శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
షట్పఞ్చాశ సర్గము
అథ రాత్ర్యాం వ్యతీతాయామవసుప్తమనన్తరమ్ |
ప్రబోధయామాస శనైర్లక్ష్మణం రఘునన్దనః || ౧
సౌమిత్రే! శ్రుణు వన్యానాం వల్గు వ్యాహరతాం స్వనమ్ |
సమ్ప్రతిష్ఠామహే కాల ప్రస్థానస్య పరన్తప || ౨
స సుప్తస్సమయే భ్రాత్రా లక్ష్మణః ప్రతిబోధితః |
జహౌ నిద్రాం చ తన్ద్రీం చ ప్రసక్తం చ పథి శ్రమమ్ || ౩
తత ఉత్థాయ తే సర్వే స్పృష్ట్వా నద్యా శ్శివం జలమ్ |
పన్థానమృషిణాదిష్టం చిత్రకూటస్య తం యయుః || ౪
తతస్సమ్ప్రస్థితః కాలే రామస్సౌమిత్రిణా సహ |
సీతాం కమలపత్రాక్షీమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౫
ఆదిప్తానివ వైదేహి! సర్వతః పుష్పితాన్నగాన్ |
స్వైః పుష్పైః కింశుకాన్ పశ్య మాలినశిశిరాత్యయే || ౬
పశ్య భల్లాతకాన్ ఫుల్లాన్నరై రనుపసేవితాన్ |
ఫలపత్రైరవనతా న్నూనం శక్ష్యామ జీవితుమ్ || ౭
పశ్య ద్రోణప్రమాణాని లమ్బమానాని లక్ష్మణ |
మధూని మధుకారీభి స్సమ్భృతాని నగే నగే || ౮
ఏష క్రోశతి నత్యూహస్తం శిఖీ ప్రతికూజతి |
రమణీయే వనోద్దేశే పుష్పసంస్తరసఙ్కటే || ౯
మాతఙ్గయూథానుసృతం పక్షిసంఙ్ఘానునాదితమ్ |
చిత్రకూటమిమం పశ్య ప్రవృద్ధశిఖరం గిరిమ్ || ౧౦
సమభూమితలే రమ్యే ద్రుమైర్బహుభిరావృతే |
పుణ్యే రంస్యామహే తాత! చిత్రకూటస్య కాననే || ౧౧
తతస్తౌ పాదచారేణ గచ్ఛన్తౌ సహ సీతయా |
రమ్యమాసేదతుశ్శైలం చిత్రకూటం మనోరమమ్ || ౧౨
తన్తు పర్వతమాసాద్య నానాపక్షిగణాయుతమ్ |
బహుమూలఫలం రమ్యం సమ్పన్నం సరసోదకమ్ || ౧౩
మనోజ్ఞోయం గిరిస్సౌమ్య! నానాద్రుమలతాయుతః |
బహుమూలఫలో రమ్య స్స్వాజీవః ప్రతిభాతి మే || ౧౪
మునయశ్చ మహాత్మానో వసన్త్యస్మి శిలోచ్చయే |
అయం వాసో భవేత్తావదత్ర సౌమ్య రమేమహి || ౧౫
ఇతి సీతా చ రామశ్చ లక్ష్మణశ్చ కృతాఞ్జలిః |
అభిగమ్యాశ్రమం సర్వే వాల్మీకి మభివాదయన్ || ౧౬
తాన్మహర్షి ప్రముదితః పూజయామాస ధర్మవిత్ |
అస్యతామితి చోవాచ స్వాగన్తు నివేద్య చ || ౧౭
తతోబ్రవీన్మహాబాహుర్లక్ష్మణం లక్ష్మణాగ్రజః |
సన్నివేద్య యథాన్యాయ మాత్మానమృషయే ప్రభుః || ౧౮
లక్ష్మణానయ దారూణి దృఢాని చ వరాణి చ |
కురుష్వావసథం సౌమ్య! వాసే మేభిరతం మనః || ౧౯
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సౌమిత్రిర్వివిధాన్ ద్రుమాన్ |
ఆజహార తత శ్చక్రే పర్ణశాలామరిన్దమః || ౨౦
తాం నిష్ఠితాం బద్ధకటాం దృష్ట్వా రామస్సుదర్శనామ్ |
శుశ్రూషమాణమేకాగ్రమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౨౧
ఐణేయం మాంసమాహృత్య శాలాం యక్ష్యామహే వయమ్ |
కర్తవ్యం వాస్తుశమనం సౌమిత్రే! చిరజీవిభిః || ౨౨
మృగం హత్వానయ క్షిప్రం లక్ష్మణేహ శుభేక్షణ! |
కర్తవ్య శ్శాస్త్రదృష్టో హి విధిర్ధర్మమనుస్మర || ౨౩
భ్రాతుర్వచనమాజ్ఞాయ లక్ష్మణః పరవీరహా |
చకార స యథోక్తం చ తం రామ పునరబ్రవీత్ || ౨౪
ఐణేయం శ్రపయస్వైతచ్ఛాలాం యక్ష్యామహే వయమ్ |
త్వర సౌమ్య! ముహూర్తోయం ధ్రువశ్చ దివసోప్యయమ్ || ౨౫
స లక్ష్మణః కృష్ణమృగం మేధ్యం హత్వా ప్రతాపవాన్ |
అథ చిక్షేప సౌమిత్రిస్సమిద్ధే జాతవేదసి || ౨౬
తన్తు పక్వం పరిజ్ఞాయ నిష్టప్తం ఛిన్నశోణితమ్ |
లక్ష్మణ: పురుషవ్యాఘ్రమథ రాఘవమబ్రవీత్ || ౨౭
అయం కృష్ణ స్సమాప్తాఙ్గ శ్శృతో కృష్ణమృగో యథా |
దేవతాం దేవసఙ్కాశ! యజస్వ కుశలో హ్యసి || ౨౮
రామస్స్నాత్వా తు నియతో గుణవాన్ జప్యకోవిదః |
సఙ్గ్రహేణాకరోత్సర్వాన్మన్త్రాన్సత్రావసానికాన్ || ౨౯
ఇష్ట్వా దేవగణాన్సర్వాన్వివేశావసథం శుచిః |
బభూవ చ మనోహ్లాదో రామస్యామితతేజసః || ౩౦
వైశ్వదేవబలిం కృత్వా రౌద్రం వైష్ణవ మేవ చ |
వాస్తుసంశమనీయాని మఙ్గలాని ప్రవర్తయన్ || ౩౧
జపం చ న్యాయత కృత్వా స్నాత్వా నద్యాం యథావిధి |
పాపసంశమనం రామ శ్చకార బలిముత్తమమ్ || ౩౨
వేదిస్థలవిధానాని చైత్యాన్యాయతనాని చ |
ఆశ్రమస్యానురూపాణి స్థాపయామాస రాఘవః || ౩౩
వన్యైర్మాల్యైః ఫలైర్మూలైః పక్వైర్మాంసైర్యథావిధి |
అద్భిర్జపైశ్చ వేదోక్తైర్దర్భైశ్చ ససమిత్కుశైః || ౩౪
తౌ తర్పయిత్వా భూతాని రాఘవౌ సహ సీతయా |
తదా వివిశతు శ్శాలాం సుశుభాం శుభలక్షణౌ || ౩౫
తాం వృక్షపర్ణచ్ఛదనాం మనోజ్ఞాం యథాప్రదేశం సుకృతాం నివాతామ్ |
వాసాయ సర్వే వివిశుస్సమేతాస్సభాం యథా దేవగణాస్సుధర్మామ్ || ౩౬
అనేకనానామృగపక్షిసఙ్కులే విచిత్రపత్రస్తబకైర్ద్రుమైర్యుతే |
వనోత్తమే వ్యాలమృగానునాదితే తదా విజహ్రు స్సుసుఖం జితేన్ద్రియాః || ౩౭
సురమ్యమాసాద్య తు చిత్రకూటం నదీం చ తాం మాల్యవతీం సుతీర్థామ్ |
ననన్ద హృష్టో మృగపక్షిజుష్టాం జహౌ చ దుఖం పురవిప్రవాసాత్ || ౩౮
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్పఞ్చాశస్సర్గః