saṅkṣēpa rāmāyaṇam
tapaḥsvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
kō'nvasminsāmprataṃ lōkē guṇavān kaśca vīryavān |
dharmajñaśca k r̥tajñaśca satyavākyō d r̥ḍhavrataḥ || 2 ||
cāritrēṇa ca kō yuktaḥ sarvabhūtēṣu kō hitaḥ |
vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavān kō jitak rōdhō dyutimān kō'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati dēvāśca jātarōṣasya saṃyugē || 4 ||
ētadicchāmyahaṃ śrōtuṃ paraṃ kāutūhalaṃ hi mē |
maharṣē tvaṃ samarthō'si jñātumēvaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā cāitattrilōkajñō vālmīkērnāradō vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prah r̥ṣṭō vākyamabravīt || 6 ||
bahavō durlabhāścāiva yē tvayā kīrtitā guṇāḥ |
munē vakṣyāmyahaṃ buddhyā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavō rāmō nāma janaiḥ śrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryō dyutimāndhr̥timā nvaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃsō mahābāhuḥ kambugrīvō mahāhanuḥ || 9 ||
mahōraskō mahēṣvāsō gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ || 10 ||
samaḥ samavibhaktāṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣō lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñaḥ satyasandhaśca prajānāṃ ca hitē rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān || 12 ||
prajāpatisamaḥ śrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalōkasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vēdavēdāṅgatattvajñō dhanurvēdē ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñaḥ sm r̥timān-pratibhānavān |
sarvalōkapriyaḥ sādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ |
āryaḥ sarvasamaścāiva sadaiva priyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇōpētaḥ kāusalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīryē dhairyēṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadr̥śō vīryē sōmavat-priyadarśanaḥ |
kālāgnisadr̥śō krōdhē kṣamayā p r̥thivīsamaḥ || 18 ||
dhanadēna samastyāgē satyē dharma ivāparaḥ |
tamēvaṅ-guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparakramam || 19 ||
jyēṣṭhaṃ śrēṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam |
prak r̥tīnāṃ hitairyuktaṃ prak r̥tipriyakāmyayā || 20 ||
yāuvarājyēna saṃyōktumāicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣēkambhārāndr̥ṣṭvā bhāryā'tha kāikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā dēvī varamēnamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣēcanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśēna saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdēśātkāikēyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyō bhrātā lakṣmaṇō'nujagāma ha |
snēhādvina yasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayitō bhrātuḥ sāubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kulē jātā dēvamāyēva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rōhiṇī yathā |
pāurāiranugatō dūraṃ pitrā daśarathēna ca || 28 ||
ś r̥ṅgibērapurē sūtaṃ gaṅgākūlē vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhēna sahitō rāmō lakṣmaṇēna ca sītayā |
tē vanēna vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ k r̥tvā ramanāmāṇā vanē trayaḥ || 31 ||
dēvagandharvasaṅkāśāstatra tē nyavasansukham |
citrakūṭaṃ gatē rāmē putraśōkāturastathā || 32 ||
rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapansutam |
m r̥tē tu tasmin-bharatō vasiṣṭhapramukhāirdvijāiḥ || 33 ||
niyujyamānō rājyāya nāicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīrō rāmapādaprasādakaḥ || 34 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapurask r̥taḥ || 35 ||
tvamēva rājā dharmajña iti rāmaṃ vacō'bravīt |
rāmō'pi paramōdāraḥ sumukhaḥ sumahāyaśāḥ || 36 ||
na cāicchatpiturādēśādrājyaṃ rāmō mahābalaḥ |
pādukē cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ || 37 ||
nivartayāmāsa tatō bharataṃ bharatāgrajaḥ |
sa kāmam-anavāpyaiva rāmapādāvupasp r̥śan || 38 ||
nandigrāmē'karōdrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gatē tu bharatē śrīmānsatyasandhō jitēndriyaḥ || 39 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamēkāgrō daṇḍakānpravivēśa ha || 40 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmō rājīvalōcanaḥ |
virādhaṃ rakṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 41 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccāiva jagrāhāindraṃ śarāsanam || 42 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakāu |
vasatastasya rāmasya vanē vanacarāiḥ saha || 43 ||
r̥ṣayō'bhyāgamansarvē vadhāyāsurarakṣasām |
sa tēṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vanē || 44 ||
pratijñātaśca rāmēṇa vadhaḥ saṃyati rakṣasām |
r̥ṣīṇāmagni-kalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 45 ||
tēna tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 46 ||
tataḥ śūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ cāiva dūṣaṇaṃ cāiva rākṣasam || 47 ||
nijaghāna raṇē rāmastēṣāṃ cāiva padānugān |
vanē tasminnivastā janasthānanivāsinām || 48 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tatō jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krōdhamūrcchitaḥ || 49 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇaḥ subahuśō mārīcēna sa rāvaṇaḥ || 50 ||
na virōdhō balavatā kṣamō rāvaṇa tēna tē |
anād r̥tya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacōditaḥ || 51 ||
jagāma sahamārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tēna māyāvinā dūramapavāhya n r̥pātmajāu || 52 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya g r̥dhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
g r̥dhraṃ ca nihataṃ dr̥ṣṭvā h r̥tāṃ śrutvā ca māithilīm || 53 ||
rāghavaḥ śōkasantaptō vilalāpākulēndriyaḥ |
tatastēnāiva śōkēna g r̥dhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 54 ||
mārgamāṇō vanē sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhaṃ nāma rūpēṇa vik r̥taṃ ghōradarśanam || 55 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cā'sya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 56 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigacchēti rāghavam |
sō'bhyagacchanmahātējāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ || 57 ||
śabaryā pūjitaḥ samyagrāmō daśarathātmajaḥ |
pampātīrē hanumatā saṅgatō vānarēṇa ha || 58 ||
hanumadvacanāccāiva sugrīvēṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmō mahābalaḥ || 59 ||
āditastadyathāv r̥ttaṃ sītāyāśca viśēṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 60 ||
cakāra sakhyaṃ rāmēṇa prītaścāivāgnisākṣikam |
tatō vānararājēna vairānukathanaṃ prati || 61 ||
rāmāyāvēditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitēna ca |
pratijñātaṃ ca rāmēṇa tadā vālivadhaṃ prati || 62 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryēṇa rāghavē || 63 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubhēḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvō mahāparvata sannibham || 64 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prēkṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhēna cikṣēpa sampūrṇaṃ daśayōjanam || 65 ||
bibhēda ca punaḥ sālānsaptaikēna mahēṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ cāiva janayanpratyayaṃ tadā || 66 ||
tataḥ prītemanāstēna viśvastaḥ sa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahitō jagāma ca guhāṃ tadā || 67 ||
tatō'garjaddharivaraḥ sugrīvō hēmapiṅgalaḥ |
tēna nādēna mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 68 ||
anumanya tadā tārāṃ sugrīvēṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrāinaṃ śarēṇāikēna rāghavaḥ || 69 ||
tataḥ sugrīvavacanāddhatvā vālinamāhavē |
sugrīvamēva tadrājyē rāghavaḥ pratyapādayat || 70 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa did r̥kṣurjanakātmajām || 71 ||
tatō g r̥dhrasya vacanātsampātērhanumānbalī |
śatayōjanavistīrṇaṃ pupluvē lavaṇārṇavam || 72 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśōkavanikāṃ gatām || 73 ||
nivēdayitvā'bhijñānaṃ prav r̥ttiṃ ca nivēdy ca |
samāśvāsya ca vaidēhīṃ mardayāmāsa tōraṇam || 74 ||
pañca sēnāgragānhatvā sapta mantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 75 ||
astrēṇōnmuktamātmānaṃ jñātvā pāitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīrō yantriṇastānyad r̥cchayā || 76 ||
tatō dagdhvā purīṃ laṅkām r̥tē sītāṃ ca māithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 77 ||
sō'bhigamya mahātmānaṃ k r̥tvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavēdayadamēyātmā dr̥ṣṭā sītēti tattvataḥ || 78 ||
tataḥ sugrīvasahitō gatvā tīraṃ mahōdadhēḥ |
samudraṃ kṣōbhayāmāsa śarāirādityasannibhāiḥ || 79 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ |
samudravacanāccāiva nalaṃ sētumakārayat || 80 ||
tēna gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhavē |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 81 ||
tāmuvāca tatō rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
am r̥ṣyamāṇā sā sītā vivēśa jvalanaṃ satī || 82 ||
tatō'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhāu rāmaḥ samprahr̥ṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadaivatāiḥ || 83 ||
karmaṇā tēna mahatā trāilōkyaṃ sacarācaram |
sadēvarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 84 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasēndraṃ vibhīṣaṇam |
k r̥tak r̥tyastadā rāmō vijvaraḥ pramumōda ha || 85 ||
dēvatābhyō varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayōdhyāṃ prasthitō rāmaḥ puṣpakēṇa suhr̥dv r̥taḥ || 86 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmō hanūmantaṃ vyasarjayat || 87 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayāu tadā || 88 ||
nandigrāmē jaṭāṃ hitvā bhrāt r̥bhiḥ sahitō'naghaḥ |
rāmaḥ sītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 89 ||
prahr̥ṣṭamuditō lōkastuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ |
nirāmayō hyarōgaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 90 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 91 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarak r̥taṃ tathā || 92 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 93 ||
nityaṃ pramuditāḥ sarvē yathā k r̥tayugē tathā |
aśvamēdhaśatāiriṣṭvā tathā bahusuvarṇakāiḥ || 94 ||
gavāṃ kōṭyayutaṃ datvā vidvadbhyō vidhipūrvakam |
asaṅkhyēyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇēbhyō mahāyaśāḥ || 95 ||
rājavaṃśān śataguṇān sthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca lōkē'smin svē svē dharmē niyōkṣyati || 96 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmō rājyamupāsitvā brahmalōkaṃ prayāsyati || 97 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vēdāiśca sammitam |
yaḥ paṭhēdrāmacaritaṃ sarvapāpāiḥ pramucyatē || 98 ||
ētadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇāṃ naraḥ |
saputra-pāutraḥ sagaṇaḥ prētya svargē mahīyatē || 99 ||
paṭhan dvijō vāgr̥ṣabhatvamīyāt-
syāt kṣatriyō bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt-
janaśca śūdrō'pi mahattvamīyāt || 100 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē (nāradavākyaṃ nāma) prathamaḥ sargaḥ ||