శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
అష్టాశీతితమ సర్గము
తచ్ఛ్రుత్వా నిపుణం సర్వం భరత స్సహ మన్త్రిభిః |
ఇఙ్గుదీమూలమాగమ్య రామశయ్యామవేక్ష్య తామ్ || ౧
అబ్రవీజ్జననీ స్సర్వా ఇహ తేన మహాత్మనా |
శర్వరీ శయితా భూమావిదమస్య విమర్దితమ్ || ౨
మహాభాగకులీనేన మహాభాగేన ధీమతా |
జాతో దశరథేనోర్వ్యాం న రామస్స్వప్తు మర్హతి || ౩
అజినోత్తరసంస్తీర్ణే వరాస్తరణసంచయే |
శయిత్వా పురుషవ్యాఘ్రః కథం శేతే మహీతలే || ౪
ప్రాసాదాగ్రవిమానేషు వలభీషు చ సర్వదా |
హైమరాజతభౌమేషు వరాస్తరణశాలిషు || ౫
పుష్పసఞ్చయచిత్రేషు చన్దనాగరుగన్ధిషు |
పాణ్డురాభ్రప్రకాశేషు శుకసఙ్ఘరూతేషుచ || ౬
ప్రాసాదవరవర్యేషు శీతవత్సు సుగన్ధిషు |
ఉషిత్వామేరుకల్పేషు కృతకాఞ్చన భిత్తిషు || ౭
గీతవాదిత్రనిర్ఘోషైర్వరాభరణనిస్స్వనైః |
మృదఙ్గవరశబ్దైశ్చ సతతం ప్రతిబోధితః || ౮
వన్దిభిర్వన్దితః కాలే బహుభి స్సూతమాగధైః |
గాథాభిరనురూపాభి స్స్తుతిభిశ్చ పరన్తపః || ౯
అశ్రద్ధేయమిదం లోకే న సత్యం ప్రతిభాతి మా |
ముహ్యతే ఖలు మే భావ స్స్వప్నోయమితి మే మతిః || ౧౦
న నూనం దైవతం కించిత్కాలేన బలవత్తరమ్ |
యత్ర దాశరథీ రామో భూమావేవ శయీత సః || ౧౧
విదేహరాజస్య సుతా సీతా చ ప్రియదర్శనా |
దయితా శయితా భూమౌ స్నుషా దశరథస్య చ || ౧౨
ఇయం శయ్యా మమ భ్రాతురిదం హి పరివర్తితమ్ |
స్థణ్డిలే కఠినే సర్వం గాత్రై ర్విమృదితం తృణమ్ || ౧౩
మన్యే సాభరణా సుప్తా సీతాస్మిఞ్ఛయనోత్తమే |
తత్ర తత్ర హి దృశ్యన్తే సక్తాః కనకబిన్దవః || ౧౪
ఉత్తరీయమిహాసక్తం సువ్యక్తం సీతయా తదా |
తథా హ్యేతే ప్రకాశన్తే సక్తాః కౌశేయతన్తవః || ౧౫
మన్యే భర్తు స్సుఖా శయ్యా యేన బాలా తపస్వినీ |
సుకుమారీ సతీ దుఃఖం న హి విజానాతి మైథిలీ || ౧౬
హా హన్తాస్మి నృశంసోహం యత్సభార్యః కృతే మమ |
ఈదృశీం రాఘవశ్శయ్యామధిశేతే హ్యనాథవత్ || ౧౭
సార్వభౌమకులే జాత స్సర్వలోకస్య సమ్మతః |
సర్వలోకప్రియస్త్యక్త్వా రాజ్యం సుఖమనుత్తమ్ || ౧౮
కథమిన్దీవరశ్యామో రక్తాక్షః ప్రియదర్శనః |
సుఖభాగీ న దుఃఖార్హ శ్శయితో భువి రాఘవః || ౧౯
ధన్యః ఖలు మహాభాగో లక్ష్మణ శ్శుభలక్షణః |
భ్రాతరం విషమే కాలే యో రామమనువర్తతే || ౨౦
సిద్ధార్థా ఖలు వైదేహీ పతిం యానుగతా వనమ్ |
వయం సంశయితా స్సర్వే హీనాస్తేన మహాత్మనా || ౨౧
ఆకర్ణధారా పృథివీ నౌః ఇవ ప్రతిభాతి మా |
గతే దశరథే స్వర్గం రామే చారణ్యమాశ్రితే || ౨౨
న చ ప్రార్థయతే కచ్చిన్మనసాపి వసున్ధరామ్ |
వనేపి వసతస్తస్య బాహువీర్యాభిరక్షితామ్ || ౨౩
శూన్యసంవరణారక్షామయన్త్రితహయద్విపామ్ |
అపావృతపురద్వారాం రాజధానీమరక్షితామ్ || ౨౪
అప్రహృష్టబలాం శూన్యాం విషమస్థామనావృతామ్ |
శత్రవో నాభిమన్యన్తే భక్షాన్విషకృతానివ || ౨౫
అద్యప్రభృతి భూమౌ తు శయిష్యేహం తృణేషు వా |
ఫలమూలాశనో నిత్యం జటాచీరాణి ధారయన్ || ౨౬
తస్యార్థముత్తరం కాలం నివత్స్యామి సుఖం వనే |
తం ప్రతిశ్రవమాముచ్య నాస్య మిథ్యా భవిష్యతి || ౨౭
వసన్తం భ్రాతురర్థాయ శత్రుఘ్నో మానువత్స్యతి |
లక్ష్మణేన సహత్వార్యో హ్యయోధ్యాం పాలయిష్యతి || ౨౮
అభిషేక్ష్యన్తి కాకుత్స్థమయోధ్యాయాం ద్విజాతయః |
అపి మే దేవతాః కుర్యురిమం సత్యం మనోరథమ్ || ౨౯
ప్రసాద్యమాన శ్శిరసా మయా స్వయం బహుప్రకారం యది నాభిపత్స్యతే |
తతోనువత్స్యామి చిరాయ రాఘవమ్ వనేచరన్నార్హతి మాముపేక్షితుమ్ || ౩౦
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టాశీతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭāśītitama Sargaḥ
tacchrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharata ssaha mantribhiḥ |
iṅgudīmūlamāgamya rāmaśayyāmavēkṣya tām || 1
abravījjananī ssarvā iha tēna mahātmanā |
śarvarī śayitā bhūmāvidamasya vimarditam || 2
mahābhāgakulīnēna mahābhāgēna dhīmatā |
jātō daśarathēnōrvyāṃ na rāmassvaptu marhati || 3
ajinōttarasaṃstīrṇē varāstaraṇasañcayē |
śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śētē mahītalē || 4
prāsādāgravimānēṣu valabhīṣu ca sarvadā |
haimarājatabhāumēṣu varāstaraṇaśāliṣu || 5
puṣpasañcayachitrēṣu chandanāgarugandhiṣu |
pāṇḍurābhraprakāśēṣu śukasaṅgharūtēṣuca || 6
prāsādavaravaryēṣu śītavatsu sugandhiṣu |
uṣitvāmērukalpēṣu kr̥takāñcana bhittiṣu || 7
gītavāditranirghōṣāirvarābharaṇanissvanāiḥ |
mr̥daṅgavaraśabdāiśca satataṃ pratibōdhitaḥ || 8
vandibhirvanditaḥ kālē bahubhi ssūtamāgadhāiḥ |
gāthābhiranurūpābhi sstutibhiśca parantapaḥ || 9
aśraddhēyam-idaṃ lōkē na satyaṃ pratibhāti mā |
muhyatē khalu mē bhāva ssvapnōyamiti mē matiḥ || 10
na nūnaṃ daivataṃ kif̃chitkālēna balavattaram |
yatra dāśarathī rāmō bhūmāvēva śayīta saḥ || 11
vidēharājasya sutā sītā ca priyadarśanā |
dayitā śayitā bhūmāu snuṣā daśarathasya ca || 12
iyaṃ śayyā mama bhrāturidaṃ hi parivartitam |
sthaṇḍilē kaṭhinē sarvaṃ gātrai rvimr̥ditaṃ tṛṇam || 13
manyē sābharaṇā suptā sītāsmiñchayanōttamē |
tatra tatra hi dṛśyantē saktāḥ kanakabindavaḥ || 14
uttarīyam-ihāsaktaṃ suvyaktaṃ sītayā tadā |
tathā hyētē prakāśantē saktāḥ kāuśēyatantavaḥ || 15
manyē bhartu ssukhā śayyā yēna bālā tapasvinī |
sukumārī satī duḥkhaṃ na hi vijānāti maithilī || 16
hā hantāsmi nṛśaṃsōhaṃ yatsabhāryaḥ kr̥tē mama |
īdṛśīṃ rāghavaśśayyāmadhiśētē hyanāthavat || 17
sārvabhāumakulē jāta ssarvalōkasya sammataḥ |
sarvalōkapriyastyaktvā rājyaṃ sukham-anuttam || 18
katham-indīvaraśyāmō raktākṣaḥ priyadarśanaḥ |
sukhabhāgī na duḥkhārha śśayitō bhuvi rāghavaḥ || 19
dhanyaḥ khalu mahābhāgō lakṣmaṇa śśubhalakṣaṇaḥ |
bhrātaraṃ viṣamē kālē yō rāmam-anuvartatē || 20
siddhārthā khalu vaidēhī patiṃ yānugatā vanam |
vayaṃ saṃśayitā ssarvē hīnāstēna mahātmanā || 21
ākarṇadhārā pṛthivī nāuḥ iva pratibhāti mā |
gatē daśarathē svargaṃ rāmē cāraṇyamāśritē || 22
na ca prārthayatē kaccinmanasāpi vasundharām |
vanēpi vasatastasya bāhuvīryābhirakṣitām || 23
śūnyasaṃvaraṇārakṣāmayantritahayadvipām |
apāvṛtapuradvārāṃ rājadhānīmarakṣitām || 24
aprahr̥ṣṭabalāṃ śūnyāṃ viṣamasthāmanāvr̥tām |
śatravō nābhimanyantē bhakṣān-viṣakṛtān-iva || 25
adyaprabhṛti bhūmāu tu śayiṣyēhaṃ tṛṇēṣu vā |
phalamūlāśanō nityaṃ jaṭācīrāṇi dhārayan || 26
tasyārtham-uttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vanē |
taṃ pratiśravamāmucya nāsya mithyā bhaviṣyati || 27
vasantaṃ bhrāturarthāya śatrughnō mānuvatsyati |
lakṣmaṇēna sahatvāryō hyayōdhyāṃ pālayiṣyati || 28
abhiṣēkṣyanti kākutsthamayōdhyāyāṃ dvijātayaḥ |
api mē dēvatāḥ kuryurimaṃ satyaṃ manōratham || 29
prasādyamāna śśirasā mayā svayaṃ bahuprakāraṃ yadi nābhipatsyatē |
tatōnuvatsyāmi cirāya rāghavam vanēcarannārhati māmupēkṣitum || 30
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭāśītitamasargaḥ