Ayodhya Kanda - Sarga 20 | అయోధ్యాకాండ - వింశస్సర్గః
Back to Stotras తిరిగి వెళ్ళండి

Ayodhya Kanda - Sarga 20 అయోధ్యాకాండ - వింశస్సర్గః

శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ

వింశ సర్గము

తస్మింస్తు పురుషవ్యాఘ్రే నిష్క్రామతి కృతాఞ్జలౌ |
ఆర్తశబ్దో మహాన్ జజ్ఞే స్త్రీణామన్తఃపురే తదా || ౧

కృత్యేష్వచోదితః పిత్రా సర్వస్యాన్తఃపురస్య చ |
గతిర్యశ్శరణం చాపి స రామోద్య ప్రవత్స్యతి || ౨

కౌశల్యాయాం యథా యుక్తో జనన్యాం వర్తతే సదా |
తథైవ వర్తతేస్మాసు జన్మప్రభృతి రాఘవః || ౩

న క్రుధ్యత్యభిశప్తోపి క్రోధనీయాని వర్జయన్ |
క్రుద్ధాన్ప్రసాదయన్సర్వాన్ స ఇతోద్య ప్రవత్స్యతి || ౪

అబుద్ధిర్బత నో రాజా జీవలోకం చరత్యయమ్ |
యో గతిం సర్వభూతానాం పరిత్యజతి రాఘవమ్ || ౫

ఇతి సర్వా మహిష్యస్తా వివత్సా ఇవ ధేనవః |
పతిమాచుక్రుశుశ్చైవ సస్వరం చాపి చుక్రుశుః || ౬

స హి చాన్తఃపురే ఘోరమార్తశబ్దం మహీపతిః |
పుత్రశోకాభిసన్తప్తః శ్రుత్వా వ్యాలీయతాసనే || ౭

రామస్తు భృశమాయస్తో నిశ్శ్వసన్నివ కుఞ్జరః |
జగామ సహితో భ్రాత్రా మాతురన్తఃపురం వశీ || ౮

సోపశ్యత్పురుషం తత్ర వృద్ధం పరమపూజితమ్ |
ఉపవిష్టం గృహద్వారి తిష్ఠతశ్చాపరాన్బహూన్ || ౯

దృష్ట్వైవ తు తదా రామం తే సర్వే సహసోత్థితాః |
జయేన జయతాం శ్రేష్ఠం వర్ధయన్తి స్మ రాఘవమ్ || ౧౦

ప్రవిశ్య ప్రథమాం కక్ష్యాం ద్వితీయాయాం దదర్శ సః |
బ్రాహ్మణాన్వేదసమ్పన్నాన్వృద్ధాన్రాజ్ఞాభిసత్కృతాన్ || ౧౧

ప్రణమ్య రామస్తాన్విప్రాంస్తృతీయాయాం దదర్శ సః |
స్త్రియో వృద్ధాస్తథా బాలా ద్వారరక్షణతత్పరాః || ౧౨

వర్ధయిత్వా ప్రహృష్టాస్తాః ప్రవిశ్య చ గృహం స్త్రియః |
న్యవేదయన్త త్వరితా రామమాతుః ప్రియం తదా || ౧౩

కౌశల్యాపి తదా దేవీ రాత్రిం స్థిత్వా సమాహితా |
ప్రభాతే త్వకరోత్పూజాం విష్ణోః పుత్రహితైషిణీ || ౧౪

సా క్షౌమవసనా హృష్టా నిత్యం వ్రతపరాయణా |
అగ్నిం జుహోతి స్మ తదా మన్త్రవత్కృతమఙ్గలా || ౧౫

ప్రవిశ్య చ తదా రామో మాతురన్త:పురం శుభమ్ |
దదర్శ మాతరం తత్ర హావయన్తీం హుతాశనమ్ || ౧౬

దేవకార్యనిమిత్తం చ తత్రాపశ్యత్సముద్యతమ్ |
దధ్యక్షతం ఘృతం చైవ మోదకాన్హవిషస్తథా || ౧౭

లాజాన్మాల్యాని శుక్లాని పాయసం కృసరం తథా |
సమిధ: పూర్ణకుమ్భాంశ్చ దదర్శ రఘునన్దనః || ౧౮

తాం శుక్లక్షౌమసంవీతాం వ్రతయోగేన కర్శితామ్ |
తర్పయన్తీం దదర్శాద్భిర్దేవతాం దేవవర్ణినీమ్ || ౧౯

సా చిరస్యాత్మజం దృష్ట్వా మాతృనన్దనమాగతమ్ |
అభిచక్రామ సంహృష్టా కిశోరం బడబా యథా || ౨౦

స మాతరమభిక్రాన్తాముపసంగృహ్య రాఘవః |
పరిష్వక్తశ్చ బాహుభ్యాముపాఘ్రాతశ్చ మూర్ధని || ౨౧

తమువాచ దురాధర్షం రాఘవం సుతమాత్మనః |
కౌశల్యా పుత్రవాత్సల్యాదిదం ప్రియహితం వచః || ౨౨

వృద్ధానాం ధర్మశీలానాం రాజర్షీణాం మహాత్మనామ్ |
ప్రాప్నుహ్యాయుశ్చ కీర్తిం చ ధర్మం చోపహితం కులే || ౨౩

సత్యప్రతిజ్ఞం పితరం రాజానం పశ్య రాఘవ! |
అద్యైవ హి త్వాం ధర్మాత్మా యౌవరాజ్యేభిషేక్ష్యతి || ౨౪

దత్తమాసనమాలభ్య భోజనేన నిమన్త్రితః |
మాతరం రాఘవః కిఞ్చిద్వ్రీడాత్ప్రసార్యాఞ్జలిమబ్రవీత్ || ౨౫

స స్వభావవినీతశ్చ గౌరవాచ్చ తదా నతః |
ప్రస్థితో దణ్డకారణ్యమాప్రష్టుముపచక్రమే || ౨౬

దేవి! నూనం న జానీషే మహద్భయముపస్థితమ్ |
ఇదం తవ చ దుఃఖాయ వైదేహ్యా లక్ష్మణస్య చ || ౨౭

గమిష్యే దణ్డకారణ్యం కిమనేనాసనేన మే |
విష్టరాసనయోగ్యో హి కాలోయం మాముపస్థితః || ౨౮

చతుర్దశ హి వర్షాణి వత్స్యామి విజనే వనే |
మధుమూలఫలైర్జీవన్హిత్వా మునివదామిషమ్ || ౨౯

భరతాయ మహారాజో యౌవరాజ్యం ప్రయచ్ఛతి |
మాం పునర్దణ్డకారణ్యే వివాసయతి తాపసమ్ || ౩౦

స షట్చాష్టౌ చ వర్షాణి వత్స్యామి విజనే వనే |
ఆసేవమానో వన్యాని ఫలమూలైశ్చ వర్తయన్ || ౩౧

సా నికృత్తేవ సాలస్య యష్టిః పరశునా వనే |
పపాత సహసా దేవీ దేవతేవ దివశ్చ్యుతా || ౩౨

తామదుఃఖోచితాం దృష్ట్వా పతితాం కదలీమివ |
రామస్తూత్థాపయామాస మాతరం గతచేతసమ్ || ౩౩

ఉపావృత్త్యోత్థితాం దీనాం బడబామివ వాహితామ్ |
పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీం విమమర్శ చ పాణినా || ౩౪

సా రాఘవముపాసీనమసుఖార్తా సుఖోచితా |
ఉవాచ పురుషవ్యాఘ్రముపశృణ్వతి లక్ష్మణే || ౩౫

యది పుత్ర! న జాయేథా మమ శోకాయ రాఘవ |
న స్మ దుఃఖమతో భూయః పశ్యేయమహమప్రజాః || ౩౬

ఏక ఏవ హి వన్ధ్యాయా శ్శోకో భవతి మానసః |
అప్రజాస్మీతి సన్తాపో న హ్యన్యః పుత్ర విద్యతే || ౩౭

న దృష్టపూర్వం కల్యాణం సుఖం వా పతిపౌరుషే |
అపి పుత్రే పి పశ్యేయమితి రామాస్థితం మయా || ౩౮

సా బహూన్యమనోజ్ఞాని వాక్యాని హృదయచ్ఛిదామ్ |
అహం శ్రోష్యే సపత్నీనామవరాణాం వరా సతీ || ౩౯

అతో దుఃఖతరం కిం ను ప్రమదానాం భవిష్యతి |
మమ శోకో విలాపశ్చ యాదృశోయమనన్తకః || ౪౦

త్వయి సన్నిహితేప్యేవమహమాసం నిరాకృతా |
కిం పునః ప్రోషితే తాత! ధ్రువం మరణమేవ మే || ౪౧

అత్యన్తనిగృహీతాస్మి భర్తుర్నిత్యమతన్త్రితా |
పరివారేణ కైకేయ్యా స్సమా వాప్యథవావరా || ౪౨

యోహి మాం సేవతే కశ్చిదథవాప్యనువర్తతే |
కైకేయ్యాః పుత్రమన్వీక్ష్య స్వశ్చి జనో నాభిభాషతే || ౪౩

నిత్యక్రోధతయా తస్యాః కథం ను ఖరవాదితత్ |
కైకేయ్యా వదనం ద్రష్టుం పుత్ర! శక్ష్యామి దుర్గతా || ౪౪

దశ సప్త చ వర్షాణి జాతస్య తవ రాఘవ! |
అతితాని ప్రకాఙ్క్షన్త్యా మయా దుఃఖపరిక్షయమ్ || ౪౫

తదక్షయం మహద్దుఃఖం నోత్సహే సహితుం చిరమ్ |
విప్రకారం సపత్నీనామేవం జీర్ణాపి రాఘవ! || ౪౬

అపశ్యన్తీ తవ ముఖం పరిపూర్ణశశిప్రభమ్ |
కృపణా వర్తయిష్యామి కథం కృపణజీవికామ్ || ౪౭

ఉపవాసైశ్చ యోగైశ్చ బహుభిశ్చ పరిశ్రమైః |
దుఃఖం సంవర్ధితో మోఘం త్వం హి దుర్గతయా మయా || ౪౮

స్థిరం తు హృదయం మన్యే మమేదం యన్న దీర్యతే |
ప్రావృషీవ మహానద్యా స్పృష్టం కూలం నవామ్భసా || ౪౯

మమైవ నూనం మరణం న విద్యతే |
న చావకాశోస్తి యమక్షయేమమ |
యదన్తకోద్యైవ న మాం జిహీర్షతి |
ప్రసహ్య సింహో రుదతీం మృగీమివ || ౫౦

స్థిరం హి నూనం హృదయం మమాయసం |
న భిద్యతే యద్భువి నావదీర్యతే |
అనేన దుఃఖేన చ దేహమర్పితం |
ధ్రువం హ్యకాలే మరణం న విద్యతే || ౫౧

ఇదం హి దుఃఖం యదనర్థకాని మే |
వ్రతాని దానాని చ సంయమాశ్చ హి |
తపశ్చ తప్తం యదపత్యకారణా- |
త్సునిష్ఫలం బీజమివోప్తమూషరే || ౫౨

యది హ్యకాలే మరణం స్వయేచ్ఛయా |
లభేత కశ్చిద్గురుదుఃఖకర్శితః |
గతాహమద్యైవ పరేతసంసదం |
వినా త్వయా ధేనురివాత్మజేన వై || ౫౩

అథాపి కిం జీవితమద్య మే వృథా |
త్వయా వినా చన్ద్రనిభాననప్రభ |
అనువ్రజిష్యామి వనం త్వయైవ గౌ- |
స్సుదుర్బలా వత్సమివానుకాఙ్క్షయా || ౫౪

భృశమసుఖమమర్షితా తదా |
బహు విలలాప సమీక్ష్య రాఘవమ్ |
వ్యసనముపనిశమ్య సా మహ- |
త్సుతమివ బద్ధమవేక్ష్య కిన్నరీ || ౫౫

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే వింశస్సర్గః