శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకత్రింశ సర్గము
ఏవం శృత్వా తు సంవాదం లక్ష్మణః పూర్వమాగతః |
బాష్పపర్యాకులముఖః శోకం సోఢుమశక్నువన్ || ౧
స భ్రాతుశ్చరణౌ గాఢం నిపీడ్య రఘునన్దనః |
సీతామువాచాతియశాం రాఘవం చ మహావ్రతమ్ || ౨
యది గన్తుం కృతాబుద్ధిర్వనం మృగగజాయుతమ్ |
అహం త్వానుగమిష్యామి వనమగ్రే ధనుర్ధరః || ౩
మయా సమేతోరణ్యాని బహూని విచరిష్యసి |
పక్షిభిర్మృగయూథైశ్చ సంఘుష్టాని సమన్తతః || ౪
న దేవలోకాక్రమణం నామరత్వమహం వృణే |
ఐశ్వర్యం వాపి లోకానాం కామయే న త్వయా వినా || ౫
ఏవం బ్రువాణస్సౌమిత్రిర్వనవాసాయ నిశ్చితః |
రామేణ బహుభిస్సాన్త్వైర్నిషిధ్దః పునరబ్రవీత్ || ౬
అనుజ్ఞాతశ్చ భవతా పూర్వమేవ యదస్మ్యహమ్ |
కిమిదానీం పునరిదం క్రియతే మన్నివారణమ్ || ౭
యదర్థం ప్రతిషేధో మే క్రియతే గన్తుమిచ్ఛతః |
ఏతదిచ్ఛామి విజ్ఞాతుం సంశయో హి మమానఘ! || ౮
తతోబ్రవీన్మహాతేజా రామో లక్ష్మణమగ్రతః |
స్థితం ప్రాగ్గామినం వీరం యాచమానం కృతాఞ్జలిమ్ || ౯
స్నిగ్ధో ధర్మరతో వీరస్సతతం సత్పథే స్థితః |
ప్రియః ప్రాణసమో వశ్యో భ్రాతా చాపి సఖా చ మే || ౧౦
మయాద్య సహ సౌమిత్రే! త్వయి గచ్ఛతి తద్వనమ్ |
కో భరిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం వా యశస్వినీమ్ || ౧౧
అభివర్షతి కామైర్యః పర్జన్యః పృథివీమివ |
స కామపాశపర్యస్తో మహాతేజా మహీపతిః || ౧౨
సా హి రాజ్యమిదం ప్రాప్య నృపస్యాశ్వపతే స్సుతా |
దుఃఖితానాం సపత్నీనాం న కరిష్యతి శోభనమ్ || ౧౩
న స్మరిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం చ సుదుఃఖితామ్ |
భరతో రాజ్యమాసాద్య కైకేయ్యాం పర్యవస్థితః || ౧౪
తామార్యాం స్వయమేవేహ రాజానుగ్రహణేన వా |
సౌమిత్రే! భర కౌశల్యాముక్తమర్థమిమం చర || ౧౫
ఏవం మమ చ తే భక్తిర్భవిష్యతి సుదర్శితా |
ధర్మజ్ఞ గురుపూజాయాం ధర్మశ్చాప్యతులో మహాన్ || ౧౬
ఏవం కురుష్వ సౌమిత్రే! మత్కృతే రఘునన్దన! |
అస్మాభిర్విప్రహీణాయా మాతుర్నో న భవేత్సుఖమ్ || ౧౭
ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణ శ్శ్లక్ష్ణయా గిరా |
प्रत्यువాచ తదా రామం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్ || ౧౮
తవైవ తేజసా వీర! భరతః పూజయిష్యతి |
కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ ప్రయతో నాత్ర సంశయః || ౧౯
కౌశల్యా బిభృయాదార్యా సహస్రమపి మద్విధాన్ |
యస్యాస్సహస్రం గ్రామాణాం సమ్ప్రాప్త ముపజీవనమ్ || ౨౦
తదాత్మభరణే చైవ మమ మాతుస్తథైవ చ |
పర్యాప్తా మద్విధానాం చ భరణాయ యశస్వినీ || ౨౧
కురుష్వ మామనుచరం వైధర్మ్యం నేహ విద్యతే |
కృతార్థోహం భవిష్యామి తవ చార్థః ప్రకల్పతే || ౨౨
ధనురాదాయ సశరం ఖనిత్రపిటకాధరః |
అగ్రతస్తే గమిష్యామి పన్థానమనుదర్శయన్ || ౨౩
ఆహరిష్యామి తే నిత్యం మూలాని చ ఫలాని చ |
వన్యాని యాని చాన్యాని స్వాహారాణి తపస్వినామ్ || ౨౪
భవాంస్తు సహ వైదేహ్యా గిరిసానుషు రంస్యసే |
అహం సర్వం కరిష్యామి జాగ్రత స్స్వపతశ్చ తే || ౨౫
రామస్త్వనేన వాక్యేన సుప్రీతః ప్రత్యువాచ తమ్ |
వ్రజాపృచ్ఛస్వ సౌమిత్రే! సర్వమేవ సుహృజ్జనమ్ || ౨౬
యే చ రాజ్ఞో దదౌ దివ్యే మహాత్మా వరుణ స్స్వయమ్ |
జనకస్య మహాయజ్ఞే ధనుషీ రౌద్రదర్శనే || ౨౭
అభేద్యకవచే దివ్యే తూణీ చాక్షయసాయకౌ |
ఆదిత్యవిమలౌ చోభౌ ఖడ్గౌ హేమపరిష్కృతౌ || ౨౮
సత్కృత్య నిహితం సర్వమేతదాచార్యసద్మని |
సర్వమాయుధమాదాయ క్షిప్రమావ్రజ లక్ష్మణ! || ౨౯
స సుహృజ్జనమామన్త్ర్యవనవాసాయ నిశ్చితః |
ఇక్ష్వాకుగురుమాగమ్య జగ్రాహాయుధముత్తమమ్ || ౩౦
తద్ధివ్యం రాజశార్దూల సత్కృతం మాల్యభూషితమ్ |
రామాయ దర్శయామాస సౌమిత్రిస్సర్వమాయుధమ్ || ౩౧
తమువాచాత్మవాన్ రామః ప్రీత్యా లక్ష్మణమాగతమ్ |
కాలే త్వమాగత సౌమ్య కాఙ్క్షితే మమ లక్ష్మణ! || ౩౨
అహం ప్రదాతుమిచ్ఛామి యదిదం మామకం ధనం |
బ్రాహ్మణేభ్యస్తపస్విభ్యస్త్వయా సహ పరన్తప! || ౩౩
వసన్తీహ దృఢం భక్త్యా గురుషు ద్విజసత్తమాః |
తేషామపి చ మే భూయస్సర్వేషాఞ్చోపజీవినామ్ || ౩౪
వశిష్ఠపుత్రం తు సుయజ్ఞమార్యం |
త్వమానయాశు ప్రవరం ద్విజానామ్ |
అభిప్రయాస్యామి వనం సమస్తా- |
నభ్యర్చ్య శిష్టానపరాన్ ద్విజాతీన్ || ౩౫
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకత్రింశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Ēkatriṃśa Sargaḥ
ēvaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śōkaṃ sōḍhumaśaknuvan || 1
sa bhrātuścaraṇāu gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītām uvācātīyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2
yadi gantuṃ kṛtābuddhir-vanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagrē dhanurdharaḥ || 3
mayā samētō'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthāiśca saṃghuṣṭāni samantataḥ || 4
na dēvalōkākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇē |
aiśvaryaṃ vāpi lōkānāṃ kāmayē na tvayā vinā || 5
ēvaṃ bruvāṇassāumitrir-vanavāsāya niścitaḥ |
rāmēṇa bahubhissāntvāir-niṣidhdaḥ punarabravīt || 6
anujñātaśca bhavatā pūrvamēva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyatē mannivāraṇam || 7
yadarthaṃ pratiṣēdhō mē kriyatē gantumicchataḥ |
ētadicchāmi vijñātuṃ saṃśayō hi mamānagha! || 8
tatō'bravīnmahātējā rāmō lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 9
snigdhō dharmaratō vīrassatataṃ satpathē sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamō vaśyō bhrātā cāpi sakhā ca mē || 10
mayādya saha sāumitrē! tvayi gachati tadvanam |
kō bhariṣyati kāusalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 11
abhivarṣati kāmairyā parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyastō mahātējā mahīpatiḥ || 12
sā hi rājyamidaṃ prāpya nr̥pasyāśvapatē ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śōbhanam || 13
na smariṣyati kāusalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharatō rājyamāsādya kaikēyyāṃ paryavasthitaḥ || 14
tāmāryāṃ svayamēvēha rājānugrahaṇēna vā |
sāumitrē! bhara kāusalyām-uktamartham-imaṃ cara || 15
ēvaṃ mama ca tē bhaktir-bhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulō mahān || 16
ēvaṃ kuruṣva sāumitrē! matkr̥tē raghunandana! |
asmābhirviprahīṇāyā māturnō na bhavētsukham || 17
ēvamuktastu rāmēṇa lakṣmaṇa ś-ślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajñō vākyakōvidam || 18
tavāiva tējasā vīra! bharataḥ pūjayiṣyati |
kāusalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayatō nātra saṃśayaḥ || 19
kāusal-yā b i b b r̥-yād āṛ-yā sa ha sram ap i mad-v id hān |
yas-yās-sa ha sraṃ g rāmāṇāṃ sam p rāp ta m upa jēēv i nam || 20
tadā t mab h araṇē cāiva mama mā t us-ta t hāiva ca |
paṛ-yāp tā mad-v id hānāṃ ca b h araṇā-ya yaśas v i nēē || 21
k u r uṣ va mām an u-caraṃ vāid h aṛ m-yaṃ nēē h a v id-ya tē |
k r̥ tāṛ t h ō'haṃ b h av iṣ-yām i tava cāṛ t h ah pr akal-pa tē || 22
d h an u rādā-ya saśaraṃ k h an i t rap iṭakād h arah |
agra tas tē gam iṣ-yām i pan t hānam an u-darśayan || 23
ā-har iṣ-yām i tē n i t-yaṃ m ū lā n i ca p h a lā n i ca |
van-yān i yān i cān-yān i s vā hā rāṇ i tapas v i nām || 24
b h avāns t u sa ha vāidē h-yā g i r i sān uṣ u raṃs-yasē |
ahaṃ saṛvaṃ kar iṣ-yām i jāgra tas-s vapa taś-ca tē || 25
rāmas-t va-nēna vāk-yēna s up rēē tah pra t-yuvāca tam |
v r a jāpṛcc h as va sāum i t rē! saṛvam ēva s u hṛj-janam || 26
yē ca rājñō dadā u d iv-yē mahā tmā var uṇas-s va-yam |
janakas-ya mahā-ya jñē d h an uṣēē rāud rad arśanē || 27
ab hēd-yakavacē d iv-yē t ūṇēē cākṣa-yasā-yakā u |
ād i t-yav i-ma lāu cō b b hāu k h ad gā u hēmapar iṣ-k r̥ tā u || 28
sa t-k r̥ t-ya n i-h i taṃ saṛvam ē tad ācāṛ-yasad ma n i |
saṛvam ā-y u d h am ādā-ya kṣ ipram āv r a ja lakṣmaṇa! || 29
sa s u hṛj-janam āmant r-ya vanavā sā-ya n iśc i tah |
ikṣvāk u g u r um āgam-ya jag rā hā-y u d h am u t tamam || 30
tad d iv-yaṃ rājaśāṛd ū la sa t-k r̥ taṃ māl-yab h ūṣ i tam |
rāmā-ya darśa-yāmāsa sāum i t r i s-saṛvam ā-y u d h am || 31
tam uvācā t mavā n rāmah prēē t-yā lakṣmaṇ am āga tam |
kā lē t vam āga ta sāum-ya kāṅkṣ i tē mama lakṣmaṇa! || 32
ahaṃ pr adā t u m icchām i yad idaṃ mām akaṃ d h anam |
b rā h-maṇē b h-yas-tapas v i b h-yas t va-yā sa ha parantapa! || 33
vasan tēē h a dṛḍ h am b h ak t-yā g u r uṣ u dv i-jasat tamāḥ |
tēṣām ap i ca mē b h ū-yas saṛvēṣāñ-cōpa jēēv inām || 34
vaś iṣṭ h ap u t raṃ t u s u-ya jñ am āṛ-yaṃ
t va m ān a-yāś u pr avaraṃ dv i-jānām |
ab h ip ra-yā-s-yām i vanaṃ samas t ā-
nab h-yaṛ c-ya śiṣṭān aparān dv i-jā tēēn || 35
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkatriṃśasargaḥ