Jnana Karma Sanyasa Yogam
śrībhagavānuvāca |
imaṃ vivasvatē yōgaṃ prōktavānahamavyayam |
vivasvānmanavē prāha manurikṣvākavē’bravīt || 1 ||
ēvaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayō viduḥ |
sa kālēnēha mahatā yōgō naṣṭaḥ parantapa || 2 ||
sa ēvāyaṃ mayā tē’dya yōgaḥ prōktaḥ purātanaḥ |
bhaktō’si mē sakhā cēti rahasyaṃ hyētaduttamam || 3 ||
arjuna uvāca |
aparaṃ bhavatō janma paraṃ janma vivasvataḥ |
kathamētadvijānīyāṃ tvamādau prōktavāniti || 4 ||
śrībhagavānuvāca |
bahūni mē vyatītāni janmāni tava cārjuna |
tānyahaṃ vēda sarvāṇi na tvaṃ vēttha parantapa || 5 ||
ajō’pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvarō’pi san |
prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya saṃbhavāmyātmamāyayā || 6 ||
yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham || 7 ||
paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |
dharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yugē yugē || 8 ||
janma karma ca mē divyamēvaṃ yō vētti tattvataḥ |
tyaktvā dēhaṃ punarjanma naiti māmēti sō’rjuna || 9 ||
vītarāgabhayakrōdhā manmayā māmu pāśritāḥ |
bahavō jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ || 10 ||
yē yathā māṃ prapadyantē tāṃstathaiva bhajāmyaham |
mama vartmānuvartantē manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 11 ||
kāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha dēvatāḥ |
kṣipraṃ hi mānuṣē lōkē siddhirbhavati karmajā || 12 ||
cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam || 13 ||
na māṃ karmāṇi limpanti na mē karmaphalē spṛhā |
iti māṃ yō’bhijānāti karmabhirna sa badhyatē || 14 ||
ēvaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ |
kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam || 15 ||
kiṃ karma kimakarmēti kavayō’pyatra mōhitāḥ |
tattē karma pravakṣyāmi yajjñātvā mōkṣyasē’śubhāt || 16 ||
karmaṇō hyapi bōddhavyaṃ bōddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |
akarmaṇaśca bōddhavyaṃ gahanā karmaṇō gatiḥ || 17 ||
karmaṇyakarma yaḥ paśyēdakarmaṇi ca karma yaḥ |
sa buddhimānmānuṣyēṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt || 18 ||
yasya sarvē samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ || 19 ||
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛptō nirāśrayaḥ |
karmaṇyabhipravṛttō’pi naiva kiñcitkarōti saḥ || 20 ||
nirāśīryataciṭṭātmā tyaktasarvapari-grahaḥ |
śārīraṃ kēvalaṃ karma kurvannāpnōti kilbiṣam || 21 ||
yadṛcchālābhasantuṣṭō dvandvātītō vimatsaraḥ |
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyatē || 22 ||
gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacētasaḥ |
yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyatē || 23 ||
brahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam |
brahmaiva tēna gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā || 24 ||
daivamēvāparē yajñaṃ yōginaḥ paryupāsatē |
brahmāgnāvaparē yajñaṃ yajñēnaivōpajuhvati || 25 ||
śrōtrādīnīndriyāṇyanyē saṃyamāgnīṣu juhvati |
śabdādīnviṣayānanya indriyāgnīṣu juhvati || 26 ||
sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāparē |
ātmasaṃyamayōgāgnau juhvati jñānadīpitē || 27 ||
dravyayajñāstapōyajñā yōgayajñāstathāparē |
svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ || 28 ||
apānē juhvati prāṇaṃ prāṇē’pānaṃ tathāparē |
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ || 29 ||
aparē niyatāhārāḥ prāṇānprāṇēṣu juhvati |
sarvē’pyētē yajñavidō yajñakṣapitakalmaṣāḥ || 30 ||
yajñaśiṣṭāmṛtabhujō yānti brahma sanātanam |
nāyaṃ lōkō’styayajñasya kutō’nyaḥ kurusattama || 31 ||
ēvaṃ bahuvidhā yajñā vitatā brahmaṇō mukhē |
karmajānviddhi tānsarvānēvaṃ jñātvā vimōkṣyasē || 32 ||
śrēyāndravyamayādyajñājjñānayajñaḥ parantapa |
sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñānē parisamāpyatē || 33 ||
tadviddhi praṇipātēna paripraśnēna sēvayā |
upadēkṣyanti tē jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ || 34 ||
yajjñātvā na punarmōhamēvaṃ yāsyasi pāṇḍava |
yēna bhūtānyaśēṣēṇa draksyasyātmanyathō mayi || 35 ||
api cēdasi pāpēbhyaḥ sarvēbhyaḥ pāpakṛttamaḥ |
sarvaṃ jñānaplavēnaiva vṛjinaṃ santariṣyasi || 36 ||
yathaidhāṃsi samiddhō’gnirbhasmasātkurutē’rjuna |
jñānāagniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurutē tathā || 37 ||
na hi jñānēna sadṛśaṃ pavitramiha vidyatē |
tatsvayaṃ yōgasaṃsiddhaḥ kālēnātmani vindati || 38 ||
śraddhāvām̐llabhatē jñānaṃ tatparaḥ saṃyatēndriyaḥ |
jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacirēṇādhigacchati || 39 ||
ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati |
nāyaṃ lōkō’sti na parō na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ || 40 ||
yōgasaṃnyastakarmāṇaṃ jñānasañchinnasaṃśayam |
ātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya || 41 ||
tasmādajñānasaṃbhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ |
chittvainaṃ saṃśayaṃ yōgamātiṣṭhōttiṣṭha bhārata || 42 ||
ōṃ tatsaditi śrīmad-bhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yōgaśāstrē śrīkṛṣṇārjunasaṃvādē jñānakarmasaṃnyāsayōgō nāma caturthō’dhyāyaḥ ||