Ayōdhyākāṇḍa - Dvātriṃśa Sargaḥ
tataśśāsana mājñāya bhrātu śśubhataraṃ priyam |
gatvā sa pravivēśāśu suyajñasya nivēśanam || 1
taṃ vipramagnyāgārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇō'bravīt |
sakhēbhyāgacha paśya tvaṃ vēśma duṣkarakāriṇaḥ || 2
tatassandhyām upāsyāśu gatvā sāumitriṇā saha |
juṣṭaṃ tatprāviśallakṣmyā ramyaṃ rāmanivēśanam || 3
tamāgataṃ vēdavidaṃ prāñjalissītayā saha |
suyajñamabhicakrāma rāghavō'gnimivārcitam || 4
jātarūpamayāir-mukhyāiraṅgadāiḥ kuṇḍalāiḥ śubhāiḥ |
sahēmasūtrāirmāṇibhiḥ kēyūrāirvalayāirapi || 5
anyāiśca ratnāir-bahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat |
suyajñaṃ sa tadōvāca rāmassītā pracōditaḥ || 6
hāraṃ ca hēmasūtraṃ ca bhāryāyai sāumya hāraya |
raśanāṃ cādhunā sītā dātumiachati tē sakhē! || 7
aṅgadāni vicitrāṇi kēyūrāṇi śubhāni ca |
prayachati sakhē! tubhyaṃ bhāryāyai gachatēē vana m || 8
paryankamagryāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tamapēēchati vaidēhī pratiṣṭ hāpayituṃ tvayi || 9
nāga śśatruñjayō nāma mātulō'yaṃ dadāu mama |
taṃ tē gajasahasrēṇa dadāmi dvijasattama! || 10
ityukta-ssa hi rāmēṇa suyajñaḥ pratigr̥hr̥yatat |
rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyōjāśiṣa śśubhāḥ || 11
atha bhrātaramavyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ |
sāumitriṃ tamuvācēdaṃ brahmēva tridaśēśvaram || 12
agastyaṃ kāuśikaṃ caiva tāvubhāu brāhmaṇōttamāu |
arcayāhūya sāumitrē! ratnāissasyamivāmbubhiḥ || 13
tarpayasva mahābāhō! gōsahasrāiśca mānada! |
suvarṇāi rajatāiścaiva maṇibhiśca mahādhanāiḥ || 14
kāusal-yāṃ ca ya āśēēṛb h iṛ-b h ak tah paṛ-y upas t h iṣṭ h a t i |
ācāṛ-yas-tāi t t i-rēē-yāṇām ab h i-rūpaś-ca vēdav i t || 15
tas-ya-yānam ca dāsēēś-ca sāum i t rē! samp radāpa-ya |
kāuśē-yān i ca vas t rāṇ i-yāva t-t uṣ-ya t i sa dv i jah || 16
sū taś-c i t rar a t h aś-cāṛ-ya sac ivas-suc i rōṣ i tah |
tōṣa-yāi nam mahāṛ hāiś-ca ra tnāiṛ-vas t rāiṛ-d h anāi s-ta t hā || 17
paś u-kā b h iś-ca saṛvā b h iṛ-gavāṃ daśaśatēna ca |
yē cē mē kaṭ hakā lāpā ba havō danḍamāṇavāḥ || 18
n i t-yas vād h-yā-ya śēē la t vān nā n-ya t-k uṛvan t i kiñcana |
ala sā s vād u kāmāś-ca mahā tāṃ cā p i sam ma tāḥ || 19
tēṣām aśēē t i-yānān i ra t n apūṛṇān i dāpa-ya |
śā l ivā ha sa ha s raṃ ca dvē śa tē b h adra kāṃ s-ta t hā || 20
v-yañjanāṛ t h am ca sāum i t rē! gōsa ha s r am upā k u r u |
mē k h a lēēnāṃ mahāsaṅg h ah kāusal-yāṃ sam upas t h i tah || 21
tēṣāṃ sa ha s raṃ sāum i t rē! p r a t-yēkam samp radāpa-ya |
ambā ya t hā ca sā nan dē t-kāusal-yā mama dakṣ iṇām || 22
ta t hā dv i-jā tēē s-tān saṛvān lakṣmaṇāṛ ca-ya saṛvaśah |
ta t as-s ap uruṣav-yāg h r as-tad d h anaṃ lakṣmaṇah s va-yam || 23
ya t hōk taṃ b rā h-maṇēnd rāṇā m adadād d h anadō ya t hā |
at hā b r avēēd bāṣpaka lāṃ s-t iṣṭ h a taś-cōpa jēēv i nah || 24
sam pr adā-ya b h u d rav-yam ē-kāi kas-yōpa jēēv i nam |
lakṣmaṇas-ya ca yad vēśma gr̥ h am ca yad idaṃ mama || 25
aśū n-yaṃ kāṛ-yam ē-kāi kaṃ-yāvad ā-gaman am mama |
it-yuk t vā d uḥ k h i taṃ saṛvaṃ janaṃ tam u pa jēēv i nam || 26
uvācēdaṃ d h anād h-yakṣaṃ d h an am ānēē-ya tā m i t i |
ta t ō's-ya d h anam ā-ja h r u s-saṛva m ē vōpa jēēv inah || 27
sa rāś i s-sumahāns ta t ra darśanēē-yō h-y adṛś-ya ta |
ta t as-s ap uruṣav-yāg h r a s-tad d h anaṃ sa ha lakṣmaṇah || 28
dv i-jē b h-yō bā lavṛd d hē b h-yah k r̥ paṇē b h-yō'h-y adāpa-ya t |
ta t rāsēē t p iṅga lō gāṛg-y as-t r i-jaṭ ō nāma vāi dv i jah || 29
kṣa tavṛ t t iṛ-vanē n i t-yaṃ p hā la k u d dā la lāṅga lēē |
taṃ vṛd d haṃ taruṇēē b hāṛ-yā bā lā n ādā-ya dārakān || 30
abravēēd b rā h-maṇaṃ vāk-yaṃ dā r id r-yēṇāb h i-pēēḍ i tā |
apā s-ya p hā laṃ k u d dā laṃ k u r uṣ va vacanaṃ mama || 31
rāmam darśa-ya d h aṛma jñaṃ yad i kiñc id avāp-s-yasi |
sa b hāṛ-yā vacanaṃ śru t vā śāṭēēm ācc hād-ya d uś-c h adām || 32
sa p rā t iṣṭ h a ta pan t hānaṃ ya t ra rāman i-vēśanam |
b hṛg vaṅg i rasamaṃ dēēp t-yā t r i-jaṭaṃ janasansad i || 33
ā-pañcamā-yāḥ kakṣ-yā-yāḥ nāi nam kaśc id avā r aya t |
sa rājap u t ram āsād-ya t r i-jaṭ ō vāk-yam abravēēt || 34
n iṛ d h an ō ba h u-p u t rō's m i rājap u t ra! mahā-yaśah! |
uñc h avṛ t t iṛ-vanē n i t-yaṃ p r a t-yavēēkṣas va mām i t i || 35
tam uvāca ta t ō rāmah par i hāsa saman v i tam |
gavāṃ sa ha s r am ap-yēkaṃ na n u v iś rāṇ i taṃ mayā || 36
par i-kṣ ipas i danḍēna-yāva t-tāvad avāp-s-yasi |
sa śāṭēēṃ t var i tah kaṭ-yāṃ sam b h rān tah par i-vēṣṭ-ya tām || 37
āv id d h-ya danḍaṃ c i-kṣēpa saṛvap rāṇēna vē g i tah |
sa tēēṛ t vā sar a-yū pāraṃ danḍas-tas-ya karāc-cy u tah || 38
gō-v r a jē ba h u sa ha s rē papa tōkṣaṇasan n id hā u |
taṃ par iṣ-vaj-ya d h aṛmā t mā ā-tasmā t-sar a-yū taṭā t || 39
ā-na-yāmāsa tā gōpāi s-t r i-jaṭā-yāś r amaṃ pr a t i |
uvāca sa ta t ō rāmas-taṃ gāṛg-yam ab h i sān t va-yan |
man-y uṛ-na k h a l u kaṛ tav-yah par i hāsō h-y a-yam mama || 40
id am h i tēja s-tava yad d ur a t-ya-yam
tad ēva ji jñās i t u m iccha tā mayā |
im am b h avā naṛ t h am ab h i-p r a cōd i tō
vṛṇēēṣ va kiṃ cēda paraṃ v-yavas-ya t i || 41
br avēēm i sa t-yēna na tē's t i yan t r aṇā
d h an am h i yad-yad mama v i p rakā r aṇā t |
b h ava t s u sam-yak p r a t i-pāda nēna ta-
n-ma-yāṛ j i taṃ prēē t i-yaśask araṃ b h avē t || 42
ta t as-sa-b hāṛ-yas-t r i-jaṭ ō mahām u n i-
ṛ-gavāmanēē kaṃ p r a t i-g r̥ h-ya mō d i tah |
yaśōba lap rēē t i s u k hōpa b r̥ṅ h aṇēē-
s tadāś iṣah pra t-yavadand mahā t manah || 43
sa cā p i rām ah p r a t i-pūṛṇa-mān asō
ma hād d h anaṃ d h aṛmaba lāi r-u pāṛ j i tam |
n i-yō-ja-yāmāsa s u hṛj-janē c i rā-
d-ya t hāṛ h as am māna vacah pr acōd i tah || 44
dv i-jas-s u hṛd-b b hṛ t-ya-janō' t h avā tadā
darid ra b h i kṣā car aṇaś-ca-yō'b h ava t |
na ta t ra kaśc i n-na ba b h ūva taṛp i t ō
ya t hāṛ h as am mānan a dāna saṃ b h r amā iḥ || 45
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvātriṃśasargaḥ