శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పంచత్రింశ సర్గము
తతో నిర్ధూయ సహసా శిరో నిశ్శ్వస్య చాసకృత్ |
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్ కటకటాప్య చ || ౧
లోచనే కోపసంరక్తే వర్ణం పూర్వోచితం జహత్ |
కోపాభిభూతస్సహసా సన్తాపమశుభం గతః || ౨
మనః సమీక్షమాణశ్చ సూతో దశరథస్య సః |
కమ్పయన్నివ కైకేయ్యా హృదయం వాక్ఛరైశ్శితైః || ౩
వాక్యవజ్రైరనుపమైర్నిర్భిన్దన్నివ చాశుభైః |
కైకేయ్యా స్సర్వమర్మాణి సుమన్త్రః ప్రత్యభాషత || ౪
యస్యాస్తవ పతిస్త్యక్తో రాజా దశరథః స్వయమ్ |
భర్తా సర్వస్య జగతః స్థావరస్య చరస్య చ || ౫
న హ్యకార్యతమం కిఞ్చిత్తవ దేవీహ విద్యతే |
పతిఘ్నీం త్వామహం మన్యే కులఘ్నీమపి చాన్తతః || ౬
యన్మహేన్ద్రమివాజయ్యం దుష్ప్రకమ్ప్యమివాచలమ్ |
మహోదధిమివాక్షోభ్యం సన్తాపయసి కర్మభిః || ౭
మావమంస్థా దశరథం భర్తారం వరదం పతిమ్ |
భర్తురిచ్ఛా హి నారీణాం పుత్రకోట్యా విశిష్యతే || ౮
యథావయో హి రాజ్యాని ప్రాప్నువన్తి నృపక్షయే |
ఇక్ష్వాకుకులనాథేస్మిం స్తల్లోపయితుమిచ్ఛసి || ౯
రాజా భవతు తే పుత్రో భరతశ్శాస్తు మేదినీమ్ |
వయం తత్ర గమిష్యామో రామో యత్ర గమిష్యతి || ౧౦
న హి తే విషయే కశ్చిద్ ర్బ్రాహ్మణో వస్తుమర్హతి |
తాదృశం త్వమమర్యాదమద్య కర్మ చికీర్షసి || ౧౧
నూనం సర్వే గమిష్యామో మార్గం రామనిషేవితమ్ |
త్యక్తాయా బాన్ధవైః సర్వైర్బ్రాహ్మణైః సాధుభిః సదా || ౧౨
కా ప్రీతీ రాజ్యలాభేన తవ దేవి భవిష్యతి |
తాదృశం త్వమమర్యాదం కర్మ కర్తుం చికీర్షసి || ౧౩
ఆశ్చర్యమివ పశ్యామి యస్యాస్తే వృత్తమీదృశమ్ |
ఆచరన్త్యా న వివృతా సద్యో భవతి మేదినీ || ౧౪
మహాబ్రహ్మర్షిసృష్టాః వా జ్వలన్తో భీమదర్శనాః |
ధిగ్వాగ్దణ్డా న హింసన్తి రామప్రవ్రాజనే స్థితామ్ || ౧౫
ఆమ్రం ఛిత్వా కుఠారేణ నిమ్బం పరిచరేత్తు యః |
యశ్చైనం పయసా సిఞ్చేన్నైవాస్య మధురో భవేత్ || ౧౬
అభిజాత్యం హి తే మన్యే యథా మాతుస్తథైవ చ |
న హి నిమ్బాత్స్రవేత్ క్షైద్రం లోకే నిగదితం వచః || ౧౭
తవ మాతురసద్గ్రాహం విద్మః పూర్వం యథాశ్రుతమ్ |
పితుర్తే వరదః కశ్చిద్దదౌ వరమనుత్తమమ్ || ౧౮
సర్వభూతరుతం తస్మాత్సంజజ్ఞే వసుధాధిపః |
తేన తిర్యగ్గతానాం చ భూతానాం విదితం వచః || ౧౯
తతో జృమ్భస్య శయనే విరుతాద్భూరివర్చసః |
పితుర్తే విదితో భావ స్స తత్ర బహుధాహసత్ || ౨౦
తత్ర తే జననీ క్రుద్ధా మృత్యుపాశమభీప్సతీ |
హాసం తే నృపతే! సౌమ్య జిజ్ఞాసామీతి చాబ్రవీత్ || ౨౧
నృపశ్చోవాచ తాం దేవీం దేవి! శంసామి తే యది |
తతో మే మరణం సద్యో భవిష్యతి న సంశయః || ౨౨
మాతా తే పితరం దేవి! తతః కేకయమబ్రవీత్ |
శంస మే జీవ వా మా వా న మామపహసిష్యసి || ౨౩
ప్రియయా చ తథోక్త స్సన్ కేకయః పృథివీపతిః |
తస్మై తం వరదాయార్థం కథయామాస తత్త్వతః || ౨౮
తతః స్స వరదః సాధురాజానం ప్రత్యభాషత |
మ్రియతాం ధ్వంసతాం వేయం మా కృథాస్త్వం మహీపతే! || ౨౫
స తచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య ప్రసన్నమనసో నృపః |
మాతరం తే నిరస్యాశు విజహార కుబేరవత్ || ౨౬
తథా త్వమపి రాజానం దుర్జనాచరితే పథి |
అసద్గ్రాహమిమం మోహాత్కురుషే పాపదర్శిని || ౨౭
సత్యశ్చాద్య ప్రవాదోయం లౌకికః ప్రతిభాతి మా |
పితృన్ సమనుజాయన్తే నరా మాతరమఙ్గనాః || ౨౮
నైవం భవ గృహాణేదం యదాహ వసుధాధిపః |
భర్తురిచ్ఛాముపాస్వేహ జనస్యాస్య గతిర్భవ || ౨౯
మా త్వం ప్రోత్సాహితా పాపైర్దేవరాజసమప్రభమ్ |
భర్తారం లోకభర్తారమసద్ధర్మముపాదధాః || ౩౦
న హి మిథ్యా ప్రతిజ్ఞాతం కరిష్యతి తవానఘః |
శ్రీమాన్దశరథో రాజా దేవి! రాజీవలోచనః || ౩౧
జ్యేష్ఠో వదాన్యః కర్మణ్యః స్వధర్మపరిరక్షితా |
రక్షితా జీవలోకస్య బలీ రామోభిషిచ్యతామ్ || ౩౨
పరివాదో హి తే దేవి! మహాల్లోకే చరిష్యతి |
యది రామో వనం యాతి విహాయ పితరం నృపమ్ || ౩౩
స రాజ్యం రాఘవః పాతు భవ త్వం విగతజ్వరా |
న హి తే రాఘవాదన్యః క్షమః పురవరే వసేత్ || ౩౪
రామే హి యౌవరాజ్యస్థే రాజా దశరథో వనమ్ |
ప్రవేక్ష్యతి మహేష్వాసః పూర్వవృత్తమనుస్మరన్ || ౩౫
ఇతి సాన్త్వైశ్చ తీక్ష్ణైశ్చ కైకేయీం రాజసంసది |
సుమన్త్రః క్షోభయామాస భూయ ఏవ కృతాజ్జలిః || ౩౬
నైవ సా క్షుభ్యతే దేవీ న చ స్మ పరిదూయతే |
న చాస్యా ముఖవర్ణస్య విక్రియా లక్ష్యతే తదా || ౩౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పంచత్రింశస్సర్గః