శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
త్రినవతితమ సర్గము
తయా మహత్యా యాయిన్యా ధ్వజిన్యా వనవాసినః |
అర్దితా యూథపా మత్తాః సయూథాస్సమ్ప్రదుద్రువుః || ౧
ఋక్షాః పృషతసఙ్ఘాశ్చ రురవశ్చ సమన్తతః |
దృశ్యన్తే వనరాజీషు గిరిష్వపి నదీషు చ || ౨
స సమ్ప్రతస్థే ధర్మాత్మా ప్రీతో దశరథాత్మజః |
వృతో మహత్యా నాదిన్యా సేనయా చతురఙ్గయా || ౩
సాగరౌఘనిభా సేనా భరతస్య మహాత్మనః |
మహీం సఞ్ఛాదయామాస ప్రావృషి ద్యామివామ్బుదః || ౪
తురఙ్గౌఘైరవతతా వారణైశ్చ మహాజవైః |
అనాలక్ష్యా చిరం కాలం తస్మిన్కాలే బభూవ భూః || ౫
స యాత్వా దూరమధ్వానం సుపరిశ్రాన్తవాహనః |
ఉవాచ భరత శ్శ్రీమాన్ వసిష్ఠం మన్త్రిణాం వరమ్ || ౬
యాదృశం లక్ష్యతే రూపం యథా చైవ శ్రుతం మయా |
వ్యక్తం ప్రాప్తాః స్మ తం దేశం భరద్వాజో యమబ్రవీత్ || ౭
అయం గిరిశ్చిత్రకూట ఇయం మన్దాకినీ నదీ |
ఏతత్ప్రకాశతే దూరాన్నీలమేఘనిభం వనమ్ || ౮
గిరే స్సానూని రమ్యాణి చిత్రకూటస్య సమ్ప్రతి |
వారణైరవమృద్యన్తే మామకై పర్వతోపమైః || ౯
ముఞ్చన్తి కుసుమాన్యేతే నగాః పర్వతసానుషు |
నీలా ఇవాతపాపాయే తోయం తోయధరా ఘనాః || ౧౦
కిన్నరాచరితం దేశం పశ్య శత్రుఘ్న! పర్వతమ్ |
మృగైస్సమన్తాదాకీర్ణం మకరైరివ సాగరమ్ || ౧౧
ఏతే మృగగణా భాన్తి శీఘ్రవేగాః ప్రచోదితాః |
వాయుప్రవిద్ధా శ్శరది మేఘరాజిరివామ్బరే || ౧౨
కుర్వన్తి కుసుమాపీడాన్ శిరస్సు సురభీనమీ |
మేఘప్రకాశైః ఫలకైర్దాక్షిణాత్యా యథా నరాః || ౧౩
నిష్కూజమివ భూత్వేదం వనం ఘోరప్రదర్శనమ్ |
అయోధ్యేవ జనాకీర్ణా సమ్ప్రతి ప్రతిభాతి మా || ౧౪
ఖురైరుదీరితో రేణుర్దావం ప్రచ్ఛాద్య తిష్ఠతి |
తం వహత్యనిల శ్శ్రీమం కుర్వన్నివ మమ ప్రియమ్ || ౧౫
స్యన్దనాంస్తురగోపేతాన్సూతముఖ్యై రధిష్ఠితాన్ |
ఏతాన్సమ్పతతశ్శ్రీమన్ పశ్య శత్రుఘ్న కాననే || ౧౬
ఏతాన్విత్రాసితాన్ పశ్యబర్హిణః ప్రియదర్శనాన్ |
ఏతమావిశత శ్శ్రీమ్రమ్అధివాసం పతత్రిణః || ౧౭
అతిమాత్రమయం దేశో మనోజ్ఞః ప్రతిభాతి మే |
తాపసానాం నివాసోయం వ్యక్తం స్వర్గపథో యథా || ౧౮
మృగా మృగీభిః సహితా బహవః పృషతా వనే |
మనోజ్ఞరూపా దృశ్యన్తే కుసుమైరివ చిత్రితాః || ౧౯
సాధు సైన్యాః ప్రతిష్ఠన్తాం విచిన్వన్తు చ కాననే |
యథా తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ దృశ్యేతే రామలక్ష్మణౌ || ౨౦
భరతస్య వచశ్శ్రుత్వా పురుషాశ్శస్త్రపాణయః |
వివిశు స్తద్వనం శూరా ధూమం చ దదృశు స్తతః || ౨౧
తే సమాలోక్య ధూమాగ్రమూచుర్భరతమాగతాః |
నామనుష్యే భవత్యగ్ని ర్వ్యక్తమత్రైవ రాఘవౌ || ౨౨
అథ నాత్ర నరవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ పరన్తపౌ |
అన్యే రామోపమా స్సన్తి వ్యక్తమత్ర తపస్వినః || ౨౩
తచ్ఛ్రుత్వా భరతస్తేషాం వచనం సాధుసమ్మతమ్ |
సైన్యానువాచ సర్వాంస్తానమిత్రబలమర్దనః || ౨౪
యత్తా భవన్తస్తిష్ఠన్తు నేతో గన్తవ్యమగ్రతః |
అహమేవ గమిష్యామి సుమన్త్రో గురురేవ చ || ౨౫
ఏవముక్తా స్తతస్సర్వే తత్ర తస్థుః సమన్తః |
భరతో యత్ర ధూమాగ్రం తత్ర దృష్టిం సమాదధాత్ || ౨౬
వ్యవస్థితా యా భరతేన సా చమూర్నిరీక్షమాణాపి చ భూమిమగ్రతః |
బభూవ హృష్టా న చిరేణ జానతీ ప్రియస్య రామస్య సమాగమం తదా || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రినవతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Trinavatitama Sargaḥ
tayā mahatyā yāyinyā dhvajinyā vanavāsinaḥ |
arditā yūthapā mattāḥ sayūthāssampradudruvuḥ || 1
ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca ruravaśca samantataḥ |
dṛśyantē vanarājīṣu giriṣvapi nadīṣu ca || 2
sa sampratasthē dharmātmā prītō daśarathātmajaḥ |
vṛtō mahatyā nādinyā sēnayā caturaṅgayā || 3
sāgarāughanibhā sēna bharatasya mahātmanaḥ |
mahīṃ sañchādayāmāsa prāvṛṣi dyāmivāmbudaḥ || 4
turaṅgāughāir-avatatā vāraṇaiśca mahājavaiḥ |
anālakṣyā ciraṃ kālaṃ tasmin-kālē babhūva bhūḥ || 5
sa yātvā dūram-adhvānaṃ supariśrāntavāhanaḥ |
uvāca bharata śśrīmān vasiṣṭhaṃ mantriṇāṃ varam || 6
yādṛśaṃ lakṣyatē rūpaṃ yathā caiva śrutaṃ mayā |
vyaktaṃ prāptāḥ sma taṃ dēśaṃ bharadvājō yam-abravīt || 7
ayaṃ giriś-citrakūṭa iyaṃ mandākinī nadī |
ētat-prakāśatē dūrān-nīlamēghanibhaṃ vanam || 8
girē ssānūni ramyāṇi citrakūṭasya samprati |
vāraṇāir-avamṛdyantē māmakāi parvatōpamaiḥ || 9
muñcanti kusumāny-ētē nagāḥ parvata-sānuṣu |
nīlā ivātapāpāyē tōyaṃ tōyadharā ghanāḥ || 10
kinnarācharitaṃ dēśaṃ paśya śatrughna! parvatam |
mṛgāis-samantādākīrṇaṃ makarāiriva sāgaram || 11
ētē mṛgagaṇā bhānti śīghravēgāḥ pracōditāḥ |
vāyu-praviddhā ś-śaradi mēgharājirivāmbarē || 12
kurvanti kusumāpīḍān śirassu surabhīnamī |
mēghaprakāśaiḥ phalakāir-dākṣiṇātyā yathā narāḥ || 13
niṣkūjam-iva bhūtvēdaṃ vanaṃ ghōrapradarśanam |
ayōdhyēva janākīrṇā samprati pratibhāti mā || 14
khurāir-udīritō rēṇur-dāvaṃ prachādya tiṣṭhati |
taṃ vahaty-anila śśrīmāṃ kurvanniva mama priyam || 15
syandanāṃsturagōpētān-sūtamukhyāi radhiṣṭhitān |
ētān-sampatataś-śrīmān paśya śatrughna kānanē || 16
ētān-vitrāsitān-paśyabarhiṇaḥ priyadarśanān |
ētām-āviśata ś-śrīmram-adhivāsaṃ patatriṇaḥ || 17
atimātram-ayaṃ dēśō manōjñaḥ pratibhāti mē |
tāpasānāṃ nivāsō'yaṃ vyaktaṃ svargapathō yathā || 18
mṛgā mṛgībhiḥ sahitā bahavaḥ pṛṣatā vanē |
manōjñarūpā dṛśyantē kusumāiriva citritāḥ || 19
sādhu sainyāḥ pratiṣṭhantāṃ vicinvantu ca kānanē |
yathā tāu puruṣavyāghrāu dṛśyētē rāmalakṣmaṇāu || 20
bharatasya vacaś-śrutvā puruṣā śśastrapāṇayaḥ |
viviśu stad-vanaṃ śūrā dhūmaṃ ca dadṛśu stataḥ || 21
tē samālōkya dhūmāgram-ūcur-bharatam-āgatāḥ |
nāmanuṣyē bhavaty-agnir-vyaktam-atraiva rāghavāu || 22
atha nātra naravyāghrāu rājaputrāu parantapāu |
anyē rāmōpamā ssanti vyaktam-atra tapasvinaḥ || 23
tacchrutvā bharatastēṣāṃ vacanaṃ sādhusammatam |
sainyānuvāca sarvān-stān-amitrabalamardanaḥ || 24
yattā bhavantastiṣṭhantu nētō gantavyam-agrataḥ |
aham-ēva gamiṣyāmi sumantrō gurur-ēva ca || 25
ēvamuktā statas-sarvē tatra tasthuḥ samantataḥ |
bharatō yatra dhūmāgraṃ tatra dṛṣṭiṃ samādadhāt || 26
vyavasthitā yā bharatēna sā camūr-nirīkṣamāṇāpi ca bhūmim-agrataḥ |
babhūva hṛṣṭā na cirēṇa jānatī priyasya rāmasya samāgamaṃ tadā || 27
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē trinavatitamasargaḥ