శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పఞ్చదశోత్తర శతతమ సర్గము
తతో నిక్షిప్య మాతృస్స అయోధ్యాయాం దృఢ వ్రతః |
భరత శ్శోకసన్తప్తో గురూనిదమథాబ్రవీత్ || ౧
నన్దిగ్రామం గమిష్యామి సర్వానామన్త్రయేద్య వః |
తత్ర దుఃఖమిదం సర్వం సహిష్యే రాఘవం వినా || ౨
గతశ్చ వా దివం రాజా వనస్థశ్చ గురుర్మమ |
రామం ప్రతీక్షే రాజ్యాయ స హి రాజా మహాయశాః || ౩
ఏతచ్ఛ్రుత్వా శుభం వాక్యం భరతస్య మహాత్మనః |
అబ్రువన్మన్త్రిణస్సర్వే వసిష్ఠశ్చ పురోహితః || ౪
సుభృశం శ్లాఘనీయం చ యదుక్తం భరత త్వయా |
వచనం భ్రాతృవాత్సల్యాదనురూపం తవైవ తత్ || ౫
నిత్యం తే బన్ధులుబ్ధస్య తిష్ఠతో భ్రాతృసౌహృదే |
ఆర్యమార్గం ప్రపన్నస్య నానుమన్యేత కః పుమాన్ || ౬
మన్త్రిణాం వచనం శ్రుత్వా యథాభిలషితం ప్రియమ్ |
అబ్రవీత్సారథిం వాక్యం రథో మే యుజ్యతామితి || ౭
ప్రహృష్టవదన స్సర్వా మాతృస్సమభివాద్య సః |
ఆరురోహ రథం శ్రీమాన్ శత్రుఘ్నేన సమన్వితః || ౮
ఆరుహ్య చ రథం శీఘ్రం శత్రుఘ్నభరతావుభౌ |
యయతుః పరమప్రీతౌ వృతౌ మన్త్రిపురోహితైః || ౯
అగ్రతో గురవస్తత్ర వసిష్ఠప్రముఖా ద్విజాః |
ప్రయయుః ప్రాఙ్గ్ముఖా స్సర్వే నన్దిగ్రామో యతోభవత్ || ౧౦
బలం చ తదనాహూతం గజాశ్వరథసఙ్కులమ్ |
ప్రయయౌ భరతే యాతే సర్వే చ పురవాసినః || ౧౧
రథస్థ స్సహి ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః |
నన్దిగ్రామం యయౌ తూర్ణం శిరస్యాదాయ పాదుకే || ౧౨
తతస్తు భరతః క్షిప్రం నన్దిగ్రామం ప్రవిశ్య సః |
అవతీర్య రథాత్తూర్ణం గురూనిదమువాచ హ || ౧౩
ఏతద్రాజ్యం మమ భ్రాత్రా దత్తం సన్నయాసవత్స్వయమ్ |
యోగక్షేమవహే చేమే పాదుకే హేమభూషితే || ౧౪
భరత శ్శిరసా కృత్వా సన్న్యాసం పాదుకే తతః |
అబ్రవీద్ధుఃఖసంతప్త స్సర్వం ప్రకృతిమణ్డలమ్ || ౧౫
ఛత్రం ధారయత క్షిప్రమార్యపాదావిమౌ మతౌ |
ఆభ్యాం రాజ్యే స్థితో ధర్మః పాదుకాభ్యాం గురోర్మమ || ౧౬
భ్రాత్రా హి మయి సంన్యాసో నిక్షిప్త స్సౌహృదాదయమ్ |
తమిమం పాలయిష్యామి రాఘవాగమనం ప్రతి || ౧౭
క్షిప్రం సంయోజయిత్వాతు రాఘవస్య పునస్స్వయమ్ |
చరణౌ తౌ తు రామస్య ద్రక్ష్యామి సహపాదుకౌ || ౧౮
తతో నిక్షిప్తభారోహం రాఘవేణ సమాగతః |
నివేద్య గురవే రాజ్యం భజిష్యే గురువృత్తితామ్ || ౧౯
రాఘవాయ చ సన్యాసం దత్త్వేమే వరపాదుకే |
రాజ్యం చేదమయోధ్యాం చ ధూతపాపో భవామి చ || ౨౦
అభిషిక్తే తు కాకుత్స్థే ప్రహృష్టముదితే జనే |
ప్రీతిర్మమ యశశ్చైవ భవేద్రాజ్యాచ్చతుర్గుణమ్ || ౨౧
ఏవం తు విలపన్దీనో భరత స్సమహాయశాః |
నన్దిగ్రామేకరోద్రాజ్యం దుఃఖితో మన్త్రిభిస్సహ || ౨౨
స వల్కలజటాధారీ మునివేషధరః ప్రభుః |
నన్దిగ్రామేవసద్వీర స్ససైన్యో భరతస్తదా || ౨౩
రామాగమనమాకాఙ్క్షన్భరతో భ్రాతృవత్సలః |
భ్రాతుర్వచనకారీ చ ప్రతిజ్ఞాపారగస్తథా || ౨౪
పాదుకే త్వభిషిచ్యాథ నన్దిగ్రామేవసత్తదా |
స వాలవ్యజనం ఛత్రం ధారయామాస స స్వయం |
భరత శ్శాసనం సర్వం పాదుకాభ్యాం నివేదయన్ || ౨౫
తతస్తు భరత శశ్రీమానభిషిచ్యార్యపాదుకే |
తదధీనస్తదా రాజ్యం కారయామాస సర్వదా || ౨౬
తదా హి యత్కార్యముపైతి కిఞ్చిదుపాయనం చోపహృతం మహార్హమ్ |
స పాదుకాభ్యాం ప్రథమం నివేద్య చకార పశ్చాద్భరతో యథావత్ || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశోత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Paf̃cadaśōttara-śatatama Sargaḥ
tato nikṣipya mātṝssa ayōdhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśōkasantaptō gurūn-idam-athābravīt || 1
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi saṛvān-āmantrayēdya vaḥ |
tatra duḥkham-idaṃ saṛvaṃ sahiṣyē rāghavaṃ vinā || 2
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣē rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3
ētacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvan-mantriṇas-saṛvē vasiṣṭhaśca purōhitaḥ || 4
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ cha yad-uktaṃ bharata tvayā |
vachanaṃ bhrātṛvātsalyād-anurūpaṃ tavaiva tat || 5
nityaṃ tē bandhulubdhasya tiṣṭhatō bhrātṛ-sāuhr̥dē |
āryamārgaṃ prapannasya nānūmanyēta kaḥ pumān || 6
mantriṇāṃ vachanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravīt-sārathiṃ vākyaṃ rathō mē yujyatām-iti || 7
prahr̥ṣṭavadana ssarvā mātṝ-ssamabhivādya saḥ |
ārurōha rathaṃ śrīmān śatrughnēna samanvitaḥ || 8
āruhya cha rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhāu |
yayatuḥ paramaprītāu vṛtāu mantripurōh i tā iḥ || 9
agratō guravastatra vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅmukhā ssarvē nandigrāmō yatō'bhavat || 10
balaṃ cha tad-anāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayāu bharatē yātē saṛvē cha puravās i naḥ || 11
rathasthha ssah i d h aṛ-mā t-mā b b b h a-r a-t ō b b b h rā-t r̥-va t-sa-lah |
na n-d i-g rā-mam ya-yā u tūṛ-ṇam śi-ra-s-yā-dā-ya pā-d u-kē || 12
ta-tas t u b b b h a-r a-tah k-ṣ i-pr am na n-d i-g rā-mam pr a-v i-ś-ya sah |
a-va-tēēṛ-ya ra-t hā t-tūṛ-ṇam g u-rū-n i-da-m u-vā-ca ha || 13
ē-ta-d-rā-j-yam ma-ma b b b h rā-t-rā da t-taṃ sa n-na-yā-sa-va t-s va-yam |
yō-ga-k-ṣē-ma-va-hē cē-mē pā-d u-kē hē-ma-b b b h ū-ṣ i-tē || 14
b b b h a-ra-ta ś-śi-r a-sā k r̥-t vā sa n-n-yā-sam pā-d u-kē ta-tah |
a-b r a-vēē-d-d uḥ-k-h a-san-ta-p-tas saṛ-vam pr a-k r̥-t i-maṇ-ḍ a-lam || 15
cha-t-ram d hā-ra-ya-ta k-ṣ i-pr am āṛ-ya-pā-dā-v i-mā u ma-tā u |
ā-b b b h-yāṃ rā-j-yē s-t h i-t ō d h aṛ-mah pā-d u-kā-b b b h-yāṃ g u-rōṛ-ma-ma || 16
b b b h rā-t-rā h i ma-y i saṃ-n-yā-s ō n i-k-ṣ i-p-tas sa u-h r̥-dā-da-yam |
ta-m i-maṃ pā-la-y iṣ-yā-m i rā-g h a-vā-ga-ma-nam pr a-t i || 17
k-ṣ i-pr am saṃ-yō-ja-y i-t vā-t u rā-g h a-vas-ya p u-nas-s va-yam |
ca-r a-ṇā u tā u t u rā-mas-ya d-ra-k-ṣ-yā-m i sa-ha-pā-d u-kā u || 18
ta-t ō n i-k-ṣ i-p-ta-b b b hā-rō-ham rā-g h a-vē-na sa-mā-ga-tah |
n i-vē-d-ya g u-ra-vē rā-j-yam b b b h a-j iṣ-yē g u-r u-v r̥ t-t i-tām || 19
rā-g h a-vā-ya ca sa-n-yā-sam da t-t vē-mē va-ra-pā-d u-kē |
rā-j-yaṃ cē-da-ma-yō-d h-yāṃ ca d hū-ta-pā-p ō b b b h a-vā-m i ca || 20
a b b b h i-ṣi-k-tē t u kā-k u t-s-t hē pr a-h r̥ṣ-ṭ a-m u-d i-tē ja-nē |
p rēē-t i r-ma-ma ya-śaś-cā i-va b b b h a-vē-d-rā-j-yā-c-ca-t uṛ-g u-ṇam || 21
ē-vaṃ t u v i-la-pan-dēē-n ō b b b h a-r a-ta s-sa-ma-hā-ya-śāḥ |
na n-d i-g rā-mē-ka-rō-d-rā-j-yam d uḥ-k-h i-t ō man-t-r i-b b b h i s-sa-ha || 22
sa va-l-ka-la-ja-ṭā-d hā-rēē m u-n i-vē-śa-d h a-rah pr a-b b b h uḥ |
na n-d i-g rā-mē-va-sad-vēē-r as-sa-sa i-n-y ō b b b h a-r a-tas-ta-dā || 23
rā-mā-ga-ma-na-ma-kāṅ-k-ṣan-b b b h a-ra-t ō b b b h rā-t r̥-va t-sa-lah |
b b b h rā-t u r-va-ca-na-kā-rēē ca pr a-t i-jñā-pā-r a-ga s-ta-t hā || 24
pā-d u-kē t va-b b b h i-ṣi-c-yā-t h a na n-d i-g rā-mē-va-sa t-ta-dā |
sa vā-la-v-ya-ja-naṃ cha-t-raṃ d hā-ra-yā-mā-sa sa s va-yam |
b b b h a-ra-ta s-śā-sa-naṃ saṛ-vam pā-d u-kā-b b b h-yāṃ n i-vē-da-yan || 25
ta-tas t u b b b h a-r a-ta ś-ś-rēē-mā-na-b b b h i-ṣi-c-yāṛ-ya-pā-d u-kē |
ta-da-d hēē-nas-ta-dā rā-j-yam kā-ra-yā-mā-sa saṛ-va-dā || 26
ta-dā h i ya t-kāṛ-ya-m u-pā i-t i k iñ-c i-d u-pā-ya-naṃ cō-pa-h r̥-taṃ ma-hāṛ-h am |
sa pā-d u-kā-b b b h-yāṃ pr a-t h a-maṃ n i-vē-d-ya ca-kā-r a paś-cā-d-b b b h a-r a-t ō ya-t hā-va t || 27
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāవ్యē ayōdhyākāṇḍē paf̃cadāśōttaraśatatamasargaḥ