శ్రీమద్రామాయణము - బాలకాండ
షోడశ సర్గము
తతో నారాయణో దేవో నియుక్తస్సురసత్తమై: జానన్నపి సురానేవం శ్లక్ష్ణం వచనమబ్రవీత్ 1
ఉపాయ: కో వధే తస్య రావణస్య దురాత్మన: యమహం తం సమాస్థాయ నిహన్యామృషికణ్టకమ్ 2
ఏవముక్తాస్సురాస్సర్వే ప్రత్యూచుర్విష్ణుమవ్యయమ్. మానుషీం తనుమాస్థాయ రావణం జహి సంయుగే 3
స హి తేపే తపస్తీవ్రం దీర్ఘకాలమరిన్దమ యేన తుష్టోభవద్బ్రహ్మా లోకకృల్లోకపూర్వజ: 4
సన్తుష్ట: ప్రదదౌ తస్మై రాక్షసాయ వరం ప్రభు నానావిధేభ్యో భూతేభ్యో భయం నాన్యత్ర మానుషాత్ 5
అవజ్ఞాతా: పురా తేన వరదానే హి మానవా: ఏవం పితామహాత్తస్మాద్వరం ప్రాప్య స దర్పిత: 6
ఉత్సాదయతి లోకాన్త్రీన్ స్త్రియశ్చాప్యపకర్షతి . తస్మాత్తస్య వధో దృష్టో మానుషేభ్య: పరన్తప 7
ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా సురాణాం విష్ణురాత్మవాన్. పితరం రోచయామాస తదా దశరథం నృపమ్ 8
స చాప్యపుత్రో నృపతిస్తస్మిన్కాలే మహాద్యుతి: అయజత్పుత్రియామిష్టిం పుత్రేప్సురరిసూదన: 9
స కృత్వా నిశ్చయం విష్ణురామన్త్ర్య చ పితామహమ్. అన్తర్ధానం గతో దేవై: పూజ్యమానో మహర్షిభి: 10
తో వై యజమానస్య పావకాదతులప్రభమ్. ప్రాదుర్భూతం మహద్భూతం మహావీర్యం మహాబలమ్ 11
కృష్ణం రక్తామ్బరధరం రక్తాస్యం దున్దుభిస్వనమ్. స్నిగ్ధహర్యక్షతనుజశ్మశ్రుప్రవరమూర్ధజమ్ 12
శుభలక్షణసమ్పన్నం దివ్యాభరణభూషితమ్. శైలశృఙ్గసముత్సేథం దృప్తశార్దూలవిక్రమమ్ 13
దివాకరసమాకారం దీప్తానలశిఖోపమమ్. తప్తజామ్బూనదమయీం రాజతాన్తపరిచ్ఛదామ్ 14
దివ్యపాయససమ్పూర్ణాం పాత్రీం పత్నీమివ ప్రియామ్. ప్రగృహ్య విపులాం దోర్భ్యాం స్వయం మాయామయీమివ 15
సమవేక్ష్యాబ్రవీద్వాక్యమిదం దశరథం నృపమ్. ప్రాజాపత్యం నరం విద్ధి మామిహాభ్యాగతం నృప 16
తత: పరం తదా రాజా ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలి: భగవన్! స్వాగతం తేస్తు కిమహం కరవాణి తే 17
అథో పునరిదం వాక్యం ప్రాజాపత్యో నరోబ్రవీత్. రాజన్నర్చయతా దేవానద్య ప్రాప్తమిదం త్వయా 18
ఇదం తు నృపశార్దూల! పాయసం దేవనిర్మితమ్. ప్రజాకరం గృహాణ త్వం ధన్యమారోగ్యవర్ధనమ్ 19
భార్యాణామనురూపాణామశ్నీతేతి ప్రయచ్ఛ వై. తాసు త్వం ప్రాప్స్యసే పుత్రాన్యదర్థం యజసే నృప 20
తథేతి నృపతి: ప్రీతశ్శిరసా ప్రతిగృహ్యతామ్. పాత్రీం దేవాన్నసమ్పూర్ణాం దేవదత్తాం హిరణ్మయీమ్ 21
అభివాద్య చ తద్భూతమద్భుతం ప్రియదర్శనమ్. ముదా పరమయా యుక్తశ్చకారాభిప్రదక్షిణమ్ 22
తతో దశరథ: ప్రాప్య పాయసం దేవనిర్మితమ్. బభూవ పరమప్రీత: ప్రాప్య విత్తమివాధన: 23
తతస్తదద్భుతప్రఖ్యం భూతం పరమభాస్వరమ్. సంవర్తయిత్వా తత్కర్మ తత్రైవాన్తరధీయత 24
హర్షరశ్మిభిరుద్యోతం తస్యాన్త:పురమాబభౌ. శారదస్యాభిరామస్య చన్ద్రస్యేవ నభోంశుభి: 25
సోన్త:పురం ప్రవిశ్యైవ కౌసల్యామిదమబ్రవీత్. పాయసం ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్రీయం త్విదమాత్మన: 26
కౌసల్యాయై నరపతి: పాయసార్ధం దదౌ తదా. అర్ధాదర్ధం దదౌ చాపి సుమిత్రాయై నరాధిప: 27
కైకేయ్యై చావశిష్టార్ధం దదౌ పుత్రార్థకారణాత్. ప్రదదౌ చావశిష్టార్ధం పాయసస్యామృతోపమమ్ 28
అనుచిన్త్య సుమిత్రాయై పునరేవ మహీపతి: ఏవం తాసాం దదౌ రాజా భార్యాణాం పాయసం పృథక్ 29
తాస్త్వేతత్పాయసం ప్రాప్య నరేన్ద్రస్యోత్తమాస్స్త్రయ:. సమ్మానం మేనిరే సర్వాం: ప్రహర్షోదితచేతస: 30
తతస్తు తా: ప్రాశ్య తదుత్తమాస్త్రియో మహీపతేరుత్తమపాయసం పృథక్. హుతాశనాదిత్యసమానతేజసో చిరేణ గర్భాన్ప్రతిపేడిరే తదా 31
తతస్తు రాజా ప్రసమీక్ష్య తా: స్త్రియ: ప్రరూఢగర్భా: ప్రతిలబ్ధమానస:. బభూవ హృష్టస్త్రిదివే యథా హరి: సురేన్ద్రసిద్ధర్షిగణాభిపూజిత: 32
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే షోడశస్సర్గ:
Bālakāṇḍam - Ṣōḍaśa Sargaḥ
tatō nārāyaṇō dēvō niyuktassurasatta-māiḥ. jānannapi surānēvaṃ ślakṣṇaṃ vacanam-abravīt 1
upāyaḥ kō vadhē tasya rāvaṇasya durātmanaḥ. yamahaṃ taṃ samāstthāya nihanyām-ṛṣikaṇṭakam 2
ēvamuktāssurāssarvē pratyūcur-viṣṇumavyayam. mānuṣīṃ tanumāstthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyugē 3
sa hi tēpē tapa-stīvraṃ dīrghakālamarindama. yēna tuṣṭō'bhavad-brahmā lōkakṛl-lōkapūrvajaḥ 4
santuṣṭaḥ pradadāu tasmai rākṣasāya varaṃ prabhu. nānāvidhēbhyō bhūtēbhyō bhayaṃ nānyat-ra mānuṣāt 5
avajñātāḥ purā tēna varadānē hi mānavāḥ. ēvaṃ pitāmahāt-tasmād-varaṃ prāpya sa darpitaḥ 6
utsādayat i lōkāntrīn str iyaśchāp-y apakarṣat i. tasmāt-tasya vadhō dṛṣṭō mānuṣēbhyaḥ parantapa 7
ityētad-vachanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇurātmavān. pitaraṃ rōcayāmāsa tadā daśarathaṃ nr̥pam 8
sa chāp-yaputrō nr̥pat i stasm in-kālē mahādyut iḥ. ayajat-putriyāmiṣṭiṃ putrēpsur-arisūdanaḥ 9
sa kr̥tvā niśchayaṃ viṣṇurāmant-ry a cha pitāmaham. antardhānaṃ gatō dēvāiḥ pūjyamanō maharṣibh iḥ 10
taṃ vāi yajamānasya pāvakādatulaprabham. prādurbhūtaṃ mahad-bhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam 11
kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam. snigdhaharyakṣatanuja śmaśru-pravaramūrdhajam 12
śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam. śāilaśṛṅgasamutsētthaṃ dṛptaśārdūlavikramam 13
divākarasamākāraṃ dīptānala-śikhōpamam. taptajāmbūnadama-yīṃ rājatāntaparicchadām 14
divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīm-iva priyām. pragṛhya vipulāṃ dōrbhyāṃ svayaṃ māyāmayīm-iva 15
samavēkṣyā-bravīd-vākyam-idaṃ daśarathaṃ nr̥pam. prājāpatyaṃ naraṃ viddhi māmihā-bhyāgataṃ nr̥pa 16
tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ. bhagavan! svāgataṃ tēst u kimahaṃ karavāṇ i tē 17
athō punar-idaṃ vākyaṃ prājāpatyō narō'bravīt. rājannarchayatā dēvānadya prāptam-idaṃ tvayā 18
idaṃ t u nr̥paśārdūla! pāyasaṃ dēvanir-mitam. prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyamārōgyavardhanam 19
bhāryāṇāmanurūpāṇām-aśnītēt i prayac-cha vāi. tās u tvaṃ prāpsyasē putrānyadārtthaṃ yajasē nr̥pa 20
tattheti nr̥pat iḥ prītassirasā pratigṛhyatām. pātrīṃ dēvān-nasampūrṇāṃ dēvadattāṃ hiraṇma-yīm 21
abhivādya cha tad-bhūtam-adbhutaṃ priyadarśanam. mudā paramayā yuktash-chakārā-bhipradakṣiṇam 22
tatō daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ dēvanir-mitam. babhūva paramaprītaḥ prāpya vittam-ivādhanaḥ 23
tatastad-adbhutaprak-hyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram. saṃvar-ta-y i tvā tat-karma tatraivāntaradhīyata 24
harṣaraśmibh i rud-yōtaṃ tasyāntaḥpuramā-babhāu. śāradasyā-bh i rāmasya chandrasyēva na-bhōṃśubhiḥ 25
sō'ntaḥpuraṃ praviśyāiva kāusalyām-idam-abravīt. pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tvidamātmanaḥ 26
kāusalyāyāi narapat iḥ pāyasārtthaṃ dadāu tadā. aṛdhād-aṛdhaṃ dadāu chāp i sumit-rāyāi narādhipaḥ 27
kāikēyyāi chāvaśiṣṭāṛthaṃ dadāu putrārttha-kāraṇāt. pradadāu chāvaśiṣṭāṛthaṃ pāyasas-yā-mṛtōpamam 28
anuchint-ya sumit-rāyāi punar-ēva mahīpat iḥ. ēvaṃ tāsāṃ dadāu rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛt-hak 29
tāstvētad-pāyasaṃ prāpya narēndrasyōttamāss-t-rayaḥ. sammānaṃ mēn i rē saṛvāṃḥ prahaṛṣōd i t-achē-tasāḥ 30
tatast u tāḥ prāśya tadut-tamāst-r iyō mahīpatēr-uttamapāyasaṃ pṛt-hak. hutāśanādit-yasamānatējasō chirēṇa garb-hān-pratipēdirē tadā 31
tatast u rājā prasamēkṣ-ya tāḥ striyaḥ prarūḍhagar-bhāḥ pratilabdhamānasaḥ. babhūva hr̥ṣṭast-ridivē yathā hariḥ surēndrasiddharṣigaṇābh i pūj i taḥ 32
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē ṣōḍaśasargaḥ