శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పఞ్చమ సర్గము
సన్దిశ్య రామం నృపతి శ్శ్వోభావిన్యభిషేచనే |
పురోహితం సమాహూయ వశిష్ఠమిదమబ్రవీత్ || ౧
గచ్ఛోపవాసం కాకుత్స్థం కారయాద్య తపోధన |
శ్రీయశోరాజ్యలాభాయ వధ్వా సహ యతవ్రతమ్ || ౨
తథేతి చ స రాజానముక్త్వా వేదవిదాం వరః |
స్వయం వసిష్ఠో భగవాన్యయౌ రామనివేశనమ్ || ౩
ఉపవాసయితుం రామం మన్త్రవన్మన్త్రకోవిదః |
బ్రాహ్మం రథవరం యుక్తమాస్థాయ సుదృఢవ్రతః || ౪
స రామభవనం ప్రాప్య పాణ్డురాభ్రఘనప్రభమ్ |
తిస్రః కక్ష్యా రథేనైవ వివేశమునిసత్తమః || ౫
తమాగతమృషిం రామస్త్వరన్నివ ససమ్భ్రమః |
మానయిష్యన్సమానార్హం నిశ్చక్రామ నివేశనాత్ || ౬
అభ్యేత్య త్వరమాణశ్చ రథాభ్యాశం మనీషిణః |
తతోవతారయామాస పరిగృహ్య రథాత్స్వయమ్ || ౭
స చైనం ప్రశ్రితం దృష్ట్వా సమ్భాష్యాభిప్రసాద్య చ |
ప్రియార్హం హర్షయన్రామమిత్యువాచ పురోహితః || ౮
ప్రసన్నస్తే పితా రామ యౌవరాజ్యమవాప్స్యసి |
ఉపవాసం భవానద్య కరోతు సహ సీతయా || ౯
ప్రాతస్త్వామభిషేక్తా హి యౌవరాజ్యే నరాధిపః |
పితా దశరథః ప్రీత్యా యయాతిం నహుషో యథా || ౧౦
ఇత్యుక్త్వా స తదా రామముపవాసం యతవ్రతమ్ |
మన్త్రవత్కారయామాస వైదేహ్యా సహితం మునిః || ౧౧
తతో యథావద్రామేణ స రాజ్ఞో గురురర్చితః |
అభ్యనుజ్ఞాప్య కాకుత్స్థం యయౌ రామనివేశనాత్ || ౧౨
సుహృద్భిస్తత్ర రామోపి సహాసీనః ప్రియంవడైః |
సభాజితో వివేశాథ తాననుజ్ఞాప్య సర్వశః || ౧౩
హృష్టనారీనరయుతం రామవేశ్మ తదా బభౌ |
యథా మత్తద్విజగణం ప్రఫుల్లనలినం సరః || ౧౪
స రాజభవనప్రఖ్యాత్తస్మాద్రామనివేశానాత్ |
నిర్గత్య దదృశే మార్గం వసిష్ఠో జనసంవృతమ్ || ౧౫
బృన్దబృన్దైరయోధ్యాయాం రాజమార్గాస్సమన్తతః |
బభూవురభిసమ్బాధాః కుతూహలజనైర్వృతాః || ౧౬
జనబృన్దోర్మిసంఘర్షహర్షస్వనవతస్తదా |
బభూవ రాజమార్గస్య సాగరస్యేవ నిస్వనః || ౧౭
సిక్తసమ్మృష్టరథ్యా హి తదహర్వనమాలినీ |
ఆసీదయోధ్యానగరీ సముచ్ఛ్రితగృహధ్వజా || ౧౮
తదా హ్యయోధ్యానిలయ స్సస్త్రీబాలాబలో జనః |
రామాభిషేకమాకాఙ్క్షన్నాకాఙ్క్షదుదయం రవేః || ౧౯
ప్రజాలఙ్కారభూతం చ జనస్యానన్దవర్ధనమ్ |
ఉత్సుకోభూజ్జనో ద్రష్టుం తమయోధ్యామహోత్సవమ్ || ౨౦
ఏవం తజ్జనసమ్బాధం రాజమార్గం పురోహితః |
వ్యూహన్నివ జనౌఘం తం శనై రాజకులం యయౌ || ౨౧
సితాభ్రశిఖరప్రఖ్యం ప్రాసాదమధిరుహ్య సః |
సమీయాయ నరేన్ద్రేణ శక్రేణేవ బృహస్పతిః || ౨౨
తమాగతమభిప్రేక్ష్య హిత్వా రాజాసనం నృపః |
పప్రచ్ఛ స చ తస్మై తత్కృతమిత్యభ్యవేదయత్ || ౨౩
చైవ తదా తుల్యం సహాసీనాస్సభాసదః |
ఆసనేభ్యస్సముత్తస్థుః పూజయన్తః పురోహితమ్ || ౨౪
గురుణా త్వభ్యనుజ్ఞాతో మనుజౌఘం విసృజ్య తమ్ |
వివేశాన్తః పురం రాజా సింహో గిరిగుహామివ || ౨౫
తదగ్య్రవేషప్రమదాజనాకులం
మహేన్ద్రవేశ్మప్రతిమం నివేశనమ్ |
విదీపయంశ్చారు వివేశ పార్థివ
శ్శశీవ తారాగణసఙ్కులం నభః || ౨౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Pañcama Sargaḥ
sandiśya rāmaṃ nr̥pati śśvōbhāvin-yabhiṣēcanē |
purōhitaṃ samāhūya vaśiṣṭhamidamabravīt || 1
gacchōpavāsaṃ kākutsthaṃ kārayādya tapōdhana |
śriyaśōrājyalābhāya vadhvā saha yatavratam || 2
tathēti ca sa rājānamuktvā vēdavidāṃ varaḥ |
svayaṃ vasiṣṭhō bhagavānyayau rāmani vēśanam || 3
upavāsayituṃ rāmaṃ mantravanmantrakōvidaḥ |
brāhmaṃ rathavaraṃ yuktamāsthāya sudr̥ḍhavrataḥ || 4
sa rāmabhavanaṃ prāpya pāṇḍurābhra-ghanaprabham |
tisraḥ kakṣyā rathēnaiva vivēśamunisattamaḥ || 5
tamāgatamr̥ṣiṃ rāmastvaranniva sasambhramaḥ |
mānayiṣyansamānārhaṃ niścakrāma nivēśanāt || 6
abhyētya tvaramāṇaśca rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ |
tatō'vatārayāmāsa parigr̥hya rathātsvayam || 7
sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā sambhāṣyābhiprasādya ca |
priyārhaṃ harṣayanrāmamityuvāca purōhitaḥ || 8
prasannastē pitā rāma yauvarājyamavāpsyasi |
upavāsaṃ bhavānadya karōtu saha sītayā || 9
prātastvāmabhiṣēktā hi yauvarājyē narādhipaḥ |
pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣō yathā || 10
ityuktvā sa tadā rāmamupavāsaṃ yatavratam |
mantravatkārayāmāsa vaidēhyā sahitaṃ muniḥ || 11
tatō yathāvadrāmēṇa sa rājñō gururarcitaḥ |
abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmanivēśanāt || 12
suhṛdbhistatra rāmō'pi sahāsīnaḥ priyaṃvadaiḥ |
sabhājitō vivēśātha tānanujñāpyasarvaśaḥ || 13
hṛṣṭanārīnara-yutaṃ rāmavēśma tadā babhau |
yathā mattadvijagaṇaṃ praphullanalinaṃ saraḥ || 14
sa rājabhavana-prakhyāttasmādrāmanivēśānāt |
nirgatya dadṛśē mārgaṃ vasiṣṭhō janasaṃvṛtam || 15
bṛndabr̥ndairayōdhyāyāṃ rājamārgāssamantataḥ |
babhūvurabhisambādhāḥ kutūhalajanairvṛtāḥ || 16
janabr̥ndōrmi-saṃgharṣaharṣasvanavatastadā |
babhūva rājamārgasya sāgarasyēva nisvanaḥ || 17
siktasammṛṣṭarathyā hi tadaharvanamālinī |
āsīdayōdhyānagarī samucchritagṛhadhvajā || 18
tadā hyayōdhyānilaya ssastrībālabalō janaḥ |
rāmābhiṣēkamākāṅkṣannākāṅkṣadudayaṃ ravēḥ || 19
prajālaṅkārabhūtaṃ ca janasyānandavardhanam |
utsukōbhūjjanō draṣṭuṃ tamayōdhyāmahōtsavam || 20
ēvaṃ tajjanasambādhaṃ rājamārgaṃ purōhitaḥ |
vyūhanniva janaughaṃ taṃ śanai rājakulaṃ yayau || 21
sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādamadhiruhya saḥ |
samīyāya narēndrēṇa śakrēṇēva bṛhaspatiḥ || 22
tamāgatamabhiprēkṣya hitvā rājāsanaṃ nr̥paḥ |
papraccha sa ca tasmai tatkṛtamityabhyavēdayat || 23
caiva tadā tulyaṃ sahāsīnāssabhāsadaḥ |
āsanēbhyassamuttasthuḥ pūjayantaḥ purōhitam || 24
guruṇā tvabhyanujñātō manujaughaṃ visṛjya tam |
vivēśāntaḥ puraṃ rājā siṃhō giriguhāmiva || 25
tadagryavēṣapramadā-janākulaṃ
mahēndravēśmapratimaṃ nivēśanam |
vidīpayañcāru vivēśapārthiva
śśaśīva tārāgaṇasaṅkulaṃ nabhaḥ || 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcamasargaḥ