శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తదశ సర్గము
స రామో రథమాస్థాయ సమ్ప్రహృష్టసుహృజ్జనః |
పతాకాధ్వజసమ్పన్నం మహార్హాగరుధూపితమ్ || ౧
అపశ్యన్నగరం శ్రీమాన్నానాజనసమాకులమ్ |
స గృహైరభ్రసఙ్కాశైః పాణ్డురైరుపశోభితమ్ || ౨
రాజమార్గం యయౌ రామో మధ్యేనాగరుధూపితమ్ |
చన్దనానాం చ ముఖ్యానామగరూణాం చ సఞ్చయైః || ౩
ఉత్తమానాం చ గన్ధానాం క్షౌమకోశామ్బరస్య చ |
అవిద్ధాభిశ్చ ముక్తాభిరుత్తమైస్స్ఫాటికైరపి || ౪
శోభమానమసంబాధైస్తం రాజపథముత్తమమ్ |
సంవృతం వివిధైఃపుష్పైర్భక్ష్యైరుచ్చావచైరపి || ౫
దదర్శ తం రాజపథం దివి దేవపథం యథా |
దధ్యక్షతహవిర్లాజైర్ధూపైరగరుచన్దనైః || ౬
నానామాల్యోపగంధైశ్చ సదాభ్యర్చితచత్వరమ్ |
అశీర్వాదాన్బహూన్ శృణ్వన్సుహృద్భిస్సముదీరితాన్ || ౭
యథార్హం చాపి సమ్పూజ్య సర్వానేవ నరాన్యయౌ |
పితామహైరాచరితం తథైవ ప్రపితామహైః || ౮
అద్యోపాదాయ తం మార్గమభిషిక్తోనుపాలయ |
యథాస్మ పోషితాః పిత్రా యథా సర్వైః పితామహైః || ౯
తతస్సుఖతరం రామే వత్స్యామస్సతి రాజని |
అలమద్య హి భుక్తేన పరమార్థైరలం చ నః || ౧౦
యది పశ్యామ నిర్యాన్తం రామం రాజ్యే ప్రతిష్ఠితమ్ |
అతో హి నః ప్రియతరం నాన్యత్కిఞ్చిద్భవిష్యతి || ౧౧
యథాభిషేకో రామస్య రాజ్యేనామితతేజసః |
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ సుహృదాముదాసీనః కథాశ్శుభాః || ౨౨
ఆత్మసమ్పూజనీశ్శృణ్వన్యయౌ రామో మహాపథమ్ |
న హి తస్మాన్మనః కశ్చిచ్చక్షుషీ వా నరోత్తమాత్ || ౧౩
నర శ్శక్నోత్యపాక్రష్టుమతిక్రాన్తేపి రాఘవే |
యశ్చ రామం న పశ్యేత్తు యం చ రామో న పశ్యతి || ౧౪
నిన్దిత స్సర్వల్లోకేషు స్వాత్మాప్యేనం విగర్హతే |
సర్వేషు హి స ధర్మాత్మా వర్ణానాం కురుతే దయామ్ || ౧౫
చతుర్ణాం హి వయః స్థానాం తేన తే తమనువ్రతాః |
చతుష్పథాన్దేవపథాంశ్చైత్యాన్యాయతనాని చ || ౧౬
ప్రదక్షిణం పరిహరన్ జగామ నృపతే స్సుతః |
స రాజకులమాసాద్య మేఘసఙ్ఘోపమై శ్శుభైః || ౧౭
ప్రాసాదశృఙ్గైర్వివిధైఃకైలాస శిఖరోపమైః |
ఆవారయద్భిర్గగనం విమానైరివ పాణ్డురైః || ౧౮
వర్ధమానగృహైశ్చాపి రత్నజాలపరిష్కృతైః |
తత్పృథివ్యాం గృహవరం మహేన్ద్రసదనోపమమ్ || ౧౯
రాజపుత్రః పితుర్వేశ్మ ప్రవివేశ శ్రియా జ్వలన్ |
స కక్ష్యా ధన్విభిర్గుప్తాస్తిస్రోతిక్రమ్య వాజిభిః || ౨౦
పదాతిరపరే కక్ష్యే ద్వే జగామ నరోత్తమః |
స సర్వా స్సమతిక్రమ్య కక్ష్యా దశరథాత్మజః |
సన్నివర్త్య జనం సర్వం శుద్ధాన్తః పురమభ్యగాత్ || ౨౧
తస్మిన్ ప్రవిష్టే పితురన్తికం తదా జన స్స సర్వో ముదితో నృపాత్మజే |
ప్రతీక్షతే తస్య పునః స్మ నిర్గమం యథోదయం చన్ద్రమసస్సరిత్పతిః || ౨౨
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తదశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Saptadaśa Sargaḥ
sa rāmō rathāmāsthāya samprahr̥ṣṭasuhr̥jjanaḥ |
patākādhvajasampannaṃ mahārhāgarudhūpitam || 1
apaśyannagaraṃ śrīmānnānājanasamākulam |
sa gr̥hairābhrasaṅkāśaiḥ pāṇḍurairupaśōbhitam || 2
rājamārgaṃ yayāu rāmō madhyēnāgarudhūpitam |
candanānāṃ ca mukhyānāmagarūṇāṃ ca sañcayāiḥ || 3
uttamānāṃ ca gandhānāṃ kṣāumakōśāmbarasya ca |
aviddhābhiśca muktābhiruttamais-sphāṭikāirapi || 4
śōbhamānamasambādhaistaṃ rājapathamuttamam |
saṃvr̥taṃ vividhāipuṣpāirbhakṣyāiruccāvacāirapi || 5
dadarśa taṃ rājapathaṃ divi dēvapathaṃ yathā |
dadhyakṣatahavirlājāirdhūpāiragarucandanāiḥ || 6
nānāmālyōpagandhāiśca sadābhyarcitacatvaram |
āśīrvādānbahūn śṛṇvansuhr̥dbhis-samudīritān || 7
yathārhaṃ cāpi sampūjya sarvānēva narānyayāu |
pitāmahāirācaritaṃ tathāiva prapitāmahāiḥ || 8
adyōpādāya taṃ mārgāmabhiṣiktō'nupālaya |
yathāsma pōṣitāḥ pitrā yathā sarvāiḥ pitāmahāiḥ || 9
tatassukhataraṃ rāmē vatsyāmassati rājani |
alamadya hi bhuktēna paramārthāiralaṃ ca naḥ || 10
yadi paśyāma niryāntaṃ rāmaṃ rājyē pratiṣṭhitam |
atō hi naḥ priyataraṃ nānyat kiñcid bhaviṣyati || 11
yathābhiṣēkō rāmasya rājyēnāmitatējasaḥ |
ētāścānyāśca suhr̥dāmudāsīnaḥ kathāśśubhāḥ || 12
ātmasampūjanīś-śṛṇvanyayāu rāmō mahāpatham |
na hi tasmātmanaḥ kaściccakṣuṣēē vā narō t tama t || 13
nara ś-śaknō t-yapāk raṣṭum a t i-k rāntē'p i rāghavē |
yaśca rāmam na paś-yē t t u yam ca rāmō na paś-ya t i || 14
n ind i tas-saṛva l lōkēṣ u s vā tmāp-yēnam v igar ha tē |
saṛvēṣu h i sa d h aṛmā t mā vaṛṇānāṃ k u r u tē da-yām || 15
ca t uṛṇāṃ h i va-yah st hā nām tēna tē tam an u-vra tāḥ |
cat uṣ pa t hāndēva pa t hāñ-cāit-yān-yā-ya tanān i ca || 16
prada kṣ iṇam par i-har an jagāma nr̥ pa tē s-su tah |
sa rājak u lam āsād-ya mēg h asaṅg h ōpamāi ś-ś u b hāiḥ || 17
p rā sādaśṛṅgāir-v i-v id hāih-kā i lā sa ś i k h ar ōpamāiḥ |
āvāra-yad b h iṛ-gaga naṃ v i-mānāi r iv a pāṇḍ urāiḥ || 18
vaṛd h amāna gr̥ hāiś-cā p i ra tnajā lapar iṣ-k r̥ tāiḥ |
ta t-p r̥ t h iv-yāṃ gr̥ h avaraṃ ma hēndrasad an ōpamam || 19
rājap u t rah p i t uṛvēśma prav i-vēśa śr i-yā j va lan |
sa kakṣ-yā d h anv i b h iṛ-g u p tās t i s rō' t i-k r am-ya vā j i b h iḥ || 20
padā t i r-aparē kakṣ-yē dvē jagāma narō t tamah |
sa saṛvā s-sama t i-k r am-ya kakṣ-yā daśara t hā tmajah |
sann ivar t-ya janaṃ saṛvaṃ śud d hāntah p ur am ab h-yagā t || 21
tasm i n prav iṣṭē p i t uran t i kam tadā
jana s-sa saṛvō m u d i t ō nr̥ pā tmajē |
pra tēēkṣa tē tas-ya p u nah sma n iṛgamaṃ
ya t h ōdayaṃ cand ramasa s-sa r i t-pa t iḥ || 22
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptadaśasargaḥ