శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
అష్టోత్తరశతతమ సర్గము
ఆశ్వాసయన్తం భరతం జాబాలిర్బ్రాహ్మణోత్తమః |
ఉవాచ రామం ధర్మజ్ఞం ధర్మాపేతమిదం వచః || ౧
సాధు రాఘవ మాభూత్తే బుధ్దిరేవం నిరర్థికా |
ప్రాకృతస్య నరస్యేవ హ్యార్యబుద్ధేర్మనస్వినః || ౨
కః కస్య పురుషో బన్ధుః కిమాప్యం కస్య కేనచిత్ |
యదేకో జాయతే జన్తురేక ఏవ వినశ్యతి || ౩
తస్మాన్మాతా పితా చేతి రామ సజ్జేత యో నరః |
ఉన్మత్త ఇవ స జ్ఞేయో నాస్తి కశ్చిద్ధి కస్యచిత్ || ౪
యథా గ్రామాన్తరం గచ్ఛన్నరః కశ్చిత్క్వచిద్వసేత్ |
ఉత్సృజ్య చ తమావాసం ప్రతిష్ఠేతాపరేహని || ౫
ఏవమేవ మనుష్యాణాం పితా మాతా గృహం వసు |
అవాసమాత్రం కాకుత్స్థ సజ్జన్తే నాత్ర సజ్జనాః || ౬
పిత్ర్యం రాజ్యం పరిత్యజ్య స నార్హసి నరోత్తమ |
ఆస్థాతుం కాపథం దుఃఖం విషమం బహుకణ్టకమ్ || ౭
సమృద్ధాయామయోధ్యాయామాత్మానమభిషేచయ |
ఏకవేణీధరా హి త్వాం నగరీ సమ్ప్రతీక్షతే || ౮
రాజభోగాననుభవన్మహార్హాన్పార్థివాత్మజ |
విహర త్వమయోధ్యాయాం యథా శక్రస్త్రివిష్టపే || ౯
న తే కశ్చిద్ధశరథ స్త్వం చ తస్య న కశ్చన |
అన్యో రాజా త్వమన్య స్తస్మాత్కురు యదుచ్యతే || ౧౦
బీజమాత్రం పితా జన్తో శ్శుక్లం రుధిరమేవ చ |
సంయుక్తమృతుమన్మాత్రా పురుషస్యేహ జన్మ తత్ || ౧౧
గత స్స నృపతిస్తత్ర గన్తవ్యం యత్ర తేన వై |
ప్రవృతతిరేషా మర్త్యానాం త్వం తు మిథ్యా విహన్యసే || ౧౨
అర్థధర్మపరా యే యే తాంస్తాంఛోచామి నేతరాన్ |
తే హి దుఃఖమిహ ప్రాప్య వినాశం ప్రేత్య భేజిరే || ౧౩
అష్టకా పితృదైవత్యమిత్యయం ప్రసృతో జనః |
అన్నస్యోపద్రవం పశ్య మృతో హి కిమశిష్యతి || ౧౪
యది భుక్తమిహాన్యేన దేహమన్యస్య గచ్ఛతి |
దద్యాత్ప్రవసత శ్శ్రాద్ధం న తత్పథ్యశనం భవేత్ || ౧౫
దానసంవననా హ్యేతే గ్రన్థా మేధావిభిః కృతాః |
యజస్వ దేహి దీక్షస్వ తపస్తప్యస్వ సన్త్యజ || ౧౬
స నాస్తి పరమిత్యేవ కురు బుద్ధిం మహామతే |
ప్రత్యక్షం యత్తదాతిష్ఠ పరోక్షం పృష్ఠతః కురు || ౧౭
సతాం బుద్ధిం పురస్కృత్య సర్వలోకనిదర్శినీమ్ |
రాజ్యం త్వం ప్రతిగృహ్ణీష్వ భరతేన ప్రసాదితః || ౧౮
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టోత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭōttaraśatatama Sargaḥ
āśvāsayaantaṃ bharataṃ jābālir-brāhmaṇōttamaḥ |
uvācha rāmaṃ dharmajñaṃ dharmāpētam-idaṃ vachaḥ || 1
sādhu rāghava mābhūttē budhdiraivaṃ nirarthikā |
prākr̥tasya narasyēva hyāryabuddhērmanasinaḥ || 2
kaḥ kasya puruṣō bandhuḥ kimāpyaṃ kasya kēnachit |
yadēkō jāyatē janturēka ēva vinaśyati || 3
tasmān-mātā pitā chēti rāma sajjēta yō naraḥ |
unmatta iva sa jñēyō nāsti kaśchiddhi kasyachit || 4
yathā grāmāntaraṃ gaccha-nnaraḥ kaśchit-kvachid-vasēt |
utsr̥jya cha tamāvāsaṃ prathiṣṭhētā-parēhani || 5
ēvamēva manuṣyāṇāṃ pitā mātā gr̥haṃ vasu |
avāsamātraṃ kākutstha sajjantē nātra sajjanāḥ || 6
pitryaṃ rājyaṃ parityajya sa nārhasi narōttama |
āsthātuṃ kāpathaṃ duḥkhaṃ viṣamaṃ bahukanṭakam || 7
samr̥ddhāyām-ayōdhyāyām-ātmānam-abhiṣēchaya |
ēka-vēṇī-dharā hi tvāṃ nagarī sampratīkṣatē || 8
rājabhōgān-anubhavan-mahārhān-pārtthivātmaja |
vihara tvam-ayōdhyāyāṃ yathā śakras-triviṣṭapē || 9
na tē kaśchidd-daśarathas-tvaṃ cha tasya na kaśchana |
anyō rājā tvam-anyas-tasmātkuru yaduchyatē || 10
bīja-mātraṃ pitā jantō śśuklaṃ rudhiramēva cha |
samyuktam-r̥tumanmātrā puruṣasyēha janma tat || 11
gata ssa nr̥patis-tatra gantavyaṃ yatra tēna vāi |
pravr̥tatir-ēṣā martyānāṃ tvaṃ tu mithyā vihanyasē || 12
arttha-dharmaparā yē yē tāmstāñchōchāmi nētarān |
tē hi duḥkham-iha prāpya vināśaṃ prētya bhējirē || 13
aṣṭakā pitr̥-daivaty amitya-yaṃ prasr̥tō janaḥ |
annasyō-padrvavaṃ paśya mr̥tō hi kima-śiṣyati || 14
yadi bhuktamihānyēna dēham-anyasya gacchati |
dadyāt-pravasata śśrāddhaṃ na tat-pathyaśanaṃ bhavēt || 15
dāna-saṃvananā hyētē granthā mēdhāvibhiḥ kṛtāḥ |
yajasva dēhi dīkṣasva tapas-tapyasva santyaja || 16
sa nāsti param-ityēva kuru buddhiṃ mahāmatē |
pratyakṣaṃ yattadātiṣṭha parōkṣaṃ pr̥ṣṭhataḥ kuru || 17
satāṃ buddhiṃ puraskr̥tya sarvalōka-nidarśinīm |
rājyaṃ tvaṃ pratigr̥hṇīṣva bharatēna prasāditaḥ || 18
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭōttaraśatatamasargaḥ