Ayōdhyākāṇḍa - Ēkatriṃśa Sargaḥ
ēvaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śōkaṃ sōḍhumaśaknuvan || 1
sa bhrātuścaraṇāu gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītām uvācātīyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2
yadi gantuṃ kṛtābuddhir-vanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagrē dhanurdharaḥ || 3
mayā samētō'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthāiśca saṃghuṣṭāni samantataḥ || 4
na dēvalōkākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇē |
aiśvaryaṃ vāpi lōkānāṃ kāmayē na tvayā vinā || 5
ēvaṃ bruvāṇassāumitrir-vanavāsāya niścitaḥ |
rāmēṇa bahubhissāntvāir-niṣidhdaḥ punarabravīt || 6
anujñātaśca bhavatā pūrvamēva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyatē mannivāraṇam || 7
yadarthaṃ pratiṣēdhō mē kriyatē gantumicchataḥ |
ētadicchāmi vijñātuṃ saṃśayō hi mamānagha! || 8
tatō'bravīnmahātējā rāmō lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 9
snigdhō dharmaratō vīrassatataṃ satpathē sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamō vaśyō bhrātā cāpi sakhā ca mē || 10
mayādya saha sāumitrē! tvayi gachati tadvanam |
kō bhariṣyati kāusalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 11
abhivarṣati kāmairyā parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyastō mahātējā mahīpatiḥ || 12
sā hi rājyamidaṃ prāpya nr̥pasyāśvapatē ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śōbhanam || 13
na smariṣyati kāusalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharatō rājyamāsādya kaikēyyāṃ paryavasthitaḥ || 14
tāmāryāṃ svayamēvēha rājānugrahaṇēna vā |
sāumitrē! bhara kāusalyām-uktamartham-imaṃ cara || 15
ēvaṃ mama ca tē bhaktir-bhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulō mahān || 16
ēvaṃ kuruṣva sāumitrē! matkr̥tē raghunandana! |
asmābhirviprahīṇāyā māturnō na bhavētsukham || 17
ēvamuktastu rāmēṇa lakṣmaṇa ś-ślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajñō vākyakōvidam || 18
tavāiva tējasā vīra! bharataḥ pūjayiṣyati |
kāusalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayatō nātra saṃśayaḥ || 19
kāusal-yā b i b b r̥-yād āṛ-yā sa ha sram ap i mad-v id hān |
yas-yās-sa ha sraṃ g rāmāṇāṃ sam p rāp ta m upa jēēv i nam || 20
tadā t mab h araṇē cāiva mama mā t us-ta t hāiva ca |
paṛ-yāp tā mad-v id hānāṃ ca b h araṇā-ya yaśas v i nēē || 21
k u r uṣ va mām an u-caraṃ vāid h aṛ m-yaṃ nēē h a v id-ya tē |
k r̥ tāṛ t h ō'haṃ b h av iṣ-yām i tava cāṛ t h ah pr akal-pa tē || 22
d h an u rādā-ya saśaraṃ k h an i t rap iṭakād h arah |
agra tas tē gam iṣ-yām i pan t hānam an u-darśayan || 23
ā-har iṣ-yām i tē n i t-yaṃ m ū lā n i ca p h a lā n i ca |
van-yān i yān i cān-yān i s vā hā rāṇ i tapas v i nām || 24
b h avāns t u sa ha vāidē h-yā g i r i sān uṣ u raṃs-yasē |
ahaṃ saṛvaṃ kar iṣ-yām i jāgra tas-s vapa taś-ca tē || 25
rāmas-t va-nēna vāk-yēna s up rēē tah pra t-yuvāca tam |
v r a jāpṛcc h as va sāum i t rē! saṛvam ēva s u hṛj-janam || 26
yē ca rājñō dadā u d iv-yē mahā tmā var uṇas-s va-yam |
janakas-ya mahā-ya jñē d h an uṣēē rāud rad arśanē || 27
ab hēd-yakavacē d iv-yē t ūṇēē cākṣa-yasā-yakā u |
ād i t-yav i-ma lāu cō b b hāu k h ad gā u hēmapar iṣ-k r̥ tā u || 28
sa t-k r̥ t-ya n i-h i taṃ saṛvam ē tad ācāṛ-yasad ma n i |
saṛvam ā-y u d h am ādā-ya kṣ ipram āv r a ja lakṣmaṇa! || 29
sa s u hṛj-janam āmant r-ya vanavā sā-ya n iśc i tah |
ikṣvāk u g u r um āgam-ya jag rā hā-y u d h am u t tamam || 30
tad d iv-yaṃ rājaśāṛd ū la sa t-k r̥ taṃ māl-yab h ūṣ i tam |
rāmā-ya darśa-yāmāsa sāum i t r i s-saṛvam ā-y u d h am || 31
tam uvācā t mavā n rāmah prēē t-yā lakṣmaṇ am āga tam |
kā lē t vam āga ta sāum-ya kāṅkṣ i tē mama lakṣmaṇa! || 32
ahaṃ pr adā t u m icchām i yad idaṃ mām akaṃ d h anam |
b rā h-maṇē b h-yas-tapas v i b h-yas t va-yā sa ha parantapa! || 33
vasan tēē h a dṛḍ h am b h ak t-yā g u r uṣ u dv i-jasat tamāḥ |
tēṣām ap i ca mē b h ū-yas saṛvēṣāñ-cōpa jēēv inām || 34
vaś iṣṭ h ap u t raṃ t u s u-ya jñ am āṛ-yaṃ
t va m ān a-yāś u pr avaraṃ dv i-jānām |
ab h ip ra-yā-s-yām i vanaṃ samas t ā-
nab h-yaṛ c-ya śiṣṭān aparān dv i-jā tēēn || 35
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkatriṃśasargaḥ