శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పఞ్చవింశ సర్గము
సావనీయ తమాయాసముపస్పృశ్య జలం శుచిః |
చకార మాతా రామస్య మఙ్గలాని మనస్వినీ || ౧
న శక్యసే వారయితుం గచ్ఛేదానీం రఘూత్తమ |
శీఘ్రం చ వినివర్తస్వ వర్తస్వ చ సతాం క్రమే || ౨
యం పాలయసి ధర్మం త్వం ధృత్యా చ నియమేన చ |
స వై రాఘవశార్దూల! ధర్మస్త్వామభిరక్షతు || ౩
యేభ్యః ప్రణమసే పుత్ర! చైత్యేష్వాయతనేషు చ |
తే చ త్వామభిరక్షన్తు వనే సహ మహర్షిభిః || ౪
యాని దత్తాని తేస్త్రాణి విశ్వామిత్రేణ ధీమతా |
తాని త్వామభిరక్షన్తు గుణైస్సముదితం సదా || ౫
పితృశుశ్రూషయా పుత్ర! మాతృశుశ్రూషయా తథా |
సత్యేన చ మహాబాహో! చిరం జీవాభిరక్షితః || ౬
సమిత్కుశ పవిత్రాణి వేద్యశ్చాయతనాని చ |
స్థణ్డిలాని విచిత్రాణి శైలా వృక్షాః క్షుపా హ్రదాః || ౭
పతఙ్గాః పన్నగాస్సింహాస్త్వాం రక్షన్తు నరోత్తమ |
స్వస్తిసాధ్యాశ్చ విశ్వే చ మరుతశ్చ మహర్షయః |
స్వస్తి ధాతా విధాతా చ స్వస్తి పూషా భగోర్యమా || ౮
లోకపాలాశ్చ తే సర్వే వాసవప్రముఖాస్తథా |
ఋతవశ్చైవ పక్షాశ్చ మాసా స్సంవత్సరాః క్షపాః || ౯
దినాని చ ముహూర్తాశ్చ స్వస్తి కుర్వన్తు తే సదా |
స్మృతిర్ధృతిశ్చ ధర్మశ్చ పాతు త్వాం పుత్ర! సర్వతః || ౧౦
స్కన్దశ్చ భగవాన్దేవ స్సోమశ్చ స బృహస్పతిః |
సప్తర్షయో నారదశ్చ తే త్వాం రక్షన్తు సర్వతః || ౧౧
యాశ్చాపి సర్వతస్సిధ్దా దిశశ్చ సదిగీశ్వరాః |
స్తుతా మయా వనే తస్మిన్పాన్తు త్వాం పుత్ర! నిత్యశః || ౧౨
శైలాస్సర్వే సముద్రాశ్చ రాజా వరుణ ఏవ చ |
ద్యౌరన్తరిక్షం పృథివీ నద్యస్సర్వాస్తథైవ చ || ౧౩
నక్షత్రాణి చ సర్వాణి గ్రహాశ్చ సహదేవతాః |
అహోరాత్రే తథా సన్ధ్యే పాన్తు త్వాం వనమాశ్రితమ్ || ౧౪
ఋతవశ్చైవ షట్పుణ్యా మాసాస్సంవత్సరాస్తథా |
కలాశ్చ కాష్ఠాశ్చ తథా తవ శర్మ దిశన్తు తే || ౧౫
మహావనే విచరతో మునివేషస్య ధీమతః |
తవాదిత్యాశ్చ దైత్యాశ్చ భవన్తు సుఖదాస్సదా || ౧౬
రాక్షసానాం పిశాచానాం రౌద్రాణాం క్రూరకర్మణామ్ |
క్రవ్యాదానాం చ సర్వేషాం మా భూత్పుత్రక! తే భయమ్ || ౧౭
ప్లవగా వృశ్చికా దంశామశకాశ్చైవ కాననే |
సరీసృపాశ్చ కీటాశ్చ మా భూవన్గహనే తవ || ౧౮
మహాద్విపాశ్చ సింహాశ్చ వ్యాఘ్రా ఋక్షాశ్చ దంష్ట్రిణః |
మహిషా శ్శృఙ్గిణో రౌద్రా న తే ద్రుహ్యన్తు పుత్రక! || ౧౯
నృమాంసభోజనా రౌద్రా యే చాన్యే సత్వజాతయః |
మా చ త్వాం హింసిషుః పుత్ర! మయా సంపూజితాస్త్విహ || ౨౦
ఆగమాస్తే శివాస్సన్తు సిధ్యన్తు చ పరాక్రమాః |
సర్వసమ్పత్తయే రామ! స్వస్తిమాన్గచ్ఛ పుత్రక || ౨౧
స్వస్తి తే స్త్వన్తరిక్షేభ్యః పార్థివేభ్యః పునః పునః |
సర్వేభ్యశ్చైవ దేవేభ్యో యే చ వై పరిపన్థినః || ౨౨
గురుస్సోమశ్చ సూర్యశ్చ ధనదోథ యమస్తథా |
పాన్తు త్వామర్చితా రామ! దణ్డకారణ్యవాసినమ్ || ౨౩
అగ్నిర్వాయుస్తథా ధూమో మన్త్రాశ్చర్షిముఖాచ్చ్యుతాః |
ఉపస్పర్శనకాలే తు పాన్తు త్వాం రఘునన్దన! || ౨౪
సర్వలోకప్రభుర్బ్రహ్మా భూతభర్తా తథర్షయః |
యే చ శేషాస్సురాస్తే త్వాం రక్షన్తు వనవాసినమ్ || ౨౫
ఇతి మాల్యైస్సురగణాన్గన్ధైశ్చాపి యశస్వినీ |
స్తుతిభిశ్చానురూపాభిరానర్చాయతలోచనా || ౨౬
జ్వలనం సముపాదాయ బ్రాహ్మణేన మహాత్మనా |
హావయామాస విధినా రామమఙ్గలకారణాత్ || ౨౭
ఘృతం శ్వేతాని మాల్యాని సమిధశ్శ్వేతసర్షపాన్ |
ఉపసమ్పాదయామాస కౌశల్యా పరమాఙ్గనా || ౨౮
ఉపాధ్యాయ స్సవిధినా హుత్వా శాన్తిమనామయమ్ |
హుతహవ్యావశేషేణ బాహ్యం బలిమకల్పయత్ || ౨౯
మధు దధ్యక్షతఘృతైః స్వస్తివాచ్యద్విజాంస్తతః |
వాచయామాస రామస్య వనేస్వస్త్యయనక్రియాః || ౩౦
తతస్తస్మై ద్విజేన్ద్రాయ రామమాతా యశస్వినీ |
దక్షిణాం ప్రదదౌ కామ్యాం రాఘవం చేదమబ్రవీత్ || ౩౧
యన్మఙ్గలం సహస్రాక్షే సర్వదేవనమస్కృతే |
వృత్రనాశే సమభవత్తత్తే భవతు మఙ్గలం || ౩౨
యన్మఙ్గలం సుపర్ణస్య వినతాకల్పయత్పురా |
అమృతం ప్రార్థయానస్య తత్తే భవతు మఙ్గలం || ౩౩
అమృతోత్పాదనే దైత్యాన్ ఘ్నతో వజ్రధరస్య యత్ |
అదితిర్మఙ్గలం ప్రాదాత్తత్తే భవతు మఙ్గలం || ౩౪
త్రీన్విక్రమాన్ప్రక్రమతో విష్ణోరమితతేజసః |
యదాసీన్మఙ్గలం రామ! తత్తే భవతు మఙ్గలం || ౩౫
ఋతవస్సాగరా ద్వీపా వేదా లోకా దిశశ్చ తే |
మఙ్గలాని మహాబాహో! దిశన్తు శుభమఙ్గలాః || ౩౬
ఇతి పుత్రస్య శేషాంశ్చ కృత్వా శిరసి భామినీ |
గన్ధైశ్చాపి సమాలభ్య రామమాయతలోచనా || ౩౭
ఓషధీం చాపి సిద్ధార్థాం విశల్యకరణీం శుభామ్ |
చకార రక్షాం కౌశల్యా మన్త్రైరభిజజాప చ || ౩౮
ఉవాచాతిప్రహృష్టేవ సా దుఃఖవశవర్తినీ |
వాఙ్గ్మాత్రేణ న భావేన వాచాసంసజ్జమానయా || ౩౯
ఆనమ్య మూర్ధ్ని చాఘ్రాయ పరిష్వజ్య యశస్వినీ |
అవదత్పుత్ర సిద్ధార్థో గచ్ఛ రామ! యథాసుఖమ్ || ౪౦
అరోగం సర్వసిద్ధార్థమయోధ్యాం పునరాగతమ్ |
పశ్యామి త్వాం సుఖం వత్స! సుస్థితం రాజవర్త్మని || ౪౧
ప్రణష్టదుఃఖసఙ్కల్పా హర్షవిద్యోతితాననా |
ద్రక్ష్యామి త్వాం వనాత్ప్రాప్తం పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్ || ౪౨
భద్రాసనగతం రామ! వనవాసాదిహాగతమ్ |
ద్రక్ష్యామి చ పునస్త్వాం తు తీర్ణవన్తం పితుర్వచః || ౪౩
మఙ్గలైరుపసపన్నో వనవాసాదిహాగతః |
వధ్వా మమ చ నిత్యం త్వం కామాన్సంవర్ధ యాహి భోః! || ౪౪
మయార్చితా దేవగణాశ్శివాదయో |
మహర్షయో భూతమహాసురోరగాః |
అభిప్రయాతస్య వనం చిరాయ తే |
హితాని కాఙ్క్షన్తు దిశశ్చ రాఘవ! || ౪౫
ఇతీవ సాశ్రుప్రతిపూర్ణలోచనా |
సమాప్య చ స్వస్త్యయనం యథావిధి |
ప్రదక్షిణం చైవ చకార రాఘవం |
పునః పునశ్చాపి నిపీడ్య సస్వజే || ౪౬
తథా తు దేవ్యా స కృతప్రదక్షిణో |
నిపీడ్య మాతుశ్చరణౌ పునః పునః |
జగామ సీతానిలయం మహాయశా |
స్స రాఘవః ప్రజ్వలిత స్స్వయా శ్రియా || ౪౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చవింశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Pañcaviṃśa Sargaḥ
sāvanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1
na śakyasē vārayituṃ gachēdānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ kramē || 2
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamēna ca |
sa vai rāghavaśārdūla! dharmastvāmabhirakṣatu || 3
yēbhyaḥ praṇamasē putra! caityēṣvāyatanēṣu ca |
tē ca tvāmabhirakṣantu vanē saha maharṣibhiḥ || 4
yāni dattāni tēstrāṇi viśvāmitrēṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇāissarmuditāṃ sadā || 5
pitṛśuśrūṣayā putra! mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyēna ca mahābāhō! ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6
samitkuśa pavitrāṇi vēdyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narōttama |
svastisādhyāśca viśvē ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhagōryamā || 8
lōkapālāśca tē sarvē vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9
dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu tē sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra! sarvataḥ || 10
skandaśca bhagavāndēva ssōmaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayō nāradaśca tē tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11
yāścāpi sarvatassiddhā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vanē tasmin pāntu tvāṃ putra! nityaśaḥ || 12
śailāssarvē samudrāśca rājā varuṇa ēva ca |
dyāurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadēvatāḥ |
ahōrātrē tathā sandhyē pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14
ṛtavaścaiva ṣatpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu tē || 15
mahāvanē vicaratō munivēṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16
rākṣasānāṃ piśācānāṃ rāudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarvēṣāṃ mā bhūtputraka! tē bhayam || 17
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānanē |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvaṅgahanē tava || 18
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇō rāudrā na tē druhyantu putraka! || 19
nr̥māṃsabhōjanā rāudrā yē cānyē satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra! mayā sampūjitāstviha || 20
āgamāstē śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattayē rāma! svastimāngacha putraka || 21
svasti tē stvantarikṣēbhyaḥ pārthivēbhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvēbhyaścaiva dēvēbhyō yē ca vai paripanthinaḥ || 22
gurussōmaśca sūryaśca dhanadō'tha yamastathā |
pāntu tvāmarc itā rāma! danḍakāraṇ-yavās i nam || 23
agn i r-vā-y us ta t hā d h ū mō mant rāś-caṛṣ i-m u k hāc-cy u tāḥ |
upasparśanakā lē t u pāntu t vāṃ ragn u-nandan a! || 24
saṛvalōka-prab h u r-b rā h-mā b h ū ta-b h aṛ tā ta t h aṛṣa-yah |
yē ca śēṣās-s urā s-tē t vāṃ rakṣantu vanavās i nam || 25
it i mā l-yāi s-s uragaṇā n-ga n d hāiś-cā p i yaśas v i nēē |
s t u t i b h iś-cān u-rūpā b h i rānar cā-ya ta lōcanā || 26
j va la nam s am u-pādā-ya b rā h-maṇēna mahā t manā |
hāvayāmāsa v i-d h i nā rām am aṅga la kā r aṇā t || 27
ghr̥ taṃ śvē tā n i mā l-yān i sam id h aś-ś vē t asar ṣapān |
u p asam pāda-yāmāsa kāusal-yā par amāṅganā || 28
upād h-yā-yas s av i-d h i nā h u t vā śānt im anāma-yam |
h u ta-hav-yāvaśēṣēna bā h-yaṃ ba l im akal-pa-ya t || 29
ma d h u da d h-yak ṣa ta g hṛ tāi s-s vas t i vā-cy adv i jāms ta t ah |
vāca-yāmāsa rāmas-ya vanē s vas t-ya-yan a k r i-yāḥ || 30
ta t as tasmāi dv i-jēnd rā-ya rāmamā tā yaśas v i nēē |
da kṣ iṇāṃ pr adadā u kā m-yāṃ rāghavaṃ cēda m abravēēt || 31
yan maṅga laṃ sa ha s rākṣē saṛva dēva namas-k r̥ tē |
vṛ t ranāśē s am ab h ava t ta t tē b h ava t u maṅga lam || 32
yan maṅga laṃ s u-paṛṇas-ya v i-na tā'kal-pa-ya t-p urā |
amṛ taṃ p rāṛ t h a-yānas-ya ta t tē b h ava t u maṅga lam || 33
amṛ tō t pād anē dāi t-yā n g h nan t ō va jrad h aras-ya ya t |
ad i t i r-maṅga laṃ p rādā t ta t tē b h ava t u maṅga lam || 34
t rēēn v i-k r amān p rak r amat ō v iṣṇō r-am i ta tē jasah |
yad āsēēn maṅga laṃ rāma! ta t tē b h ava t u maṅga lam || 35
r̥ t avas sāgarā d vēē pā vēdā lōkā d iśas-ca tē |
maṅga lā n i mahābā h ō! d iśant u śu b h a-maṅga lāḥ || 36
it i p u t ras-ya śēṣāñ-ca kr̥ t vā ś i ras i b hām inēē |
gand hāiś-cā p i s amā la b h-ya rām am ā-ya ta lōcanā || 37
ōṣa d hēēṃ cā p i s id d hāṛ t hāṃ v iśal-yakar aṇēēṃ śu b hām |
cakāra rakṣāṃ kāusal-yā mant rāi r-ab h i-ja jāpa ca || 38
u vācā t i p ra hṛṣṭēva sā d uḥ k h avaśa-vaṛ ta nēē |
vāng mā t rēna na b b hāvēna vācā-sansa-jjamān a-yā || 39
ān am-ya mūṛ d h-n i cā g h rā-ya par iṣ-vaj-ya yaśas v i nēē |
avad a t p u t r a s id d hāṛ t h ō gacc h a rāma! ya t hā s u k ham || 40
arōgaṃ saṛvas id d hāṛ t h am ayōd h-yāṃ p u n a rāga tam |
paś-yām i t vāṃ s u k ham vatsa! s us t h i taṃ rājavaṛ t man i || 41
p r aṇaṣṭa d uḥ k ha saṅka l pā haṛṣav id-yō t i tānanā |
drakṣ-yām i t vāṃ vanā t p rāp taṃ pūṛṇacand r am ivō d i tam || 42
b h ad rāsan aga taṃ rāma! vanavā sād i hāga tam |
drakṣ-yām i ca p u nas t vāṃ t u tēēṛṇavan taṃ p i t uṛ-vacah || 43
maṅga lāi r-u pasam pan n ō vanavā sād i hāga tah |
vad h vā mama ca n i t-yaṃ t vaṃ kāmān saṃ vaṛd h a yā h i b b h ōḥ! || 44
ma-yāṛ c i tā dēvagaṇāś-ś ivād a-yō
ma haṛṣa-yō b h ū tamahā s u rōragāḥ |
ab h i p r a-yā tas-ya vanaṃ c i rā-ya tē
h i tā n i kāṅkṣant u d iśas-ca rāghava! || 45
itēēva sāś r u-pra t i-pūṛṇa-lōcanā
samāp-ya ca s vas t-ya-yan am ya t hā v i-d h i |
prada kṣ iṇam cāiva cakāra rāghavaṃ
p u naḥ p u naś-cā p i n i-pēēḍ-ya sas va jē || 46
ta t hā t u dēv-yā sa kr̥ tap rada kṣ iṇō
n i-pēēḍ-ya mā t uś-caraṇāu p u naḥ p u nah |
jagāma sēē tā n i-la-yaṃ mahā-yaśā-
s-sa rāghavah p r a-j va l i tas-s va-yā śr i-yā || 47
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcaviṃśasargaḥ