శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
దశోత్తరశతతమ సర్గము
క్రుద్ధమాజ్ఞాయ రామం తు వసిష్ఠః ప్రత్యువాచ హ |
జాబాలిరపి జానీతే లోకస్యాస్య గతాగతిమ్ || ౧
నివర్తయితుకామస్తు త్వామేతద్వాక్యముక్తవాన్ |
ఇమాం లోకసముత్పత్తిం లోకనాథ నిబోధ మే || ౨
సర్వం సలిలమేవాసీత్పృథివీ యత్ర నిర్మితా |
తత స్సమభవద్బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్దైవతైస్సహ || ౩
స వరాహస్తతో భూత్వా ప్రోజ్జహార వసున్ధరామ్ |
అసృజచ్చ జగత్సర్వం సహ పుత్రైః కృతాత్మభిః || ౪
ఆకాశప్రభవో బ్రహ్మా శాశ్వతో నిత్య అవ్యయః |
తస్మాన్మరీచి స్సఞ్జజ్ఞే మరీచేః కశ్యప స్సుతః || ౫
వివస్వాన్కాశ్యపాత్ జజ్ఞే మనుర్వైవస్వత స్సుతః |
స తు ప్రజాపతిః పూర్వమిక్ష్వాకుస్తు మనోస్సుతః || ౬
యస్యేయం ప్రథమం దత్తా సమృద్ధా మనునా మహీ |
తమిక్ష్వాకుమయోధ్యాయాం రాజానం విద్ధి పూర్వకమ్ || ౭
ఇక్ష్వాకోస్తు సుత శ్రీమాన్కుక్షిరేవేతి విశ్రుతః |
కుక్షేరథాత్మజో వీరో వికుక్షిరుదపద్యత || ౮
వికుక్షేస్తు మహాతేజా బాణః పుత్ర ప్రతాపవాన్ |
బాణస్య తు మహాబాహురనరణ్యో మహాయశాః || ౯
నానావృష్టిర్బభూవాస్మిన్నదుర్భిక్షం సతాం వరే |
అనరణ్యే మహారాజే తస్కరో నాపి కశ్చన || ౧౦
అనరణ్యాన్మహాబాహుః పృథు రాజా బభూవ హ |
తస్మాత్పృథోమేహారాజస్త్రిశఙ్కురుదపద్యత || ౧౧
స సత్యవచనాధ్వీర స్సశరీరో దివం గతః |
త్రిశఙ్కోరభవత్సూనుర్దున్ధుమారో మహాయశాః || ౧౨
దున్ధుమారాన్మహాతేజా యువనాశ్వో వ్యజాయత |
యువనాశ్వసుత శ్శ్రీమాన్మాన్ధాతా సమపద్యత || ౧౩
మాన్ధాతుస్త మహాతేజా స్సుసన్ధిరుదపద్యత |
సుసన్ధేరపి పుత్రౌ ద్వౌ ధ్రువసన్ధిః ప్రసేనజిత్ || ౧౪
యశస్వీ ధ్రువసన్ధేస్తు భరతో రిపుసూదనః |
భరతాత్తు మహాబాహోరసితో నామ జాయత || ౧౫
యస్యైతే ప్రతిరాజాన ఉదపద్యన్త శత్రవః |
హైహయాస్తాలజఙ్ఘాశ్చ శూరాశ్చ శశిబిన్దవః || ౧౬
తాంస్తు సర్వాన్ప్రతివ్యూహ్య యుద్ధే రాజా ప్రవాసితః |
స చ శైలవరే రమ్యే బభూవాభిరతో మునిః || ౧౭
ద్వే చాస్య భార్యే గర్భిణ్యౌ బభూవతురితి శ్రుతిః |
ఏకా గర్భవినాశాయ సపత్న్యై గరలం దదౌ || ౧౮
భార్గవశ్చ్యవనో నామ హిమవన్తముపాశ్రితః |
తమృషిం సముపాగమ్య కాలిన్దీ త్వభ్యవాదయత్ || ౧౯
స తామభ్యవదద్విప్రో వరేప్సుం పుత్రజన్మని |
పుత్రస్తే భవితా దేవి మహాత్మా లోకవిశ్రుతః || ౨౦
ధార్మికశ్చ సుశీలశ్చ వంశకర్తారిసూదనః |
కృత్వా ప్రదక్షిణం హృష్టా మునింతమనుమాన్య చ || ౨౧
పద్మపత్రసమానాక్షం పద్మగర్భసమప్రభమ్ |
తతస్సా గృహమాగమ్య దేవీ పుత్రం వ్యజాయత || ౨౨
సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా |
గరేణ సహ తేనైవ జాత స్స సగరోభవత్ || ౨౩
స రాజా సగరో నామ యస్సముద్రమఖానయత్ |
ఇష్ట్వా పర్వణి వేగేన త్రాసయన్తమిమాః ప్రజాః || ౨౪
అసమఞ్జస్తు పుత్రోభూత్సగరస్యేతి న శ్శ్రుతమ్ || ౨౫
జీవన్నేవ స పిత్రా తు నిరస్తః పాపకర్మకృత్ || ౨౬
అంశుమానితి పుత్రోభూదసమఞ్జస్య వీర్యవాన్ |
దిలీపోంశుమతః పుత్రో దిలీపస్య భగీరథః || ౨౭
భగీరథాత్కకుత్స్థస్తు కాకుత్స్థా యేన విశ్రుతాః |
కకుత్స్థస్య చ పుత్రోభూద్రఘుర్యేన చ రాఘవాః || ౨౮
రఘోస్తు పుత్రస్తేజస్వీ ప్రవృద్ధః పురుషాదకః |
కల్మాషపాద స్సౌదాస ఇత్యేవం ప్రథితో భువి || ౨౯
కల్మాషపాదపుత్రోభూచ్ఛఙ్ఖణస్త్వితి విశ్రుతః |
యస్తు తద్వీర్యమాసాద్య సహసైన్యో వ్యనీనశత్ || ౩౦
శఙ్ఖణస్య చ పుత్రోభూచ్ఛూర శ్రీమాన్సుదర్శనః |
సుదర్శనస్యాగ్నివర్ణః అగ్నివర్ణస్య శీఘ్రగః || ౩౧
శీఘ్రగస్య మరుః పుత్రో మరోః పుత్రః ప్రశుశ్రువః |
ప్రశుశ్రువస్య పుత్రోభూదమ్బరీషో మహాద్యుతిః || ౩౨
అమ్బరీషస్య పుత్రోభూన్నహుషః సత్యవిక్రమః |
నహుషస్య చ నాభాగః పుత్రః పరమధార్మికః || ౩౩
అజశ్చ సువ్రతశ్చైవ నాభాగస్య సుతావుభౌ |
అజస్యైవ చ ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్సుతః || ౩౪
తస్య జ్యేష్ఠోసి దాయాదో రామ ఇత్యభివిశ్రుతః |
తద్గృహాణ స్వకం రాజ్యమవేక్షస్వ జనం నృప || ౩౫
ఇక్ష్వాకూణాం హి సర్వేషాం రాజా భవతి పూర్వజః |
పూర్వజే నాపరః పుత్రో జ్యేష్ఠో రాజ్యేభిషిచ్యతే || ౩౬
స రాఘవాణాం కులధర్మమాత్మనః సనాతనం నాద్య విహన్తుమర్హసి |
ప్రభూతరత్నామనుశాధి మేదినీం ప్రభూతరాష్ట్రాం పితృవన్మహాయశః || ౩౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే దశోత్తరశతతమస్సర్గః