prathamo'dhyāyaḥ (madhukaiṭabhavadha)
dhyānam: oṃ khaḍgaṃ cakragadeṣucāpaparighān śūlaṃ bhuśuṇḍīṃ śiraḥ śaṅkhaṃ sandadhatīṃ karaistrinayanāṃ sarvāṅgabhūṣāvr̥tām | nīlāśmadyutimāsyapādadaśakāṃ seve mahākālikāṃ yāmasāut svapite harāu kamalajo hantuṃ madhuṃ kaiṭabham | oṃ namaścaṇḍikāyai ||
mārkaṇḍeya uvāca: oṃ aiṃ sāvarṇiḥ sūryatanayo yo manuḥ kathyate'ṣṭamaḥ | niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama |2
mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ |
sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ |3
svārociṣentare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ |
suratho nāma rājābhūtsamaste kṣitimandale | 4
tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivāurasān |
babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā | 5
tasya tairabhavad yuddhamatiprabaladaṇḍinaḥ |
nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ | 6
tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo bhavat |
ākrāntaḥ sa mahābhāgastraistadā prabalāribhiḥ | 7
amātyairbalibhirdhuṣaidurbalasya durātmabhiḥ |
kośo balaṃ cāpahr̥taṃ tatrāpi svapure tataḥ | 8
tato mṛgayāvyājena hr̥tasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ |
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanaṃ | 9
sa tatrāśramamadrākṣīdvijavaryasya medhasaḥ |
praśāntaśvāpadākīrṇaṃ muniśiṣyopaśobhitaṃ | 10
taṣṭāu kañcitsa kālaṃ ca muninā tena satkr̥taḥ |
itaścetashca vicarans-tasmin munivarāśrame | 11
so cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ |
matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayā hīnaṃ puraṃ hi tat | 12
madbhr̥tyaistrai-rasadvr̥ttair-dharmataḥ pālyate na vā |
na jāne sa pradhāno me śūrahastī sadāmadaḥ | 13
mama vairivaśaṃ yātaḥ kān bhogānupalapsyate |
ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ | 14
anuvr̥ttiṃ dhruvaṃ tedyakuurvantyanyamahībhr̥tāṃ |
asamyagvyayaśīlaisaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayaṃ | 15
sañcitaḥ so tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati |
etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ | 16
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ |
sa pṛṣṭastena kstvaṃ bho hetuścāgamanetra kaḥ | 17
saśoka iva kasmāttvaṃ durmanā iva lakṣyase |
ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇayoditaṃ | 18
pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nr̥paṃ |
19
vaiśya uvāca: samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṃ kule | 21
putradārairnirastaśca dhanalobhād-asādhubhiḥ |
vihīnaśca dhanairdāraiḥ putrairādāya me dhanaṃ | 22
vanam-abhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ |
sohṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikāṃ | 23
pravr̥ttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃstthitaḥ |
kiṃ nu teṣāṃ gr̥he kṣemam-akṣemaṃ kiṃ nu sāmprataṃ | 24
kathaṃ te kiṃ nu sadvr̥ttāṃ durvr̥ttāḥ kiṃ nu me sutāḥ |
25
rājovāca: yairnirasto bhavāṃlubhaiḥ putradārairdhanaiḥ |
teṣu kiṃ bhavataḥ sneham-anubadhnāti mānasaṃ | 27-28
vaiśya uvāca: evam-etad-yathā prāha bhavān-asmadgataṃ vacaḥ | 30
kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭhuratāṃ manaḥ |
yaiḥ santyajya pitr̥snehaṃ dhanalubhairnirākr̥taḥ | 31
patisvajanahārdhaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ |
kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate | 32
yatpremapravaṇaṃ cittaṃ viguṇēṣvapi bandhuṣu |
teṣāṃ kr̥te me niḥśvāso dāurmanasyaṃ ca jāyate | 33
karomi kiṃ yan na manas-teṣvapritiṣu niṣṭhuraṃ |
34
mārkaṇḍeya uvāca: tatastā sahitāu vipra taṃ muniṃ samupastthitāu | 36
samādhirnāma vaiśyo'sāu sa ca pārthivasattamaḥ |
kr̥tvā tu tāu yathānyāyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidaṃ | 37
upaviṣṭā kathāḥ kāścic-cakratur-vaiśyapārthivāu | 38
rājovāca: bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭum-icchāmyēkaṃ vadasva tat | 40
duḥkhāya yanmē manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā |
mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi | 41
jānato pi yathājñasya kimetanmunisattama |
ayaṃ ca nikr̥taḥ putraidārairbhbhr̥tyaistathtthojjitaḥ | 42
svajanena ca santyaktas-teṣu hārdī tathtthāpyati |
evam-ēṣa tathtthāhaṃ ca dvāvap-yatyantaduḥkhitāu | 43
dṛṣṭadoṣēpi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasāu |
tat-kimetanmahābhāga yanmōhō jñāninorapi | 44
mamāsya ca bhavatyēṣā vivēkāndhasya mūdhatā |
45
ṛṣir-uvāca: jñānam-asti samastasya jantorviṣayagocare | 47
viṣayaśca mahābhāga yāti cāivaṃ pr̥thakpr̥thak |
divāndhāḥ prāṇinaḥ kecidrātrāvandhāstathtthāpare | 48
kecid-divā tathtthā rātrā prāṇinastulyadr̥ṣṭayaḥ |
jñānino manujāḥ satyaṃ kiṃ tu te na hi kevalaṃ | 49
yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimr̥gādayaḥ |
jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mr̥gapakṣiṇāṃ | 50
manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathtthōbhayōḥ |
jñānē pi sati paśyatān pataṅgān cāvacañcuṣu | 51
kaṇamokṣādr̥tān mohātpīḍyamānān-api kṣudhā |
mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati | 52
lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi |
tathtthāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ | 53
mahāmāyāprabhāveṇa saṃsārastthitikāriṇā |
tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ | 54
mahāmāyā harēścāiṣā tayā sammōhyatē jagat |
jñāninām-api cetāṃsi devī bhagavatī hisā | 55
balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati |
tayā visṛjyate viśvaṃ jagadētaccara-acharaṃ | 56
sāiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye |
sā vidyā paramā muktērhetubhūtā sanātanī | 57
saṃsārabandhahetuścha sāiva saṛvēśvarēśvarī |
58
rājovāca: bhagavan kā hi sā devī mahāmāyēti yāṃ bhavān | 60
bravīti kathamutpannā sā karmāsyāścha kiṃ dvija | 61
yat-prabhāvā ca sā devī yat-svarūpā yadudbhavā |
tat-sarvaṃ śrotum-icchāmi tvatto brahmavidāṃ vara | 62
ṛṣir-uvāca: nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvam-idaṃ tataṃ | 64
tathtthāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṃ mama |
devānāṃ kāryasiddhyart-ham-āvirbhavati sā yadā | 65
utpannēti tadā loke sā nityāp-yabhidhīyate |
yoganidrāṃ yadā viṣṇur-jagatyēkārlavīkr̥tē | 66
āstīrya śēṣam-abhajat kalpāntē bhagavān prabhuḥ |
tadā dvāvasurāu ghorāu vikhyātā madhukaiṭabhāu | 67
viṣṇukarṇamalodbhūtāu hantuṃ brahmāṇam-udyatāu |
sa nābhikamale viṣṇoḥ stthitō brahmā prajāpatiḥ | 68
dṛṣṭvā tāvasurāu cogrāu prasuptaṃ ca janārdanaṃ |
tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayaḥ stthitaḥ | 69
vibodhanārthāya harērharinētrakr̥tālayāṃ |
viśvēśvarīṃ jagaddhātrīṃ stthitisaṃhārakāriṇīṃ | 70
nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇōr-atulāṃ tējasaḥ prabhuḥ | 71
brahmovāca: tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃ hi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā | 73
sudhā tvam-akṣare nitye tridhā mātrātmikā stthitā |
ardhamātrā stthitā nityā yānuccāryāviśēṣataḥ | 74
tvamēva sandhyā sāvitrī tvaṃ devi jananī parā |
tvayaītaddhāryate viśvaṃ tvayaītat sṛjyate jagat | 75
tvayaītat pālyate devi tvam-atsyante ca sarvadā |
visṛṣṭā sṛṣṭirūpā tvaṃ stthitirūpā ca pālane | 76
tathtthā saṃhṛtirūpānte jagatō'sya jaganmaye |
mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ | 77
mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī |
prakṛtistvaṃ ca sarvasya guṇatrayavibhāvinī | 78
kālarātrir-mahārātrir-moharātriśca dāruṇā |
tvaṃ śrīstvam-īśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbodhalakṣaṇā | 79
lajjā puṣṭistathtthā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣāntirēva cha |
khaḍganī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathtthā | 80
śaṅkhinī cāpinī bāṇabhuśuṇḍīparighāyudhā |
sāumyā sāumyatara-aśēṣasāumyēbhyas-tvatisundarī | 81
parāparāṇāṃ paramā tvamēva paramēśvarī |
yacca kiñcit-kvacid-vastu sadasadvākhilātmike | 82
tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyase tadā | 83
yayā tva-yā jagat-p-raṣṭā jagat-pāt-ya-t-t i yō jagat |
sō'p i n i d-rāvaśaṃ nītaḥ kas-t vāṃ s-tōt um-i-hēś-varaḥ | 84
v i ṣṇ uḥ śarīrag-ra-haṇam-aha-mīśāna ēva cha |
kā r i tāstē ya-tō tasmā-t-t vāṃ kaḥ s-tō-t uṃ śak-t i mān b-havēt | 85
sā t v am-it um p-rab-hāva iḥ s-vā i r-udāra i r-dēv i sum-s-t utā | 85
mōha-yā i tā u d urād-har-ṣāvas urā u mad-h ukā iṭab-hā u | 86
p-rabōd-haṃ cha jagat-s-vāmī nī-ya-tām-ach-y utō lag-h u |
b-hōd-haś-cha k-r i-ya-tām-as-ya hant um-ē-tā u mahās urā u | 87
ṛṣir-uvāca: ēvaṃ s-t utā tadā dēvī tāmasī tat-ra vēd-hasā | 89
v i ṣṇōḥ p-rabōd-hanāṛt-hāya n i hant uṃ mad-h ukā iṭab-hā u | 90
nē-t-rāas-yanās i kābā-h u-hṛda-yēb-h-yastathtthōrasaḥ |
n i r-gam-ya dar-śanē taṣṭā u b-rā-h-maṇō v-yak-tajan-manaḥ | 91
ut-tasa u cha jagannā-thas-ta-yā m uktō janār-danaḥ |
ēkāṛṇavē h i-śa-yanā-t-tataḥ sa dadṛśē cha tā u | 92
mad-h ukā iṭab-hā u d urā-t-mānā-vat i-vīr-yap-rak-ramā u | 93
k-rōd-harak-tēk-ṣaṇāva-t-t uṃ b-rā-h-maṇaṃ ja-n i tōd-yamā u |
s am ut-t-hā-ya tatas-tāb-h-yāṃ y u-y ud-hē b-hagavān har iḥ | పంచవర్షసహస్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః | 94
తావప్యతిబలోన్మత్తా మహామాయావిమోహితౌ |
ఉక్తవంతౌ వరో స్మత్తో వ్రియతామితి కేశవం | 95
śrībhagavānuvāca: b-havē-tām-ad-ya mē t uṣṭā mama vad-h-yā-v ub-hāvap i | 97
k i man-yēna varēṇāt-ra ē-tāvad-d-h i vṛtaṃ mama | 98
ṛṣir-uvāca: vañch i tāb-h-yām-i-t i tadā saṛvamāpōma-yaṃ jagat | 100
v i lōk-ya tāb-h-yāṃ gad i tō b-hagavān kamalēk-ṣaṇaḥ |
āvāṃ ja-h i na yat-rōṛvī sal i lēna par i p-l utā | 101
tat-hē-t-y ukt vā b-hagavatā śaṅk-hachak-ragadāb-hṛtā | 102
kr̥t vā chak-rēṇa vā i ch-h i nnē jag-hanē ś i rasī ta-yōḥ | 103
ēvām-ēṣā sum utpannā b-rā-h-maṇā sum-s-t utā s-va-yaṃ |
ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే | 104
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ