Ayodhya Kanda - Sarga 32 | అయోధ్యాకాండ - ద్వాత్రింశస్సర్గః
Back to Stotras తిరిగి వెళ్ళండి

అయోధ్యాకాండ - ద్వాత్రింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 32

శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ

ద్వాత్రింశ సర్గము

తతశ్శాసన మాజ్ఞాయ భ్రాతు శ్శుభతరం ప్రియమ్ |
గత్వా స ప్రవివేశాశు సుయజ్ఞస్య నివేశనమ్ || ౧

తం విప్రమగ్న్యగారస్థం వన్దిత్వా లక్ష్మణోబ్రవీత్ |
సఖేభ్యాగచ్ఛ పశ్య త్వం వేశ్మ దుష్కరకారిణః || ౨

తతస్సన్ధ్యాముపాస్యాశు గత్వా సౌమిత్రిణా సహ |
జుష్టం తత్ప్రావిశల్లక్ష్మ్యా రమ్యం రామనివేశనమ్ || ౩

తమాగతం వేదవిదం ప్రాఞ్జలిస్సీతయా సహ |
సుయజ్ఞమభిచక్రామ రాఘవోగ్నిమివార్చితమ్ || ౪

జాతరూపమయైర్ముఖ్యైరఙ్గదైః కుణ్డలైః శుభైః |
సహేమసూత్రైర్మణిభిః కేయూరైర్వలయైరపి || ౫

అన్యైశ్చ రత్నైర్బహుభిః కాకుత్స్థః ప్రత్యపూజయత్ |
సుయజ్ఞం స తదోవాచ రామస్సీతా ప్రచోదితః || ౬

హారం చ హేమసూత్రం చ భార్యాయై సౌమ్య హారయ |
రశనాం చాధునా సీతా దాతుమిచ్ఛతి తే సఖే! || ౭

అఙ్గదాని విచిత్రాణి కేయూరాణి శుభాని చ |
ప్రయచ్ఛతి సఖే! తుభ్యం భార్యాయై గచ్ఛతీ వనమ్ || ౮

పర్యఙ్కమగ్య్రాస్తరణం నానారత్నవిభూషితమ్ |
తమపీచ్ఛతి వైదేహీ ప్రతిష్ఠాపయితుం త్వయి || ౯

నాగ శ్శత్రుఞ్జయో నామ మాతులోయం దదౌ మమ |
తం తే గజసహస్రేణ దదామి ద్విజసత్తమ! || ౧౦

ఇత్యుక్తస్స హి రామేణ సుయజ్ఞః ప్రతిగృహృయతత్ |
రామలక్ష్మణసీతానాం ప్రయుయోజాశిష శ్శుభాః || ౧౧

అథ భ్రాతరమవ్యగ్రం ప్రియం రామః ప్రియంవదః |
సౌమిత్రిం తమువాచేదం బ్రహ్మేవ త్రిదశేశ్వరమ్ || ౧౨

అగస్త్యం కౌశికం చైవ తావుభౌ బ్రాహ్మణోత్తమౌ |
అర్చయాహూయ సౌమిత్రే! రత్నైస్సస్యమివామ్బుభిః || ౧౩

తర్పయస్వ మహాబాహో! గోసహస్రైశ్చ మానద! |
సువర్ణై రజతైశ్చైవ మణిభిశ్చ మహాధనైః || ౧౪

కౌసల్యాం చ య ఆశీర్భిర్భక్తః పర్యుపతిష్ఠతి |
ఆచార్యస్తైత్తిరీయాణామభిరూపశ్చ వేదవిత్ || ౧౫

తస్య యానం చ దాసీశ్చ సౌమిత్రే! సమ్ప్రదాపయ |
కౌశేయాని చ వస్త్రాణి యావత్తుష్యతి స ద్విజః || ౧౬

సూతశ్చిత్రరథశ్చార్య సచివస్సుచిరోషితః |
తోషయైనం మహార్హైశ్చ రత్నైర్వస్త్రైర్ధనైస్తథా || ౧౭

పశుకాభిశ్చ సర్వాభిర్గవాం దశశతేన చ |
యే చేమే కఠకాలాపా బహవో దణ్డమాణవాః || ౧౮

నిత్యస్వాధ్యాయశీలత్వాన్నాన్యత్కుర్వన్తి కిఞ్చన |
అలసా స్వాదుకామాశ్చ మహతాం చాపి సమ్మతాః || ౧౯

తేషామశీతియానాని రత్నపూర్ణాని దాపయ |
శాలివాహసహస్రం చ ద్వే శతే భద్రకాం స్తథా || ౨౦

వ్యఞ్జనార్థం చ సౌమిత్రే! గోసహస్రముపాకురు |
మేఖలీనాం మహాసఙ్ఘః కౌసల్యాం సముపస్థితః || ౨౧

తేషాం సహస్రం సౌమిత్రే! ప్రత్యేకం సమ్ప్రదాపయ |
అమ్బా యథా చ సా నన్దేత్కౌసల్యా మమ దక్షిణామ్ || ౨౨

తథా ద్విజాతీస్తా న్సర్వాన్ లక్ష్మణార్చయ సర్వశః |
తత స్సపురుషవ్యాఘ్రస్తద్ధనం లక్ష్మణః స్వయమ్ || ౨౩

యథోక్తం బ్రాహ్మణేన్ద్రాణాంమదదాద్ధనదో యథా |
అథాబ్రవీద్బాష్పకలాంస్తిష్ఠతశ్చోపజీవినః || ౨౪

సమ్ప్రదాయబహుద్రవ్యమేకైకస్యోపజీవనమ్ |
లక్ష్మణస్య చ యద్వేశ్మ గృహం చ యదిదం మమ || ౨౫

అశూన్యం కార్యమేకైకం యావదాగమనం మమ |
ఇత్యుక్త్వా దుఃఖితం సర్వం జనం తముపజీవినమ్ || ౨౬

ఉవాచేదం ధనాధ్యక్షం ధనమానీయతామితి |
తతోస్య ధనమాజహ్రుస్సర్వమేవోపజీవినః || ౨౭

స రాశిస్సుమహాంస్తత్ర దర్శనీయో హ్యదృశ్యత |
తతస్సపురుషవ్యాఘ్ర స్తద్ధనం సహలక్ష్మణః || ౨౮

ద్విజేభ్యో బాలవృద్ధేభ్యః కృపణేభ్యోహ్యదాపయత్ |
తత్రాసీత్పిఙ్గలో గార్గ్యస్త్రిజటో నామ వై ద్విజః || ౨౯

క్షతవృత్తిర్వనే నిత్యం ఫాలకుద్దాలలాఙ్గలీ |
తం వృద్ధం తరుణీ భార్యా బాలానాదాయ దారకాన్ || ౩౦

అబ్రవీద్బాహ్మణం వాక్యం దారిద్ర్యేణాభిపీడితా |
అపాస్య ఫాలం కుద్దాలం కురుష్వ వచనం మమ || ౩౧

రామం దర్శయ ధర్మజ్ఞం యది కిఞ్చిదవాప్స్యసి |
స భార్యావచనం శ్రుత్వా శాటీమాచ్ఛాద్య దుశ్ఛదామ్ || ౩౨

స ప్రాతిష్ఠత పన్థానం యత్ర రామనివేశనమ్ |
భృగ్వఙ్గిరసమం దీప్త్యా త్రిజటం జనసంసది || ౩౩

ఆపఞ్చమాయాః కక్ష్యాయాః నైనం కశ్చిదవారయత్ |
స రాజపుత్రమాసాద్య త్రిజటో వాక్యమబ్రవీత్ || ౩౪

నిర్ధనో బహుపుత్రోస్మి రాజపుత్ర! మహాయశః! |
ఉఞ్ఛవృత్తిర్వనే నిత్యం ప్రత్యవేక్షస్వ మామితి || ౩౫

తమువాచ తతో రామ: పరిహాస సమన్వితమ్ |
గవాం సహస్రమప్యేకం న ను విశ్రాణితం మయా || ౩౬

పరిక్షిపసి దణ్డేన యావత్తావదవాప్స్యసి |
స శాటీం త్వరితః కట్యాం సమ్భ్రాన్తః పరివేష్ట్య తామ్ || ౩౭

ఆవిద్ధ్య దణ్డం చిక్షేప సర్వప్రాణేన వేగితః |
స తీర్త్వా సరయూపారం దణ్డస్తస్య కరాచ్చ్యుతః || ౩౮

గోవ్రజే బహుసాహస్రే పపాతోక్షణసన్నిధౌ |
తం పరిష్వజ్య ధర్మాత్మా ఆతస్మాత్సరయూతటాత్ || ౩౯

ఆనయామాస తా గోపై స్త్రిజటాయాశ్రమం ప్రతి |
ఉవాచ స తతో రామస్తం గార్గ్యమభిసాన్త్వయన్ |
మన్యుర్న ఖలు కర్తవ్యః పరిహాసో హ్యయం మమ || ౪౦

ఇదం హి తేజస్తవ యద్దురత్యయం
తదేవ జిజ్ఞాసితుమిచ్ఛతా మయా |
ఇమం భవానర్థమభి ప్రచోదితో
వృణీష్వ కిం చేదపరం వ్యవస్యతి || ౪౧

బ్రవీమి సత్యేన నతేస్తి యన్త్రణా
ధనం హి యద్యన్మమ విప్రకారణాత్ |
భవత్సు సమ్యక్ప్రతిపాదనేన త-
న్మయార్జితం ప్రీతియశస్కరం భవేత్ || ౪౨

తత స్సభార్య స్త్రిజటో మహాముని-
ర్గవామనీకం ప్రతిగృహ్య మోదితః |
యశోబలప్రీతిసుఖోపబృంహణీ-
స్తదాశిష: ప్రత్యవదన్మహాత్మనః || ౪౩

స చాపి రామః ప్రతిపూర్ణమానసో
మహద్ధనం ధర్మబలైరుపార్జితమ్ |
నియోజయామాస సుహృజ్జనేచిరా-
ద్యథార్హసమ్మానవచః ప్రచోదితః || ౪౪

ద్విజ స్సుహృద్భృత్యజనోథవా తదా
దరిద్రభిక్షాచరణశ్చ యోభవత్ |
న తత్ర కశ్చిన్న బభూవ తర్పితో
యథార్హసమ్మానన దాన సమ్భ్రమైః || ౪౫

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాత్రింశస్సర్గః

Ayōdhyākāṇḍa - Dvātriṃśa Sargaḥ

tataśśāsana mājñāya bhrātu śśubhataraṃ priyam |
gatvā sa pravivēśāśu suyajñasya nivēśanam || 1

taṃ vipramagnyāgārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇō'bravīt |
sakhēbhyāgacha paśya tvaṃ vēśma duṣkarakāriṇaḥ || 2

tatassandhyām upāsyāśu gatvā sāumitriṇā saha |
juṣṭaṃ tatprāviśallakṣmyā ramyaṃ rāmanivēśanam || 3

tamāgataṃ vēdavidaṃ prāñjalissītayā saha |
suyajñamabhicakrāma rāghavō'gnimivārcitam || 4

jātarūpamayāir-mukhyāiraṅgadāiḥ kuṇḍalāiḥ śubhāiḥ |
sahēmasūtrāirmāṇibhiḥ kēyūrāirvalayāirapi || 5

anyāiśca ratnāir-bahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat |
suyajñaṃ sa tadōvāca rāmassītā pracōditaḥ || 6

hāraṃ ca hēmasūtraṃ ca bhāryāyai sāumya hāraya |
raśanāṃ cādhunā sītā dātumiachati tē sakhē! || 7

aṅgadāni vicitrāṇi kēyūrāṇi śubhāni ca |
prayachati sakhē! tubhyaṃ bhāryāyai gachatēē vana m || 8

paryankamagryāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tamapēēchati vaidēhī pratiṣṭ hāpayituṃ tvayi || 9

nāga śśatruñjayō nāma mātulō'yaṃ dadāu mama |
taṃ tē gajasahasrēṇa dadāmi dvijasattama! || 10

ityukta-ssa hi rāmēṇa suyajñaḥ pratigr̥hr̥yatat |
rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyōjāśiṣa śśubhāḥ || 11

atha bhrātaramavyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ |
sāumitriṃ tamuvācēdaṃ brahmēva tridaśēśvaram || 12

agastyaṃ kāuśikaṃ caiva tāvubhāu brāhmaṇōttamāu |
arcayāhūya sāumitrē! ratnāissasyamivāmbubhiḥ || 13

tarpayasva mahābāhō! gōsahasrāiśca mānada! |
suvarṇāi rajatāiścaiva maṇibhiśca mahādhanāiḥ || 14

kāusal-yāṃ ca ya āśēēṛb h iṛ-b h ak tah paṛ-y upas t h iṣṭ h a t i |
ācāṛ-yas-tāi t t i-rēē-yāṇām ab h i-rūpaś-ca vēdav i t || 15

tas-ya-yānam ca dāsēēś-ca sāum i t rē! samp radāpa-ya |
kāuśē-yān i ca vas t rāṇ i-yāva t-t uṣ-ya t i sa dv i jah || 16

sū taś-c i t rar a t h aś-cāṛ-ya sac ivas-suc i rōṣ i tah |
tōṣa-yāi nam mahāṛ hāiś-ca ra tnāiṛ-vas t rāiṛ-d h anāi s-ta t hā || 17

paś u-kā b h iś-ca saṛvā b h iṛ-gavāṃ daśaśatēna ca |
yē cē mē kaṭ hakā lāpā ba havō danḍamāṇavāḥ || 18

n i t-yas vād h-yā-ya śēē la t vān nā n-ya t-k uṛvan t i kiñcana |
ala sā s vād u kāmāś-ca mahā tāṃ cā p i sam ma tāḥ || 19

tēṣām aśēē t i-yānān i ra t n apūṛṇān i dāpa-ya |
śā l ivā ha sa ha s raṃ ca dvē śa tē b h adra kāṃ s-ta t hā || 20

v-yañjanāṛ t h am ca sāum i t rē! gōsa ha s r am upā k u r u |
mē k h a lēēnāṃ mahāsaṅg h ah kāusal-yāṃ sam upas t h i tah || 21

tēṣāṃ sa ha s raṃ sāum i t rē! p r a t-yēkam samp radāpa-ya |
ambā ya t hā ca sā nan dē t-kāusal-yā mama dakṣ iṇām || 22

ta t hā dv i-jā tēē s-tān saṛvān lakṣmaṇāṛ ca-ya saṛvaśah |
ta t as-s ap uruṣav-yāg h r as-tad d h anaṃ lakṣmaṇah s va-yam || 23

ya t hōk taṃ b rā h-maṇēnd rāṇā m adadād d h anadō ya t hā |
at hā b r avēēd bāṣpaka lāṃ s-t iṣṭ h a taś-cōpa jēēv i nah || 24

sam pr adā-ya b h u d rav-yam ē-kāi kas-yōpa jēēv i nam |
lakṣmaṇas-ya ca yad vēśma gr̥ h am ca yad idaṃ mama || 25

aśū n-yaṃ kāṛ-yam ē-kāi kaṃ-yāvad ā-gaman am mama |
it-yuk t vā d uḥ k h i taṃ saṛvaṃ janaṃ tam u pa jēēv i nam || 26

uvācēdaṃ d h anād h-yakṣaṃ d h an am ānēē-ya tā m i t i |
ta t ō's-ya d h anam ā-ja h r u s-saṛva m ē vōpa jēēv inah || 27

sa rāś i s-sumahāns ta t ra darśanēē-yō h-y adṛś-ya ta |
ta t as-s ap uruṣav-yāg h r a s-tad d h anaṃ sa ha lakṣmaṇah || 28

dv i-jē b h-yō bā lavṛd d hē b h-yah k r̥ paṇē b h-yō'h-y adāpa-ya t |
ta t rāsēē t p iṅga lō gāṛg-y as-t r i-jaṭ ō nāma vāi dv i jah || 29

kṣa tavṛ t t iṛ-vanē n i t-yaṃ p hā la k u d dā la lāṅga lēē |
taṃ vṛd d haṃ taruṇēē b hāṛ-yā bā lā n ādā-ya dārakān || 30

abravēēd b rā h-maṇaṃ vāk-yaṃ dā r id r-yēṇāb h i-pēēḍ i tā |
apā s-ya p hā laṃ k u d dā laṃ k u r uṣ va vacanaṃ mama || 31

rāmam darśa-ya d h aṛma jñaṃ yad i kiñc id avāp-s-yasi |
sa b hāṛ-yā vacanaṃ śru t vā śāṭēēm ācc hād-ya d uś-c h adām || 32

sa p rā t iṣṭ h a ta pan t hānaṃ ya t ra rāman i-vēśanam |
b hṛg vaṅg i rasamaṃ dēēp t-yā t r i-jaṭaṃ janasansad i || 33

ā-pañcamā-yāḥ kakṣ-yā-yāḥ nāi nam kaśc id avā r aya t |
sa rājap u t ram āsād-ya t r i-jaṭ ō vāk-yam abravēēt || 34

n iṛ d h an ō ba h u-p u t rō's m i rājap u t ra! mahā-yaśah! |
uñc h avṛ t t iṛ-vanē n i t-yaṃ p r a t-yavēēkṣas va mām i t i || 35

tam uvāca ta t ō rāmah par i hāsa saman v i tam |
gavāṃ sa ha s r am ap-yēkaṃ na n u v iś rāṇ i taṃ mayā || 36

par i-kṣ ipas i danḍēna-yāva t-tāvad avāp-s-yasi |
sa śāṭēēṃ t var i tah kaṭ-yāṃ sam b h rān tah par i-vēṣṭ-ya tām || 37

āv id d h-ya danḍaṃ c i-kṣēpa saṛvap rāṇēna vē g i tah |
sa tēēṛ t vā sar a-yū pāraṃ danḍas-tas-ya karāc-cy u tah || 38

gō-v r a jē ba h u sa ha s rē papa tōkṣaṇasan n id hā u |
taṃ par iṣ-vaj-ya d h aṛmā t mā ā-tasmā t-sar a-yū taṭā t || 39

ā-na-yāmāsa tā gōpāi s-t r i-jaṭā-yāś r amaṃ pr a t i |
uvāca sa ta t ō rāmas-taṃ gāṛg-yam ab h i sān t va-yan |
man-y uṛ-na k h a l u kaṛ tav-yah par i hāsō h-y a-yam mama || 40

id am h i tēja s-tava yad d ur a t-ya-yam
tad ēva ji jñās i t u m iccha tā mayā |
im am b h avā naṛ t h am ab h i-p r a cōd i tō
vṛṇēēṣ va kiṃ cēda paraṃ v-yavas-ya t i || 41

br avēēm i sa t-yēna na tē's t i yan t r aṇā
d h an am h i yad-yad mama v i p rakā r aṇā t |
b h ava t s u sam-yak p r a t i-pāda nēna ta-
n-ma-yāṛ j i taṃ prēē t i-yaśask araṃ b h avē t || 42

ta t as-sa-b hāṛ-yas-t r i-jaṭ ō mahām u n i-
ṛ-gavāmanēē kaṃ p r a t i-g r̥ h-ya mō d i tah |
yaśōba lap rēē t i s u k hōpa b r̥ṅ h aṇēē-
s tadāś iṣah pra t-yavadand mahā t manah || 43

sa cā p i rām ah p r a t i-pūṛṇa-mān asō
ma hād d h anaṃ d h aṛmaba lāi r-u pāṛ j i tam |
n i-yō-ja-yāmāsa s u hṛj-janē c i rā-
d-ya t hāṛ h as am māna vacah pr acōd i tah || 44

dv i-jas-s u hṛd-b b hṛ t-ya-janō' t h avā tadā
darid ra b h i kṣā car aṇaś-ca-yō'b h ava t |
na ta t ra kaśc i n-na ba b h ūva taṛp i t ō
ya t hāṛ h as am mānan a dāna saṃ b h r amā iḥ || 45

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvātriṃśasargaḥ