అయోధ్యాకాండ - పంచత్రింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 35

Ayōdhyākāṇḍa - Pañcatriṃśa Sargaḥ

tatō nirdhūya sahasā śirō niśśvasya cāsakr̥t |
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya ca || 1

lōcanē kōpasaṃraktē varṇaṃ pūrvōcitaṃ jahat |
kōpābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ || 2

manaḥ samīkṣamāṇaśca sūtō daśarathasya saḥ |
kampayanniva kaikēyyā hr̥dayaṃ vākcharaiśśitaiḥ || 3

vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśubhaiḥ |
kaikēyyā ssarvamārmāṇi sumantraḥ pratya b h āṣata || 4

yasyāstava patistyaktō rājā daśarathaḥ svayam |
bhartā sarvasya jagataḥ sthāvarasya carasya ca || 5

na hya kāryatamaṃ kiñcit-tava dēvīha vidyatē |
patighnīṃ tvāmahaṃ manyē kulaghnīmapi cāntataḥ || 6

yanmahēndramivājayyaṃ duṣprakampyamivācalam |
mahōdadhimivākṣōbhyaṃ santāpayasi karmabhiḥ || 7

māvamansthā daśarathaṃ bhartāraṃ varadaṃ patim |
bharturicchā hi nārīṇāṃ putrakōṭyā viśiṣyatē || 8

yathāvayō hi rājyāni prāpnuvanti nr̥pakṣayē |
ikṣvākukulanāthēsmiṃ stallōpayitum icchas i || 9

rājā bhavatu tē putrō bharataś-śāstu mēdinīm |
vayaṃ tatra gamiṣyāmō rāmō yatra gamiṣyati || 10

na hi tē viṣayē kaścidd r b rā h maṇō vastumarhati |
tādr̥śaṃ tvamamaryādam adya karma cikīrṣasi || 11

nūnaṃ sarvē gamiṣyāmō mārgaṃ rāmaniṣēvitam |
tyaktayā bāndhavaiḥ sarvair-brāhmaṇaiḥ sādhubhiḥ sadā || 12

kā prītī rājyalābhēna tava dēvi bhaviṣyati |
tādr̥śaṃ tvamamaryādaṃ karma kartuṃ cikīrṣasi || 13

āścaryamiva paśyāmi yasyāstē vr̥ttamīdr̥śam |
ācarantyā na vivr̥tā sadyō bhavati mēdinī || 14

mahābrahmaṛṣis r̥ ṣṭāḥ vā jvalantō bhīmadarśanāḥ |
dhigvāgdanḍā na hiṃsanti rāmapravrājanē sthitām || 15

āmraṃ chittvā kuṭhārēṇa nimbaṃ paricarēttu yaḥ |
yaścainaṃ payasā siñcēnnaivāsya madhurō bhavet || 16

abhijātyaṃ hi tē manyē yathā mātustathaiva ca |
na hi nimbātsravet kṣaidraṃ lōkē nigaditaṃ vacaḥ || 17

tava māturasadgrāhaṃ vidmaḥ pūrvaṃ yathāśrutam |
pitustē varadaḥ kaściddadau varamanuttamam || 18

sarvabhūtarutaṃ tasmātsañjajñē vasudhādhipaḥ |
tēna tiryaggatānāṃ ca bhūtānāṃ viditaṃ vacaḥ || 19

tatō jr̥mbhasya śayanē virutādbhūrivarcasaḥ |
pitustē viditō bhāva ssa tatra bahudhāhasat || 20

tatra tē jananī kruddhā mr̥tyupāśama b h ēēpsatēē |
hāsaṃ tē nr̥patē! saumya jijñāsāmīti cābravīt || 21

nr̥paścōvāca tāṃ dēvīṃ dēvi! śaṃsāmi tē yadi |
tatō mē maraṇaṃ sadyō bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 22

mātā tē pitaraṃ dēvi! tataḥ kēkayamabravīt |
śaṃsa mē jīva vā mā vā na māmapahasaṣyasi || 23

priyayā ca tathōkta s-san kēkayaḥ pr̥thivīpatiḥ |
tasmai taṃ varadāyārthaṃ kathayāmāsa tattvataḥ || 24

tataḥ ssa varadaḥ sādhurājānaṃ pratya b h āṣata |
mriyatāṃ dhvaṃsatāṃ vēyaṃ mā kr̥thāstvaṃ mahīpatē! || 25

sa tacchrutvā vacastasya prasannamanasō nr̥paḥ |
mātaraṃ tē nirasyāśu vijahāra kubēravat || 26

tathā tvamapi rājānaṃ durjanācaritē pat h i |
asadgrāhamimaṃ mōhāt-kuruṣē pāpadarśini || 27

satyaścādya pravādōyaṃ laukikaḥ pratib h ā t i mā |
pitr̥̄n samanujayāntē narā mātaram aṅganāḥ || 28

naivaṃ bhava gr̥hāṇēdaṃ yadāha vasudhādhipaḥ |
bharturicchāmupāsvēha janasyāsya gatirbhava || 29

mā tvaṃ prōtsāhitā pāpairdēvarājasamaprabham |
bhartāraṃ lōkabhartāramasaddharmam upādadhāḥ || 30

na hi mithyā pratijñātaṃ kariṣyati tavānaghaḥ |
śrīmāndaśarathō rājā dēvi! rājīvalōcanaḥ || 31

jyēṣṭhō vadānyaḥ karmanyaḥ svadharmaparirakṣitā |
rakṣitā jīvalōkasya balī rāmōbhiṣicyatām || 32

parivādō hi tē dēvi! mahāllōkē cariṣyati |
yadi rāmō vanaṃ yāt i vihāya pitaraṃ nr̥p am || 33

sa rājyamāṃ rāghavaḥ pātu bhava tvaṃ vigatajvarā |
na hi tē rāghavādanyaḥ kṣamaḥ puravarē vaset || 34

rāmē hi yauvarājyasthē rājā daśarathō vanam |
pravēkṣyati mahēṣvāsaḥ pūrvavr̥ttam anusmaran || 35

iti sāntvaiśca tīkṣṇaiśca kaikēyīṃ rājasamsadi |
sumantraḥ kṣōbhayāmāsa bhūya ēva kr̥tāñjaliḥ || 36

naiva sā kṣu b h-ya tē dēvēē na ca sma par i-dū-ya tē |
na cās-yā m u k ha-vaṛṇas-ya v i-k r i-yā lakṣ-ya tē tadā || 37

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcatriṃśasargaḥ