సుందరకాండ - సప్తచత్వారింశ సర్గః (అక్షకుమార వధ)
సేనాపతీన్ పంచ స తు ప్రమాపితాన్ హనుమతా సానుచరాన్ సవాహనాన్ |
సమీక్ష్య రాజా సమరోద్ధతోన్ముఖం కుమారమక్షం ప్రసమైక్షతాగ్రతః || ౧ ||
స తస్య దృష్ట్యర్పణసంప్రచోదితః ప్రతాపవాన్ కాంచన చిత్రకార్ముకః |
సముత్పపాతాథ సదస్యుదీరితో ద్విజాతిముఖ్యైర్హవిషేవ పావకః || ౨ ||
తతో మహద్బాలదివాకరప్రభమ్ ప్రతప్త జాంబూనదజాలసంతతమ్ |
రథం సమాస్థాయ యయౌ స వీర్యవాన్ మహాహరిం తం ప్రతి నైరృతర్షభః || ౩ ||
తతస్తపః సంగ్రహ సంచయార్జితమ్ ప్రతప్త జాంబూనదజాల శోభితమ్ |
పతాకినం రత్నవిభూషితధ్వజమ్ మనోజవాష్టాశ్వవరైః సుయోజితమ్ || ౪ ||
సురాసురాధృష్య మసంగచారిణం రవిప్రభం వ్యోమచరం సమాహితమ్ |
సతూణమష్టాసినిబద్ధబంధురమ్ యథాక్రమావేశిత శక్తితోమరమ్ || ౫ ||
విరాజమానం ప్రతిపూర్ణ వస్తునా సహేమదామ్నా శశిసూర్యవర్చసా |
దివాకరాభం రథమాస్థితః తతః స నిర్జగామామరతుల్యవిక్రమః || ౬ ||
స పూరయన్ ఖం మహీం చ సాచలామ్ తురంగమాతంగ మహారథస్వనైః |
బలైః సమేతైః స హి తోరణస్థితమ్ సమర్థ మాసీనముపాగమత్ కపిమ్ || ౭ ||
స తం సమాసాద్య హరిం హరీక్షణో యుగాంతకాలాగ్నిమివ ప్రజాక్షయే |
అవస్థితం విస్మితజాతసంభ్రమః సమైక్షతాక్షో బహుమానచక్షుసా || 8 ||
స తస్యవేగం చ కపేర్మహాత్మనః పరాక్రమం చారిషు పార్థివాత్మజః |
విచారయన్ స్వం చ బలం మహాబలో హిమక్షయే సూర్య ఇవాsభివర్ధతే || ౯ ||
స జాతమన్యుః ప్రసమీక్ష్య విక్రమం స్థిరం స్థితః సంయతి దుర్నివారణమ్ |
సమాహితాత్మా హనుమంతమాహవే ప్రచోదయామాస శరైస్త్రిభిశ్శితైః || ౧౦ ||
తతః కపిం తం ప్రసమీక్ష్య గర్వితమ్ జితశ్రమం శత్రుపరాజయోర్జితమ్ |
అవైక్షతాక్షః సముదీర్ణమానసః స బాణపాణిః ప్రగృహీతకార్ముకః || ౧౧ ||
స హేమ నిష్కాంగద చారుకుండలః సమాససాదాsశు పరాక్రమః కపిమ్ |
తయోర్బభూవాప్రతిమః సమాగమః సురాసురాణామపి సంభ్రమప్రదః || ౧౨ ||
రరాస భూమిర్నతతాప భానుమాన్ వవౌ న వాయుః ప్రచచాల చాచలః |
కపేః కుమారస్య చ వీక్ష్య సంయుగమ్ ననాద చ ద్యౌరుదధిశ్చ చుక్షుభే || ౧౩ ||
తతః సవీరః సుముఖాన్ పతత్రిణః సువర్ణపుంఖాన్ సవిషా నివోరగాన్ |
సమాధిసంయోగ విమోక్షతత్త్వవిత్ శరానథత్రీన్ కపిమూర్ధ్నపాతయత్ || ౧౪ ||
స తైః శరైర్మూర్థ్ని సమం నిపాతితైః క్షరన్నసృద్దిగ్ధ వివృత్తలోచనః |
నవోదితాదిత్యనిభః శరాంశుమాన్ వ్యరాజతాదిత్య ఇవాంశుమాలికః || ౧౫ ||
తతః స పింగాధిపమంత్రిసత్తమః సమీక్ష్య తం రాజవరాత్మజం రణే |
ఉదగ్ర చిత్రాయుధ చిత్రకార్ముకమ్ జహర్ష చాపూర్య చాహవోన్ముఖః || ౧౬ ||
స మందరాగ్రస్థమివాంశుమాలికో వివృద్ధకోపా బలవీర్యసంయుతః |
కుమారమక్షం సబలం స వాహనమ్ దదాహ నేత్రాగ్ని మరీచిభిస్తదా || ౧౭ ||
తతస్స బాణాసన చిత్రకార్ముకః శర ప్రవర్షో యుధి రాక్షసాంబుదః |
శరాన్ ముమోచాశు హరీశ్వరాచలే వలాహకో వృష్టి మివాsచలోత్తమే || ౧౮ ||
తతః కపిస్తం రణచండవిక్రమమ్ విరుద్ధతేజో బలవీర్యసంయుతమ్ |
కుమారమక్షం ప్రసమీక్ష్య సంయుగే ననాద హర్షాత్ ఘనతుల్యవిక్రమః || ౧౯ ||
స బాలభావాద్యుధి వీర్యదర్పితః ప్రవృత్తమన్యుః క్షతజోపమేక్షణః |
సమాససాదాప్రతిమం కపిం రణే గజో మహాకూపమివావృతం తృణైః || ౨౦ ||
స తేన బాణైః ప్రసభం నిపాతితైః చకార నాదం ఘననాదనిస్స్వనః |
సముత్పపాతాశు నభస్సమారుతి ర్భుజోరువిక్షేపణ ఘోరదర్శనః || ౨౧ ||
సముత్పతంతం సమభిద్రవద్బలీ స రాక్షసానాం ప్రవరః ప్రతాపవాన్ |
రథీ రథిశ్రేష్ఠతమః కిరన్ శరైః పయోధరః శైలమివాశ్మ వృష్టిభిః || ౨౨ ||
స తాన్ శరాం స్తస్య హరిర్విమోక్షయన్ చచార వీరః పథి వాయు సేవితే |
శరాంతరే మారుతవద్వినిష్పతన్ మనోజనః సంయతి చండవిక్రమః || ౨౩ ||
త మాత్త బాణాసన మాహవోన్ముఖం ఖ మాస్తృణంతం నిశిఖైః శరోత్తమైః |
అవైక్షతాక్షం బహుమాన చక్షుసా జగామ చింతాం చ స మారుతాత్మజః || ౨౪ ||
తతః శరైర్భిన్నభుజాంతరః కపిః కుమారవీరేణ మహత్మనా నదన్ |
మహాభుజః కర్మవిశేషతత్త్వవిత్ విచింతయామాస రణే పరాక్రమమ్ || ౨౫ ||
అబాలవద్బాలదివాకర ప్రభః కరోత్యయం కర్మ మహాన్ మహాబలః |
న చాస్య సర్వాహవకర్మశోభినః ప్రమాపనే మే మతిరత్ర జాయతే || ౨౬ ||
అయం మహాత్మా చ మహాంశ్చవీర్యత స్సమాహితశ్చాతిసహశ్చ సంయుగే |
అసంశయం కర్మగుణోదయాదయం సనాగయక్షైర్మునిభిశ్చ పూజితః || ౨౭ ||
పరాక్రమోత్సాహవివృద్ధమానసః సమీక్షతే మాం ప్రముఖాగ్రతః స్థితః |
పరాక్రమో హ్యస్య మనాంసి కంపయేత్ సురాసురాణామపి శీఘ్రగామినః || ౨8 ||
న ఖల్వయం నాభిభవేదుపేక్షితః పరాక్రమో హ్యస్యరణేవివర్ధతే |
ప్రమాపణం త్వేవ మమాద్య రోచతే న వర్ధమానోగ్నిరుపేక్షితుం క్షమః || ౨౯ ||
ఇతి ప్రవేగం తు పరస్య తర్కయన్ స్వకర్మయోగం చ విధాయ వీర్యవాన్ |
చకారవేగం తు మహాబలః తదా మతిం చ చక్రేఽస్య వధే మహాకపిః || ౩౦ ||
స తస్య తా నష్టహయాన్ మహాజవాన్ సమాహితాన్ భారసహాన్ వివర్తనే |
జఘాన వీరః పథి వాయుసేవితే తలప్రహారైః పవనాత్మజః కపిః || ౩౧ ||
తతః తలేనాభిహతో మహారథః స తస్య పింగాధిపమంత్రిసత్తమః |
ప్రభఘ్ననీడః పరిముక్తకూబరః పపాత భూమౌ హతవాజిరంబరాత్ || ౩౨ ||
స తం పరిత్యజ్య మహారథో రథం స కార్ముకః ఖడ్గధరః ఖ ముత్సహన్ |
తపోభియోగాదృషిరుగ్రవీర్యవాన్ విహాయ దేహం మరుతామివాలయమ్ || ౩౩ ||
తతః కపిస్తం ప్రచరంతమంబరే పతత్రి రాజానిలసిద్ధసేవితే |
సమేతయ తం మారుతతుల్య విక్రమః క్రమేణ జగ్రాహ సపాదయోర్దృఢం || ౩౩ ||
స తం సమావిధ్య సహశ్రసః కపిః మహోరగం గృహ్య ఇవాండజేశ్వరః |
ముమోచ వేగాత్ పితృతుల్య విక్రమో మహీతలే సంయతి వానరోత్తమః || ౩౫ ||
సభగ్న బాహూరుకటీశిరోధరః క్షరన్నసృజ్నిర్మథితాస్థిలోచనః |
సంభగ్నసంధిః ప్రవికీర్ణబంధనో హతః క్షితౌ వాయుసుతేన రాక్షసః || ౩౬ ||
మహాకపిర్భూమితలే నిపీడ్య తం చకార రక్షోధిపతేర్మహత్ భయమ్ |
మహర్షిభిశ్చక్రచరైర్మహావ్రతైః సమేత్య భూతైశ్చ సయక్షపన్నగైః || ౩౭ ||
సురేశ్చసేంద్రైర్భృశజాత విస్మయైః హతే కుమారే స కపిర్నిరీక్షితః |
నిహత్య తం వజ్రిసుతోపమప్రభం కుమారమక్షం క్షతజోపమేక్షణమ్ || ౩౮ ||
తమేవ వీరోభి జగామ తోరణం కృతః క్షణః కాల ఇవా ప్రజాక్షయే || ౩౯ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే సప్తచత్త్వారింశస్సర్గః ||