శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
షోడశోత్తరశతతమ సర్గము
ప్రతిప్రయాతే భరతే వసన్రామస్తపోవనే |
లక్షయామాస సోద్వేగమథౌత్సుక్యం తపస్వినామ్ || ౧
యే తత్ర చిత్రకూటస్య పురస్తాత్తాపసాశ్రమే |
రామమాశ్రిత్య నిరతాస్తానలక్షయదుత్సుకాన్ || ౨
నయనైర్బ్రుకుటీభిశ్చ రామం నిర్దిశ్య శఙ్కితాః |
అన్యోన్యముపజల్పన్త శ్శనైశ్చక్రుర్మిథః కథాః || ౩
తేషామౌత్సుక్యమాలక్ష్య రామస్త్వాత్మని శఙ్కితః |
కృతాఞ్జలిరువాచేదమృషిం కులపతిం తతః || ౪
న కచ్చిద్భగవన్కిఞ్చిత్పూర్వవృత్తమిదం మయి |
దృశ్యతే వికృతం యేన విక్రియన్తే తపస్వినః || ౫
ప్రమాదాచ్చరితం కచ్చిత్కిఞ్చిన్నావరజస్య మే |
లక్ష్మణస్యర్షిభిదృష్టం నానురూపమివాత్మనః || ౬
కచ్చిచ్ఛుశ్రూషమాణా వ శ్శుశ్రూషణపరా మయి |
ప్రమదాభ్యుచితాం వృత్తిం సీతా యుక్తం న వర్తతే || ౭
అథర్షిర్జరయా వృద్ధస్తపసా చ జరాం గతః |
వేపమాన ఇవోవాచ రామం భూతదయాపరమ్ || ౮
కుతః కల్యాణసత్త్వాయాః కల్యాణాభిరతేస్తథా |
చలనం తాత వైదేహ్యాస్తపస్విషు విశేషతః || ౯
త్వన్నిమిత్తమిదం తావత్తాపసాన్ప్రతివర్తతే |
రక్షోభ్యస్తేన సంవిగ్నాః కథయన్తి మిథః కథాః || ౧౦
రావణావరజః కశ్చిత్ ఖరో నామేహ రాక్షసః |
ఉత్పాట్య తాపసాన్సర్వాఞ్జనస్థాననికేతనాన్ || ౧౧
ధృష్టశ్చ జితకాశీ చ నృశంసః పురుషాదకః |
అవలిప్తశ్చ పాపశ్చ త్వాం చ తాత న మృష్యతే || ౧౨
త్వం యదాప్రభృతి హ్యస్మిన్నాశ్రమే తాత వర్తసే |
తదాప్రభృతి రక్షాంసి విప్రకుర్వన్తి తాపసాన్ || ౧౩
దర్శయన్తి హి బీభత్సైః క్రూరైర్భీషణకైరపి |
నానారూపైర్విరూపైశ్చ రూపైర్వికృతదర్శనైః || ౧౪
అప్రశస్తైశుచిభిస్సమ్ప్రయోజ్య చ తాపసాన్ |
ప్రతిధ్నన్త్యపరాన్క్షిప్రమనార్యాః పురతః స్థితాః || ౧౫
తేషు తేష్వాశ్రమస్థానేష్వబుద్ధమవలీయ చ |
రమన్తే తాపసాం స్తత్ర నాశయన్తోల్పచేతసః || ౧౬
అపక్షిపన్తి స్రుగ్భాణ్డానగ్నీస్నిఞ్చన్తి వారిణా |
కలశాంశ్చ ప్రమధ్నన్తి హవనే సముపస్థితే || ౧౭
తైర్దురాత్మభిరామృష్టానాశ్రమాన్ప్రజిహాసవః |
గమనాయాన్యదేశస్య చోదయన్త్యృషయోద్య మామ్ || ౧౮
తత్పురా రామ శారీరాముపహింసాం తపస్విషు |
దర్శయన్తి హి దుష్టాస్తే త్యక్ష్యామ ఇమమాశ్రమమ్ || ౧౯
బహుమూలఫలం చిత్రం అవిదూరాదితో వనం |
పురాణాశ్రమమేవాహం శ్రయిష్యే సగణః పునః || ౨౦
ఖరస్త్వయ్యపి చాయుక్తం పురా తాత ప్రవర్తతే |
సహాస్మాభిరితో గచ్ఛ యది బుద్ధిః ప్రవర్తతే || ౨౧
సకలత్రస్య సందేహో నిత్యం యత్తస్య రాఘవ |
సమర్థస్యాపి హి సతో వాసో దుఃఖమిహాద్య తే || ౨౨
ఇత్యుక్తవన్తం స్తంరామ రాజపుత్రస్తపస్వినమ్ |
న శశాకోత్తరైర్వాక్యైరవరోద్ధుం సముత్సుకమ్ || ౨౩
అభినన్ద్య సమాపృచ్ఛ్య సమాధాయ చ రాఘవమ్ |
స జగామాశ్రమం త్యక్త్వా కులైః కులపతిస్సహ || ౨౪
రామః సంసాద్య ఋషిగణమనుగమనాద్దేశాత్తస్మాత్కులపతిమభివాద్య ఋషిమ్ |
సమ్యక్ప్రీతైస్తైరనుమత ఉపదిష్టార్థః పుణ్యం వాసాయ స్వనిలయముపసమ్పేదే || ౨౫
ఆశ్రమమృషివిరహితం ప్రభుః క్షణమపిన జహౌ స రాఘవః |
రాఘవం హి సతతమనుగతా స్తాపసాశ్చార్షచరిత ధృతగుణాః || ౨౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షోడశోత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Ṣōḍaśōttaraśatatama Sargaḥ
pratiprayātē bharatē vasanrāmastapōvanē |
lakṣayāmāsa sōdvēgamathāutsukyaṃ tapasvinām || 1
yē tatra chitrakūṭasya purastāttāpasāśramē |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2
nayanāir-brukuṭībhiścha rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyōnyam-upajalpanta śśanāiś-chakrurmithaḥ kathāḥ || 3
tēṣāmāutsukyam-ālakṣya rāmastvātmani śaṅkitāḥ |
kr̥tāñjalir-uvāchēdam-r̥ṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4
na kachchid-bhagavankiñchit-pūrvavr̥ttam-idaṃ mayi |
dr̥śyatē vikr̥taṃ yēna vikriyantē tapasvināḥ || 5
pramādāch-charitaṃ kachchit-kiñchin-nāvarajasya mē |
lakṣmaṇasya-rṣibhid-dr̥ṣṭaṃ nānurūpam-ivātmanaḥ || 6
kachchic-chūśrūṣamāṇā va śśūśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā-bhyuchitāṃ vr̥ttiṃ sītā yuktaṃ na vartatē || 7
athar-ṣir-jarayā vr̥ddhastapasā cha jarāṃ gataḥ |
vēpamāna ivōvācha rāmaṃ bhūtadayāparam || 8
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratēstathā |
chalanaṃ tāta vaidēhyā-stapasviṣu viśṣēataḥ || 9
tvannimittam-idaṃ tāvattāpasān-prativartatē |
rakṣōbhyastēna saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10
rāvaṇāvarajaḥ kaśchit kharō nāmēha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasān-sarvāñ-janasthānanikētanān || 11
dhr̥ṣṭaścha jitakāśī cha nr̥śaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaścha pāpaścha tvāṃ cha tāta na mr̥ṣyatē || 12
tvaṃ yadāprabh r̥ t i hy-asm i n-nāśramē tāta vartasē |
tadāprabh r̥ t i rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13
darśayanti hi bībhatsāiḥ krūrair-bhīṣaṇakāir-api |
nānārūpāir-virūpāiścha rūpāir-vikr̥tadarśanāiḥ || 14
apraśastāi-śuchibhis-samprayōjya cha tāpasān |
pratidhnantya-parān-kṣipram-anāryāḥ purataḥ stthitāḥ || 15
tēṣu tēṣvāśramastthānēṣv-abuddham-avalīya cha |
ramantē tāpasāṃ statra nāśayantō-lpachētasaḥ || 16
apakṣipanti srugbhāṇḍā-nagnīn-siñchanti vāriṇā |
kalaśāṃścha pramadhnanti havanē samupastthitē || 17
tāir-durātmabhirāmr̥ṣṭā-nāśramān-prajihāsavaḥ |
gamanāyānya-dēśasya chōdayantya-rṣayōdya mām || 18
tat-purā rāma śārīrām-upahiḿsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāstē tyakṣyāma imamāśramam || 19
bahumūlaphalaṃ chitraṃ avidūrāditō vanam |
purāṇāśramam-ēvāhaṃ śrayiṣyē sagaṇaḥ punaḥ || 20
kharastvay-yapi chāyuktaṃ purā tāta pravartatē |
sahāsmābhiritō gach-cha yadi buddhiḥ pravartatē || 21
sakalattrasya sandēhō nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi satō vāsō duḥkham-ihādya tē || 22
ity-uktavantaṃ staṃ rāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākōttarāir-vākyāir-avarōddhuṃ samutsukam || 23
abhinandya samāpr̥ch-chya samādhāya cha rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulāiḥ kulapatissaha || 24
rāmaḥ saṃsādya r̥ṣigaṇam-anugamanād-dēśāttasmāt-kulapatim-abhivādya r̥ṣim |
samyak-prītāistāir-anumatā upadiṣṭārtthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayam-upasampēdē || 25
āśramam-r̥ṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇam-api-na jahāu sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatam-anugatā stāpasāś-chārṣacharita dhr̥ta-guṇāḥ || 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣōḍaśōttaraśatatamasargaḥ