శ్రీమద్రామాయణము - బాలకాండ
త్రయోదశ సర్గము
పున: ప్రాప్తే వసన్తే తు పూర్ణస్సంవత్సరోభవత్. ప్రసవార్థం గతో యష్టుం హయమేధేన వీర్యవాన్ 1
అభివాద్య వసిష్ఠం చ న్యాయత: పరిపూజ్య చ. అబ్రవీత్ప్రశ్రితం వాక్యం ప్రసవార్థం ద్విజోత్తమమ్ 2
యజ్ఞో మే క్రియతాం బ్రహ్మన్యథోక్తం మునిపుఙ్గవ. యథా న విఘ్న: క్రియతే యజ్ఞాఙ్గేషు విధీయతామ్ 3
భవాన్ స్నిగ్ధస్సుహృన్మహ్యం గురుశ్చ పరమో మహాన్. ఓఢవ్యో భవతా చైవ భారో యజ్ఞస్య చోద్యత: 4
తథేతి చ స రాజానమబ్రవీద్ద్విజసత్తమః. కరిష్యే సర్వమేవైతద్భవతా యత్సమర్థితమ్ 5
తతోబ్రవీద్విజాన్వృద్ధాన్యజ్ఞకర్మసు నిష్ఠితాన్. స్థాపత్యే నిష్ఠితాంశ్చైవ వృద్ధాన్పరమధార్మికాన్ 6
కర్మాన్తికాన్ శిల్పకరాన్వర్ధకీన్ ఖనకానపి. గణకాన్శిల్పినశ్చైవ తథైవ నటనర్తకాన్ 7
తథా శుచీన్శాస్త్రవిద: పురుషాన్ సుబహుశ్రుతాన్. యజ్ఞకర్మ సమీహన్తాం భవన్తో రాజశాసనాత్ 8
ఇష్టకా బహు సాహస్రాశ్శీఘ్రమానీయతామితి. ఉపకార్యా: క్రియన్తాం చ రాజ్ఞాం బహుగుణాన్వితా: 9
బ్రాహ్మణావసథాశ్చైవ కర్తవ్యాశ్శతశశ్శుభా:. భక్ష్యాన్నపానైర్బహుభిస్సముపేతాస్సునిష్ఠితా: 10
తథా పౌరజనస్యాపి కర్తవ్యా బహువిస్తరా:. ఆవాసా బహుభక్ష్యా వై సర్వకామైరుపస్థితా 11
తథా జానపదస్యాపి జనస్య బహుశోభనమ్. దాతవ్యమన్నం విధివత్సత్కృత్య న తు లీలయా 12
సర్వే వర్ణా యథా పూజాం ప్రాప్నువన్తి సుసత్కృతా:. న చావజ్ఞా ప్రయోక్తవ్యా కామక్రోధవశాదపి 13
యజ్ఞకర్మసు యే వ్యగ్రా: పురుషాశ్శిల్పినస్తథా. తేషామపి విశేషేణ పూజా కార్యా యథాక్రమమ్ 14
తే చ స్యుస్సమ్భృతాస్సర్వే వసుభిర్భోజనేన చ. యథా సర్వం సువిహితం న కిఞ్చిత్పరిహీయతే 15
తథా భవన్త: కుర్వన్తు ప్రీతిస్నిగ్ధేన చేతసా. తతస్సర్వే సమాగమ్య వసిష్ఠమిదమబ్రువన్ 16
యథోక్తం తత్సువిహితం న కిఞ్చిత్పరిహీయతే. యథోక్తం తత్కరిష్యామో న కిఞ్చిత్పరిహాస్యతే 17
తతస్సుమన్త్రమానీయ వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్. నిమన్త్రయస్వ నృపతీన్పృథివ్యాం యే చ ధార్మికా: 18
బ్రాహ్మణాన్క్షత్రియాన్వైశ్యాఞ్ఛూద్రాంశ్చైవ సహస్రశ:. సమానయస్వ సత్కృత్య సర్వదేశేషు మానవాన్ 19
మిథిలాధిపతిం శూరం జనకం సత్యవిక్రమమ్. నిష్ఠితం సర్వశాస్త్రేషు తథా వేదేషు నిష్ఠితమ్ 20
తమానయ మహాభాగం స్వయమేవ సుసత్కృతమ్. పూర్వసమ్బన్ధినం జ్ఞాత్వా తత: పూర్వం బ్రవీమి తే 21
తథా కాశీపతిం స్నిగ్ధం సతతం ప్రియవాదినమ్. వయస్యం రాజసింహస్య స్వయమేవానయస్వ హ 22
తథా కేకయరాజానం వృద్ధం పరమధార్మికమ్. శ్వశురం రాజసింహస్య సపుత్రం త్వమిహానయ 23
అఙ్గేశ్వరమ్ మహాభాగం రోమపాదం సుసత్కృతమ్. వయస్యం రాజసింహస్య సమానయ యశస్వినమ్ 24
ప్రాచీనాన్సిన్ధు సౌవీరాన్సౌరాష్ట్రేయాంశ్చ పార్థివాన్. దాక్షిణాత్యాన్నరేన్ద్రాంశ్చ సమస్తానానయస్వ హ 25
సన్తి స్నిగ్ధాశ్చ యే చాన్యే రాజాన: పృథివీతలే. తానానయ యథాక్షిప్రం సానుగాన్సహ బాన్ధవాన్ 26
వసిష్ఠవాక్యం తచ్ఛ్రుత్వా సుమన్త్రస్త్వరితస్తదా. వ్యాదిశత్పురుషాంస్తత్ర రాజ్ఞామానయనే శుభాన్ 27
స్వయమేవ హి ధర్మాత్మా ప్రయయౌ మునిశాసనాత్. సుమన్త్రస్త్వరితో భూత్వా సమానేతుం మహీక్షిత: 28
తే చ కర్మాన్తికాస్సర్వే వసిష్ఠాయ చ ధీమతే. సర్వం నివేదయన్తి స్మ యజ్ఞే యదుపకల్పితమ్ 29
తత:ప్రీతో ద్విజశ్రేష్ఠస్తాన్ సర్వానిదమబ్రవీత్. అవజ్ఞయా న దాతవ్యం కస్యచిల్లీలయాపి వా 30
అవజ్ఞయా కృతం హన్యాద్దాతారం నాత్ర సంశయ:. తత: కైశ్చిదహోరాత్రైరుపయాతా మహీక్షిత: 31
బహూని రత్నాన్యాదాయ రాజ్ఞో దశరథస్య వై. తతో వసిష్ఠస్సుప్రీతో రాజానమిదమబ్రవీత్ 32
ఉపయాతా నరవ్యాఘ్ర రాజానస్తవ శాసనాత్. మయాపి సత్కృతా: సర్వే యథార్హం రాజసత్తమా: 33
యజ్ఞీయం చ కృతం రాజన్ పురుషైస్సుసమాహితై:. నిర్యాతు చ భవాన్యష్టుం యజ్ఞాయతనమన్తికాత్ 34
సర్వకామైరుపహృతైరుపేతం చ సమన్తత:. ద్రష్టుమర్హసి రాజేన్ద్ర మనసేవ వినిర్మితమ్ 35
తథా వసిష్ఠవచనాదృశ్యశృఙ్గస్య చోభయో:. శుభే దివసనక్షత్రే నిర్యాతో జగతీపతి: 36
తతో వసిష్ఠప్రముఖాస్సర్వ ఏవ ద్విజోత్తమా:. ఋశ్యశృఙ్గం పురస్కృత్య యజ్ఞకర్మారభన్ తదా 37
యజ్ఞవాటగతాస్సర్వే యథాశాస్త్రం యథావిధి 38
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే త్రయోదశస్సర్గ:
Bālakāṇḍam - Trayōdaśa Sargaḥ
punaḥ prāptē vasantē tu pūrṇaḥ saṃvatsarō'bhavat. prasavārtthaṃ gatō yaṣṭuṃ hayamēdhēna vīryavān 1
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca. abravīt-praśritaṃ vākyaṃ prasavārtthaṃ dvijōttamam 2
yajñō mē kriyatāṃ brahmanyathōktaṃ munipuṅgava. yathā na vighnaḥ kriyatē yajñāṅgēṣu vidhīyatām 3
bhavān snigdha-ssuhr̥n-mahyam guruś-ca paramō mahān. ōḍhavyō bhavatā caiva bhārō yajñasya cōdyataḥ 4
tattheti ca sa rājānam-abravīd-dvijasattamaḥ. kariṣyē saṛvam-ēvāitad-bhavatā yat-samartthitam 5
tatō'bravīd-dvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān. stthāpatyē niṣṭhitāṃścaiva vṛddhān-paramadhārmikān 6
karmanatikān śilpakarān-vaṛdhakīn khanakān-api. gaṇakān-śilpinaścaiva tatthāiva naṭanartakān 7
tatthā śucīn-śāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān. yajñakarma samīhantāṃ bhavantō rājaśāsanāt 8
iṣṭakā bahu sāhasrā-śśīghram-ānīyatām-iti. upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ 9
brāhmaṇāvasat-thāścaiva kartavyā-śśatataśśubhāḥ. bhakṣyānnapānāir-bahubh i s-samupētā-ssun i ṣṭ h i tāḥ 10
tatthā pāurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ. āvāsā bahubhakṣyā vā saṛvakāmāir-upastthitā 11
tatthā jānapadasyāpi janasya bahuśōbhanam. dātavyam-annaṃ vidhivatsatkr̥tya na tu līlayā 12
saṛvē vaṛṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkr̥tāḥ. na cavajñā prayōktavyā kāmakrōdhavaśādapi 13
yajñakarmas u yē vyagrāḥ puruṣā-śśilpinas-tatthā. tēṣām-api viśēṣēṇa pūjā kāryā yathākramam 14
tē cha syus-sambhṛtās-saṛvē vasubh i r-bhōjanēna cha. yathā saṛvaṃ suvih i taṃ na kif̃chit-parihīyatē 15
tatthā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhēna cētasā. tatassarvē samāgaṃya vasiṣṭham-idam-abruvan 16
yathōktaṃ tatsuvi-h i taṃ na kif̃chit-parihīyatē. yathōktaṃ tat-kariṣyāmō na kif̃chit-parihāsyatē 17
tatassumantram-ānīya vasiṣṭhō vākyam-abravīt. nimantrayasva nr̥patīn-pṛtthivyāṃ yē cha dhārmikāḥ 18
brāhmaṇān-kṣatriyān-vaiśyāñ-chūdrāṃś-caiva sahasraśaḥ. samānayasva satkr̥tya saṛvadēśēṣ u mānavān 19
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam. niṣṭh i taṃ saṛvaśāstrēṣ u tatthā vēdēṣ u niṣṭ h i tam 20
tam-ānaya mahābhāgaṃ svayam-ēva susatkr̥tam. pūrvasaṃbandh i naṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi tē 21
tatthā kāśīpat iṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam. vayaṃsyaṃ rājasiṃhasya svayam-ēvānayasva ha 22
tatthā kēkayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam. śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvam-ihānaya 23
aṅgēśvaram mahābhāgaṃ rōmapādaṃ susatkr̥tam. vayaṃsyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam 24
prācīnān-sindhu sāuvīrān-sāurāṣṭrēyāṃśca pārtthivān. dākṣiṇātyān-narēndrāṃś-ca samastān-ānayasva ha 25
santi snigdhāśca yē chānyē rājānaḥ pṛtthivītalē. tān-ānaya yathākṣipraṃ sānugān-saha bāndhavān 26
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā. vyādiśat-puruṣāṃstatra rājñām-ānayanē śubhān 27
svayam-ēva hi dhar-mātmā prayayāu munisāsanāt. sumantrastvaritō bhūtvā samānētuṃ mahīkṣitaḥ 28
tē cha kar-māntikās-saṛvē vasiṣṭhāya cha dhīmatē. saṛvaṃ nivēdayanti sma yajñē yad-upakalpitam 29
tatassuprītō dvijaśrēṣṭhastān saṛvān-idam-abravīt. avajñayā na dātavyaṃ kasyachillīlayāpi vā 30
avajñayā kr̥taṃ hanyād-dātāraṃ nātra saṃśayaḥ. tataḥ kāiśchid-ahōrātrāir-upayātā mahīkṣitaḥ 31
bahūn i ratnān-yādāya rājñō daśarathasya vāi. tatō vasiṣṭhassuprītō rājānam-idam-abravīt 32
upayātā narav-yāghra rājānastava śāsanāt. mayāpi satkr̥tāḥ saṛvē yathār-haṃ rājasattamāḥ 33
yajñīyaṃ cha kr̥taṃ rājan puruṣāis-susamāhitāiḥ. niryātu cha bhavāny-aṣṭuṃ yajñāyatanama-ntikāt 34
saṛvakāmāir-upahr̥tāir-upētaṃ cha samantataḥ. draṣṭum-arhasi rājēndra manasēva vinir-mitam 35
tatthā vasiṣṭhavachanā-dr̥ṣyaśṛṅgasya chōbha-yōḥ. śubhē divasanakṣat rē nir-yātō jagatīpatiḥ 36
tatō vasiṣṭhapramukhās-saṛva ēva dvijōttamāḥ. r̥ṣyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā 37
yajñavāṭagatās-saṛvē yathāśāstraṃ yathāvidhi 38
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē trayōdaśasargaḥ