శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
చతురుత్తరశతతమ సర్గము
తం తు రామ స్సమాశ్వాస్య భ్రాతరం గురవత్సలమ్ |
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా ప్రష్టుం సముపచక్రమే || ౧
కిమేతదిచ్ఛేయమహం శ్రోతుం ప్రవ్యాహృతం త్వయా |
యస్మాత్త్వమాగతో దేశమిమం చీరజటాజినః || ౨
కిన్నిమిత్తమిమం దేశం కృష్ణాజినజటాధరః |
హిత్వా రాజ్యం ప్రవిష్టస్త్వం తత్సర్వం వక్తుమర్హసి || ౩
ఇత్యుక్తః కైకయీపుత్రః కాకుత్స్థేన మహాత్మనా |
ప్రగృహ్య బలవద్భూయః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్ || ౪
ఆర్యం తాతః పరిత్యజ్య కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ |
గత స్స్వర్గం మహాబాహుః పుత్రశోకాభిపీడితః || ౫
స్త్రియా నియక్తః కైకేయ్యా మమ మాత్రా పరన్తప |
చకార సుమహత్పాపమిదమాత్మయశోహరమ్ || ౬
సా రాజ్యఫలమప్రాప్య విధవా శోకకర్శితా |
పతిష్యతి మహాఘోరే నిరయే జననీ మమ || ౭
తస్య మే దాసభూతస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి |
అభిషిఞ్చస్వ చాద్యేవ రాజ్యేన మఘవానివ || ౮
ఇమాః ప్రకృతయ స్సర్వా విధవా మాతరశ్చ యాః |
త్వత్సకాశమనుప్రాప్తా ప్రసాదం కర్తుమర్హసి || ౯
తదానుపూర్వ్యా యుక్తం చ యుక్తం చాత్మని మానద! |
రాజ్యం ప్రాప్నుహి ధర్మేణ సకామాన్సుహృదః కురు || ౧౦
భవత్వవిధవా భూమి స్సమగ్రా పతినా త్వయా |
శశినా విమలేనేవ శారదీ రజనీ యథా || ౧౧
ఏభిశ్చ సచివైస్సార్ధం శిరసా యాచితో మయా |
భ్రాతు శ్శిష్యస్య దాసస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి || ౧౨
తదిదం శాశ్వతం పిత్ర్యం సర్వం ప్రకృతిమణ్డలమ్ |
పూజితం పురుషవ్యాఘ్ర నాతిక్రమితుమర్హసి || ౧౩
ఏవముక్త్వా మహాబాహు స్సబాష్పః కైకయీసుతః |
రామస్య శిరసా పాదౌ జగ్రాహ విధివత్పునః || ౧౪
తం మత్తమివ మాతఙ్గం నిఃశ్వసన్తం పున పునః |
భ్రాతరం భరతం రామః పరిష్వజ్యేదమబ్రవీత్ || ౧౫
కులీనస్సత్త్వసమ్పన్నస్తేజస్వీ చరితవ్రతః |
రాజ్యహేతోః కథం పాపమాచరేత్త్వద్విధో జనః || ౧౬
న దోషం త్వయి పశ్యామి సూక్ష్మమప్యరిసూదన |
న చాపి జననీం బాల్యాత్త్వం విగర్హితుమర్హసి || ౧౭
కామకారో మహాప్రాజ్ఞ! గురూణాం సర్వదానఘ |
ఉపపన్నేషు దారేషు పుత్రేషు చ విధీయతే || ౧౮
వయమస్య యథా లోకే సఙ్ఖ్యాతా స్సౌమ్య సాధుభిః |
భార్యాః పుత్రాశ్చ శిష్యాశ్చ త్వమనుజ్ఞాతుమర్హసి || ౧౯
వనే వా చీరవసనం సౌమ్య కృష్ణాజినామ్బరమ్ |
రాజ్యే వాపి మహారాజో మాం వాసయితుమీశ్వరః || ౨౦
యావత్పితరి ధర్మజ్ఞే గౌరవం లోకసత్కృతమ్ |
తావద్ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠ జనన్యామపి గౌరవమ్ || ౨౧
ఏతాభ్యాం ధర్మశీలాభ్యాం వనం గచ్ఛేతి రాఘవ! |
మాతాపితృభ్యాముక్తోహం కథమన్యత్సమాచరేత్ || ౨౨
త్వయా రాజ్యమయోధ్యాయాం ప్రాప్తవ్యం లోకసత్కృతమ్ |
వస్తవ్యం దణ్డకారణ్యే మయా వల్కలవాససా || ౨౩
ఏవం కృత్వా మహారాజో విభాగం లోకసన్నిధౌ |
వ్యాదిశ్య చ మహాతేజా దివం దశరథో గతః || ౨౪
స చ ప్రమాణం ధర్మాత్మా రాజా లోకగురుస్తవ |
పిత్రా దత్తం యథాభాగముపభోక్తుం త్వమర్హసి || ౨౫
చతుర్దశ సమాస్సౌమ్య దణ్డకారణ్యమాశ్రితః |
ఉపభోక్ష్యే త్వహం దత్తం భాగం పిత్రా మహాత్మనా || ౨౬
యదబ్రవీన్మాం నరలోకసత్కృతః పితా మహాత్మా విబుధాధిపోపమః |
తదేవ మన్యే పరమాత్మనో హితం న సర్వలోకేశ్వర భావమప్యయమ్ || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతురుత్తరశతతమస్సర్గః