ప్రథమోఒధ్యాయః (మధుకైటభవధ)
ధ్యానమ్: ఓం ఖడ్గం చక్రగదేషుచాపపరిఘాన్ శూలం భుశుండీం శిరః శంఖం సందధతీం కరైస్త్రినయనాం సర్వాంగభూషావృతామ్ |
నీలాశ్మద్యుతిమాస్యపాదదశకాం సేవే మహాకాలికాం యామసౌత్స్వపితే హరౌ కమలజో హంతుం మధుం కైటభమ్ |
ఓం నమశ్చండికాయై ||
మార్కండేయ ఉవాచ: ఓం ఐం సావర్ణిః సూర్యతనయో యో మనుః కథ్యతేష్టమః |
నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్గదతో మమ | 2
మహామాయానుభావేన యథా మన్వంతరాధిపః |
స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః | 3
స్వారోచిషేన్తరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః |
సురథో నామ రాజాభూత్సమస్తే క్షితిమండలే | 4
తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ |
బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తదా | 5
తస్య తైరభవద్ యుద్ధమతిప్రబలదండినః |
న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః | 6
తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపో భవత్ |
ఆక్రాంతః స మహాభాగస్త్రైస్తదా ప్రబలారిభిః | 7
అమాత్యైర్బలిభిర్దుషైర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః |
కోశో బలం చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః | 8
తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భూపతిః |
ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనం | 9
స తత్రాశ్రమమద్రాక్షీద్విజవర్యస్య మేధసః |
ప్రశాంతశ్వాపదాకీర్ణం మునిశిష్యోపశోభితం | 10
తస్టౌ కంచిత్స కాలం చ మునినా తేన సత్కృతః |
ఇతశ్చేతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే | 11
సో చింతయత్తదా తత్ర మమత్వాకృష్ణచేతనః |
మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయా హీనం పురం హి తత్ | 12
మద్భృత్యైస్త్రైరసద్వృత్తైర్ధర్మతః పాల్యతే న వా |
న జానే స ప్రధానో మే శూరహస్తీ సదామదః | 13
మమ వైరివశం యాతః కాన్ భోగానుపలప్స్యతే |
యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః | 14
అనువృత్తిం ధ్రువం తేద్య కుర్వంత్యన్యమహీభృతాం |
అసమ్యగ్వ్యయశీలైసైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయం | 15
సంచితః సో తిదుఃఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి |
ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చింతయామాస పార్థివః | 16
తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాశే వైశ్యమేకం దదర్శ సః |
స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో హేతుశ్చాగమనేత్ర కః | 17
సశోక ఇవ కస్మాత్త్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే |
ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితం | 18
ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపం | 19
వైశ్య ఉవాచ: సమాధిర్నామ వైశ్యోహముత్పన్నో ధనినాం కులే | 21
పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః |
విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనం | 22
వనమభ్యాగతో దుఃఖీ నిరస్తశ్చాప్తబంధుభిః |
సోహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికాం | 23
ప్రవృత్తిం స్వజనానాం చ దారాణాం చాత్ర సంస్థితః |
కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సాంప్రతం | 24
కథం తే కిం ను సద్వృత్తాం దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః | 25
రాజోవాచ: యైర్నిరస్తో భవాంలుభైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః | 27
తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసం | 28
వైశ్య ఉవాచ: ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః | 30
కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః |
యైః సంత్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుభైర్నిరాకృతః | 31
పతిస్వజనహార్ధం చ హార్దితేష్వేవ మే మనః |
కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే | 32
యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బంధుషు |
తేషాం కృతే మే నిఃశ్వాసో దౌర్మనస్యం చ జాయతే | 33
కరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురం | 34
మార్కండేయ ఉవాచ: తతస్తా సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ | 36
సమాధిర్నామ వైశ్యోసౌ స చ పార్థివసత్తమః |
కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదం | 37
ఉపవిష్టా కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్యపార్థివౌ | 38
రాజోవాచ: భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామ్యేకం వదస్వ తత్ | 40
దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా |
మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాంగేష్వఖిలేష్వపి | 41
జానతో పి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ |
అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భ్భత్యైస్తథోజ్ఞితః | 42
స్వజనేన చ సంత్యక్తస్తేషు హార్డీ తథాప్యతి |
ఏవమేష తథాహం చ ద్వావస్యత్యంతదుఃఖితౌ | 43
దృష్టదోషేపి విషయే మమత్వాకృష్ణమానసౌ |
తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి | 44
మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాంధస్య మూఢతా | 45
ఋషిరువాచ: జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జంతోర్విషయగోచరే | 47
విషయశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్పృథక్ |
దివాంధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావంధాస్తథాపరే | 48
కేచిద్దివా తథా రాత్రా ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః |
జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిం తు తే న హి కేవలం | 49
యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశుపక్షిమృగాదయః |
జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగపక్షిణాం | 50
మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః |
జ్ఞానే పి సతి పశ్యతాన్ పతంగాన్ చావచంచుషు | 51
కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా |
మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి | 52
లోభాత్ ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి |
తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః | 53
మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా |
తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః | 54
మహామాయా హరేశ్చైషా తయా సమ్మోహ్యతే జగత్ |
జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హిసా | 55
బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి |
తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరం | 56
సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే |
సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ | 57
సంసారబంధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ | 58
రాజోవాచ: భగవన్ కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ | 60
బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ | 61
యత్ప్రభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా |
తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర | 62
ఋషిరువాచ: నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతం | 64
తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రూయతాం మమ |
దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా | 65
ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే |
యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్లవీకృతే | 66
ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాంతే భగవాన్ ప్రభుః |
తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతా మధుకైటభౌ | 67
విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హంతుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ |
స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః | 68
దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనం |
తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయః స్థితః | 69
విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయాం |
విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితిసంహారకారిణీం | 70
నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః | 71
బ్రహ్మోవాచ: త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా | 73
సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా |
అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యావిశేషతః | 74
త్వమేవ సంధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా |
త్వయైతద్ధార్యతే విశ్వం త్వయైతత్ సృజ్యతే జగత్ | 75
త్వయైతత్ పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యంతే చ సర్వదా |
విసృష్టా సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే | 76
తథా సంహృతిరూపాంతే జగతోస్య జగన్మయే |
మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః | 77
మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహాసురీ |
ప్రకృతిస్త్వం చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ | 78
కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా |
త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా | 79
లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాంతిః క్షాంతిరేవ చ |
ఖడ్గనీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా | 80
శంఖినీ చాపినీ బాణభుశుండీపరిఘాయుధా |
సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేషసౌమ్యేభ్యస్త్వతిసుందరీ | 81
పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ |
యచ్చ కించిత్క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే | 82
తస్య సర్వస్య యా శక్తిః సా త్వం కిం స్తూయసే తదా | 83
యయా త్వయా జగత్ప్రష్టా జగత్పాత్యత్తి యో జగత్ |
సోపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః | 84
విష్ణుః శరీరగ్రహణమహమీశాన ఏవ చ |
కారితాస్తే యతో తస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్ | 85
సా త్వమితం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా |
మోహయైతౌ దురాధర్షావసురౌ మధుకైటభౌ | 86
ప్రబోధం చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతో లఘు |
బోధశ్చ క్రియతామస్య హంతుమేతౌ మహాసురౌ | 87
ఋషిరువాచ: ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా | 89
విష్ణోః ప్రబోధనార్థాయ నిహంతుం మధుకైటభౌ | 90
నేత్రాస్యనాసికాబాహుహృదయేభ్యస్తథోరసః |
నిర్గమ్య దర్శనే తస్టౌ బ్రహ్మణో వ్యక్తజన్మనః | 91
ఉత్తసౌ చ జగన్నాథస్తయా ముక్తో జనార్దనః |
ఏకార్ణవే హిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ | 92
మధుకైటభౌ దురాత్మానావతివీర్యపరాక్రమౌ | 93
క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మాణం జనితోద్యమౌ |
సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః |
పంచవర్షసహస్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః | 94
తావప్యతిబలోన్మత్తా మహామాయావిమోహితౌ |
ఉక్తవంతౌ వరో స్మత్తో వ్రియతామితి కేశవం | 95
శ్రీభగవానువాచ: భవేతామద్య మే తుష్టా మమ వధ్యావుభావపి | 97
కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావద్ధి వృతం మమ | 98
ఋషిరువాచ: వంచితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్ | 100
విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః |
ఆవాం జహి న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా | 101
తథేత్యుక్త్వా భగవతా శంఖచక్రగదాభృతా | 102
కృత్వా చక్రేణ వై చ్ఛిన్నే జఘనే శిరసీ తయోః | 103
ఏవమేషా సముత్పన్నా బ్రహ్మణా సంస్తుతా స్వయం |
ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే | 104
ఇతి శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమాహాత్మ్యే మధుకైటభవధో నామ ప్రథమోధ్యాయః