నూనమసంహార్యః ప్రాణినాం ప్లవగోత్తమః |
సౌమిత్రం మాం చ రామం చ వ్యసనైః పశ్య మోహితాన్ || ౪ ||
శోకస్యాస్య కదా పారం రాఘవోsధిగమిష్యతి |
ప్లవమానః పరిశ్రాంతో హతనౌ స్సాగరే యథా || ౫ ||
రాక్షాసానాం వధం కృత్వా సూదయిత్వా చ రావణం |
లంకా మున్మూలితాం కృత్వా కదా ద్రక్ష్యతి మాం పతిః || ౬ ||
స వాచ్య స్సంవత్సర స్వేతి యావ దేవ న పూర్యతే |
అయం సంవత్సరః కాలః తావద్ధి మమ జీవితమ్ || ౭ ||
వర్తతే దశమే మాసో ద్వౌతు శేషౌ ప్లవంగమ |
రావణేన నృశంసేన సమయో యః కృతో మమ || 8 ||
విభీషణేన చ భ్రాత్రా మమ నిర్యాతనం ప్రతి |
అనునీతః ప్రయత్నేన న చ తత్ కురుతే మతిమ్ || ౯ ||
మమ ప్రతి ప్రదానం హి రావణస్య న రోచతే |
రావణం మార్గతే సంఖ్యే మృత్యుః కాలవశం గతమ్ || ౧౦ ||
జ్యేష్ఠా కన్యాsనలా నామ విభీషణ సుతా కపే |
తయా మమేద మాఖ్యాతం మాత్రా ప్రహితయా స్వయమ్ || ౧౧ ||
అసంశయం హరిశ్రేష్ఠ క్షిప్రం మాం ప్రాప్స్యతే పతిః |
అంతరాత్మా హి మే శుద్ధః తస్మిం శ్చ బహవో గుణాః || ౧౨ ||
ఉత్సాహః పౌరుషం సత్త్వ మానృశంస్యం కృతజ్ఞతా |
విక్రమశ్చ ప్రభావశ్చ సంతి వానర రాఘవే || ౧౩ ||
చతుర్దశ సహస్రాణీ రాక్షసానాం జఘాన యః |
జనస్థానే వినా భ్రాత్రా శత్రుః కః తస్య నో ద్విజేత్ || ౧౪ ||
న స శక్య స్తులయితుం వ్యసనైః పురుషర్షభ |
అహం తస్య ప్రభావజ్ఞా శక్రస్యేవ పులోమజా || ౧౫ ||
శరజాలాంశుమాన్ శూరః కపే రామదివాకరః |
శత్రురక్షోమయం తోయం ఉపశోషం నయిష్యతి || ౧౬ ||
ఇతి సంజల్పమానాం తాం రామార్థే శోకకర్షితామ్ |
అశ్రుసంపూర్ణనయనాం ఉవాచ వచనం కపిః || ౧౭ ||
శ్రుత్వైవతు వచో మహ్యం క్షిప్ర మేష్యతి రాఘవః |
చమూం ప్రకర్షన్మహతీం హర్యృక్షగణసంకులామ్ || ౧౮ ||
అథవా మోచయిష్యామి త్వాం అద్యైవ వరాననే |
అస్మాత్ దుఃఖాత్ ఉపారోహ మమ పృష్ఠమనిందితే || ౧౯ ||
త్వాం హి పృష్ఠగతాం కృత్వా సంతరిష్యామి సాగరమ్ |
శక్తి రస్తిహి మే వోఢుం లంకా మపి స రావణమ్ || ౨౦ ||
అహం ప్రస్రవణ స్థాయ రాఘవాయాద్య మైథిలి |
ప్రాపయిష్యామి శక్రాయ హవ్యం హుత మివానలః || ౨౧ ||
ద్రక్ష స్యద్యైవ వైదేహి రాఘవం సహ లక్ష్మణమ్ |
వ్యవసాయ సమాయుక్తం విష్ణుం దైత్యవథే యథా || ౨౨ ||
త్వద్దర్శనకృతోత్సాహమాశ్రమస్థం మహాబలమ్ |
పురందర మివాసీనం నాకరాజస్య మూర్థని || ౨౩ ||
పృష్ఠమారోహ మేదేవీ మా వికాంక్షస్వ శోభనే |
యోగమన్విచ్ఛ రామేణ శశాంకే నేవ రోహిణీ || ౨౪ ||
కథయంతీవ చంద్రేణ సూర్యేణ చ మహార్చిషా |
మత్పృష్ఠమధిరుహ్య త్వం తరాssకాశమహార్ణవౌ || ౨౫ ||
న హి మే సంప్రయాతస్య త్వా మితో నయతోsంగనే |
అనుగంతుం గతిం శక్తా స్సర్వే లంకానివాసినః || ౨౬ ||
యథావాహ మిహ ప్రాప్తః తథైవాహమసంశయః |
యాస్యామి పశ్య వైదేహీ త్వాముద్యమ విహాయసమ్ || ౨౭ ||
మైథిలీ తు హరిశ్రేష్ఠాత్ శ్రుత్వా వచనమద్భుతమ్ |
హర్షవిస్మిత సర్వాంగీ హనుమంత మథాబ్రవీత్ || ౨8 ||
హనుమన్ దూర మధ్వానం కథం మాం వోఢుమిచ్ఛసి |
తదేవ ఖలు తే మన్యే కపిత్వం హరియూథప || ౨౯ ||
కథం వాల్పశరీరస్త్వం మామితో నేతు మిచ్ఛసి |
సకాశం మానవేంద్రస్య భర్తుర్మే ప్లవగర్షభ || ౩౦ ||
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా హనుమాన్ మారుతాత్మజః |
చింతయామాస లక్ష్మీవాన్నవం పరిభవం కృతమ్ || ౩౧ ||
న మే జానాతి సత్త్వం వా ప్రభావం వాsసితేక్షణా |
తస్మాత్ పశ్యతు వైదేహీ యద్రూపం మమ కామతః || ౩౨ ||
ఇతి సంచిత్య హనుమాంస్తదా ప్లవగసత్తమః |
దర్శయామాస వైదేహ్యాః స్వరూప మరిమర్దనః || ౩౩ ||
స తస్మాత్పాదపాద్ధీమానాప్లుత్య ప్లవగర్షభః |
తతో వర్థితు మారేభే సీతాప్రత్యయకారణాత్ || ౩౪ ||
మేరుమందర సంకాశో బభౌ దీప్తానలప్రభః |
అగ్రతో వ్యవతస్థే చ సీతాయా వానరోత్తమః || ౩౫ ||
హరిః పర్వత సంకాశః తామ్రవక్త్రో మహాబలః |
వజ్రదంష్ట్రో నఖో భీమో వైదేహీం ఇదమబ్రవీత్ || ౩౬ ||
సపర్వతవనోద్దేశాం సాట్టప్రాకార తోరణామ్ |
లంకా మిమాం స నాధాం వా నయితుం శక్తి రస్తి మే || ౩౭ ||
తదవస్థాప్యతాం బుద్ధి రలం దేవి వికాంక్షయా |
విశోకం కురు వైదేహి రాఘవం సహ లక్ష్మణమ్ || ౩౮ ||
తం దృష్ట్వా భీమసంకాశం ఉవాచ జనకాత్మజా |
పద్మపత్రవిశాలాక్షీ మారుత స్యౌరసం సుతం || ౩౯ ||
తవసత్వం బలం చైవ విజానామి మహాకపే |
వాయోరివ గతిం చైవ తేజశ్చాగ్నేరివాద్భుతమ్ || ౪౦ ||
ప్రాకృతోsన్యః కథం చేమాం భూమి మాగంతు మర్హతి |
ఉదధే రప్రమేయస్య పారం వానరపుంగవ || ౪౧ ||
జానామి గమనే శక్తిం నయనే చాపి తే మమ |
అవశ్యం సంప్రధా ర్యాశు కార్యసిద్ధి ర్మహాత్మనః || ౪౨ ||
అయుక్తం తు కపిశ్రేష్ఠ మమ గంతుం త్వయాsనఘ |
వాయువేగ సవేగస్య వేగో మాం మోహయేత్తవ || ౪౩ ||
అహమాకాశ మాపన్నా హ్యుపర్యుపరి సాగరమ్ |
ప్రపతేయం హి తే పృష్ఠాద్భయాద్వేగేన గచ్ఛతః || ౪౪ ||
పతితా సాగరే చాహం తిమినక్రఝుషాకులే |
భవేయ మాశు వివశా యాదసామన్నముత్తమమ్ || ౪౫ ||
న చ శక్ష్యే త్వయా సార్థం గంతుం శత్రువినాశన |
కళత్రవతి సందేహః త్వయ్యపి స్యాదసంశయః || ౪౬ ||
హ్రియమాణాం తు మాం దృష్ట్వా రాక్షసా భీమవిక్రమాః |
అనుగచ్ఛేయు రాదిష్టా రావణేన దురాత్మనా || ౪౭ ||
తైస్త్వం పరివృత శ్శూరైః శూల ముద్గర పాణిభిః |
భవేస్త్వం సంశయం ప్రాప్తో మయా వీర కళత్రవాన్ || ౪8 ||
సాయుధో బహవో వ్యోమ్ని రాక్షాసాస్త్వం నిరాయుధః |
కథం శక్ష్యసి సంయాతుం మాం చైవ పరిరక్షితుమ్ || ౪౯ ||
యుధ్యమానస్య రక్షోభిః తవ తైః క్రూరకర్మభిః |
ప్రపతేయం హి తే పృష్ఠాత్ భయార్తా కపిసత్తమ || ౫౦ ||
అథ రక్షాంసి భీమాని మహంతి బలవంతి చ |
కథంచిత్ సాంపరాయే త్వాం జయేయుః కపిసత్తమ || ౫౧ ||
అథవా యుధ్యమానస్య పతేయం విముఖస్య తే |
పతితాం చ గృహీత్వా మాం నయేయుః పాపరాక్షసాః || ౫౨ ||
మాం వా హరేయు స్త్వద్దస్తాద్విశసేయురథాపి వా |
అవ్యవస్థౌ హి దృశ్యేతే యుద్ధే జయాపరాజయౌ || ౫౩ ||
అహం వాపి విపద్యేయం రక్షోభి రభితర్జితా |
త్వత్ప్రయత్నో హరిశ్రేష్ఠ భవే న్నిష్ఫల ఏవ తు || ౫౪ ||
కామం త్వ మసి పర్యాప్తో నిహంతుం సర్వరాక్షసాన్ |
రాఘవస్య యశో హీయేత్త్వయా శస్తైస్తు రాక్షసైః || ౫౫ ||
అథవాssదాయా రక్షాంసి న్యసేయు స్సంవృతే హి మామ్ |
యత్ర తే నాభిజానీయుర్హరయో నాపి రాఘవౌ || ౫౬ ||
ఆరంభస్తు మదర్థో యం తతస్తవ నిరర్థకః |
త్వయా హి సహ రామస్య మహానాగమనే గుణః || ౫౭ ||
మయి జీవిత మాయత్తం రాఘవస్య మహాత్మనః |
భాతౄణాం చ మహాబాహో తవ రాజ కులస్య చ || ౫౮ ||
తౌ నిరాశౌ మదర్థం తు శోకసంతాపకర్శితౌ |
సహ సర్వర్క్షహరిభిస్త్యక్షతః ప్రాణ సంగ్రహమ్ || ౫౯ ||
భర్తృ భక్తిం పురస్కృత్య రామాదన్యస్య వానర |
న స్పృశామి శరీరం తు పుంసో వానర పుంగవ || ౬౦ ||
యదహం గాత్ర సంస్పర్శం రావణస్య బలాద్గతా |
అనీశా కిం కరిష్యామి వినాథా వివశా సతీ || ౬౧ ||
యది రామో దశగ్రీవమిహ హత్వా స బాంధవమ్ |
మామితో గృహ్య గచ్ఛేత్తత్తస్య సదృశం భవేత్ || ౬౨ ||
శ్రుతా హి దృష్టా శ్చ మయా పరాక్రమా మహత్మనస్తస్య రణావిమర్దినః |
స దేవగంధర్వభుజంగరాక్షసా భవంతి రామేణ సమా హి సంయుగే || ౬౩ ||
సమీక్ష్య తం సంయతి చిత్రకార్ముకమ్ మహాబలం వాసవతుల్యవిక్రమమ్ |
స లక్ష్మణం కో విషహేత రాఘవమ్ హూతాశనం దీప్త మివానిలేరితమ్ || ౬౪ ||
స లక్ష్మణం రాఘవ మాజిమర్దనమ్ దిశాగజం మత్తమివ వ్యవస్థితమ్ |
స హేత కో వానరముఖ్య సంయుగే యుగాంత సూర్యప్రతిమం శరార్చిషమ్ || ౬౫ ||
స మే హరిశ్రేష్ఠ స లక్ష్మణం పతిం సయూధపం క్షిప్ర మిహోపపాదయ |
చిరాయ రామం ప్రతి శోకకర్శితామ్ కురుష్వ మాం వానరముఖ్య హర్షితాం || ౬౬ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే సప్తత్రింశస్సర్గః ||