Ayodhya Kanda - Sarga 8 అయోధ్యాకాండ - అష్టమస్సర్గః

Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭama Sargaḥ

mantharā tvabhyasūyāināmutsṛjyābharaṇaṃ ca tat |
uvācēdaṃ tatō vākyaṃ kōpaduḥkhasamanvitā || 1

harṣaṃ kimidamasthānē kṛtavatyasi bāliśē |
śōkasāgaramadhyasthamātmānaṃ nāvabudhyasē || 2

manasā prahasāmi tvāṃ dēvi! duḥkhārditā satī |
yacchōcitavyē hṛṣṭāsi prāpyēdaṃ vyasanaṃ mahat || 3

śōcāmi durmatitvaṃ tē kā hi prājñā praharṣayēt |
arēssapatnīputrasya vṛddhiṃ mṛtyōrivāgatām || 4

bharatādēva rāmasya rājyasādhāraṇādbhyam |
tadvicintya viṣaṇṇāsmi bhayaṃ bhītāddhi jāyatē || 5

lakṣmaṇō hi mahēṣvāsō rāmaṃ sarvātmanā gataḥ |
śatrughnaścāpi bharataṃ kākutsthaṃ lakṣmaṇō yathā || 6

pratyāsannakramēṇāpi bharatasyāiva bhāmini! |
rājyakramō viprakṛṣṭastayōstāvatkanīyasōḥ || 7

viduṣaḥ kṣatracāritrē prājñasya prāptakāriṇaḥ |
bhayātpravēpē rāmasya cintayantī tavātmajam || 8

subhagā khalu kāusalyā yasyāḥ putrō'bhiṣēkṣyatē |
yauvarājyēna mahatā śvaḥ puṣyēṇa dvijōttamāiḥ || 9

prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam |
upasthāsyasi kāusalyāṃ dāsīvattvaṃ kṛtāñjaliḥ || 10

ēvaṃ cēttvaṃ sahāsmābhistasyāḥ prēṣyā bhaviṣyasi |
putraśca tava rāmasya prēṣyabhāvaṃ gamiṣyati || 11

hṛṣṭāḥ khalu bhaviṣyanti rāmasya paramāsstriyaḥ |
aprahr̥ṣṭā bhaviṣyanti snuṣāstē bharatakṣayē || 12

tāṃ dṛṣṭvā paramaprītāṃ bruvantīṃ mantharāṃ tataḥ |
rāmasyāiva guṇāndēvī kaikēyī praśaśaṃsa ha || 13

dharmajñō gurubhirdāntaḥ kr̥tajñassatyavāk-chuciḥ |
rāmō rājñassutō jyēṣṭhō yauvarājyamatō'rhati || 14

bhrātṛbhṛtyāṃśca dīrghāyuḥ pitṛvatpālayiṣyati |
santapsyasē kathaṃ kubjē! śrutvā rāmābhiṣēcanam || 15

bharataścāpi rāmasya dhruvaṃ varṣaśatātparam |
pitṛpāitāmahaṃ rājyamavāptā puruṣarṣabhaḥ || 16

sā tvaṃ abhyudayē prāptē vartamānē ca mantharē! |
bhaviṣyati ca kalyāṇē kimarthaṃ paritapyasē || 17

yathā mē bharatō mānyastathā bhūyō'pi rāghavaḥ |
kāusalyātō'tiriktaṃ ca sō'nuśuśrūṣatē hi mām || 18

rājyaṃ yadi hi rāmasya bharatasyāpi tattadā |
manyatē hi yathātmānaṃ tathā bhrātṛśca rāghavaḥ || 19

kaikēyīvacanaṃ śrutvā mantharā bhṛśaduḥkhitā |
dīrghamuṣṇaṃ ca viniśvasya kaikēyīmidaṃ abravīt || 20

anarthadarśinī māurkhyānnātmānamavabudhyasē |
majjan tēē śōkav-yasanav istēēṛṇē duk h asāgarē || 21

b h av i tā rāghavō rājā rāghavas-yānu yas-su t ah |
rājavan śā t tu kāikēy i b h ara t ah par i hās-ya tē || 22

na h i rājñas-su tās-sarvē rāj-yē t iṣṭ h an t i b hām in i! |
st hāp-yamānēṣu sarvēṣu sumahānanayō b h avē t || 23

tasmāj-jyēṣṭ h ē h i kāikēy i rāj-ya tan t rāṇ i pāṛt h ivāḥ |
st hāpa yan t-yanavad-yāṅg i guṇava t-sv i tarēṣ vap i || 24

asāv-a t yan tan irb h agnas-tava pu t rō b h av iṣ-ya t i |
anā t h ava t suk h ē b h-yaśca rājavan śācca vatsalē || 25

sā haṃ t vadar t h ē samprāp tā tvaṃ tu māṃ nāvabud d h-yasē |
sapa tn i vṛd d hāu yā mē tvaṃ pradē-yaṃ dā tum icchas i || 26

d h ruvaṃ tu b h ara taṃ rāmah prāp-ya rāj-yam akaṇṭakam |
dēśān taraṃ vā na y i tā lōkān tar am a t hāp i vā || 27

bā la ēva h i mā t u l-yaṃ b h ara tō nāy i tas-t va-yā |
sann ikarṣācca sāu hāṛdaṃ jā-ya tē st hāvarēṣ vap i || 28

b h ara t as-yāp-yanuvaśas-śat rughnō'p i samaṃ ga t ah |
lakṣmaṇō h i ya t hā rāmaṃ ta t hā sāu b h ara taṃ ga t ah || 29

śrū-ya tē h i drumaḥ kaścic-c hē t tav-yō vanajēēv ib h iḥ |
sann ikarṣād-iṣēēkāb h ir mōc i t ah paramādb h ayāt || 30

gōp tā h i rāmaṃ sāum i t rir-lakṣmaṇaṃ cāp i rāghavah |
aśv i nōr iva sāub h rā t raṃ ta yōr lōkēṣu v iśru tam || 31

tasmān-na lakṣmaṇē rāmah pāpaṃ kiñci t kar iṣ-ya t i |
rāmas tu b h ara tē pāpaṃ k uṛyād i t i na san śayah || 32

tasmād-rājagr̥ hād ēva vanaṃ gacc h a t u tē su t ah |
ē tad-d h i rōca tē mah-yaṃ b hṛśaṃ cāp i h i taṃ tava || 33

ēvaṃ tē jñā t ip akṣas-ya śrē-yaścāiva b h av iṣ-ya t i |
yad i cēd b h ara tō d h aṛmā t p i t r-yaṃ rāj-yam avāp-s-yas i || 34

sa tē suk hōc i tō bā lō rāmas-ya sa ha jō r ip uḥ |
samṛd d hāṛt h as-ya naṣṭāṛt h ō jēēv iṣ-ya t i ka t h am vaśē || 35

ab h idru tam ivāraṇ-yē sin hēna gaja yū t h apam |
pracc hād-yamānaṃ rāmēṇa b h ara taṃ t rā tum arhasi || 36

darpā n-n i rākr̥ tā pūṛvaṃ t va-yā sāub hāg-yava t ta-yā |
rāmamā tā sapa tnēē tē ka t h am vāiraṃ na śā ta yē t || 37

yadā h i rāmah pr̥ t h ivēēm avāp-s-ya t i
pra b h ū tara tnākar aśāilapa t tanām |
tadā gam iṣ-yas-yaśu b h am parā b h avaṃ
sa hāiva dēēnā b h ara tēna b hām in i! || 38

yadā h i rāmah pr̥ t h ivēēm avāp-s-ya t i
d h ruvaṃ praṇaṣṭō b h ara tō b h av iṣ-ya t i |
a tō h i sañcin taya rāj-yamā tmajē
paras-ya cāivad-ya v ivāsakār aṇam || 39

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭamasargaḥ