Karma Yogam
arjuna uvāca |
jyāyasī cēt karmaṇastē matā buddhirjanārdana |
tatkiṃ karmaṇi ghōrē māṃ niyōjayasi kēśava || 1 ||
vyāmiśrēṇēva vākyēna buddhiṃ mōhayasīva mē |
tadēkaṃ vada niścitya yēna śrēyō’hamāpnuyām || 2 ||
śrībhagavānuvāca |
lōkē’smin dwividhā niṣṭhā purā prōktā mayānagha |
jñānayōgēna sāṅkhyānāṃ karmayōgēna yōginām || 3 ||
na karmaṇāmanāraṃbhā-nnaiṣkarmyaṃ puruṣō’śnutē |
na ca saṃnyasanādēva siddhiṃ samadhigacchati || 4 ||
na hi kaścit kṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |
kāryatē hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ || 5 ||
karmēndriyāṇi saṃyamya ya āstē manasā smaran |
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyatē || 6 ||
yastviṇdriyāṇi manasā niyamyārabhātē’rjuna |
karmēndriyaiḥ karmayōgamasaktaḥ sa viśiṣyatē || 7 ||
niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyō hyakarmaṇaḥ |
śarīrayātrāpi ca tē na prasiddhyēdakarmaṇaḥ || 8 ||
yajñārthātkarmaṇō’nyatra lōkō’yaṃ karmabandhanaḥ |
tadarthaṃ karma kauntēya muxtasaṅgaḥ samācara || 9 ||
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purōvāca prajāpatiḥ |
anēna prasaviṣyadhvamēṣa vō’stviṣṭakāmadhuk || 10 ||
dēvān bhāvayatānēna tē dēvā bhāvayantu vaḥ |
parasparaṃ bhāvayantaḥ śrēyaḥ paramavāpsyatha || 11 ||
iṣṭān bhōgān hi vō dēvā dāsyantē yajñabhāvitāḥ |
tairdattānapradāyaibhyō yō bhuṅktē stēna ēva saḥ || 12 ||
yajñaśiṣṭāśinaḥ santō mucyaṇtē sarvakilbiṣaiḥ |
bhuñjatē tē tvaghaṃ pāpā yē pacaṇtyātmakāraṇāt || 13 ||
annādbhavanti bhūtāni parjanyā-dannasaṃbhavaḥ |
yajñādbhavati parjanyō yajñaḥ karmasamuḍbhavaḥ || 14 ||
karma brahmōdbhuvaṃ viddhi brahmāxarasamuḍbhavam |
tasmāt sarvagataṃ brahma nityaṃ yajñē pratiṣṭhitam || 15 ||
ēvaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |
aghāyuriṇdriyārāmō mōghaṃ pārtha sa jīvati || 16 ||
yastvātmaratirēva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |
ātmanyēva ca saṃtuṣṭas-tasya kāryaṃ na vidyatē || 17 ||
naiva tasya kṛtēnārthō nākṛtēnēha kaścana |
na cāsya sarvabhūtēṣu kaścidadthavyapāśrayaḥ || 18 ||
tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |
asaktō hyācaran karma paramāpnōti pūruṣaḥ || 19 ||
karmaṇaiva hi saṃsiddhi-māsthitā janakādayaḥ |
lōkasaṃgrahamēvāpi saṃpaśyan-kartumarhasi || 20 ||
yadyadācarati śrēṣṭhas-tattadēvētaro janaḥ |
sa yatpramāṇaṃ kurutē lōkastadanuvartatē || 21 ||
na mē pārthāsti kartavyaṃ triṣu lōkēṣu kiñcana |
nānavāptamavāptavyaṃ varta ēva ca karmaṇi || 22 ||
yadi hyahaṃ na vartēyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |
mama vartmānuvartaṇtē manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||
utsīdēyurimē lōkā na kuryāṃ karma cēdaham |
saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||
saxāḥ karmaṇyavidvāṃsō yathā kuṛvanti bhārata |
kuryād-vidvāṃs-tathāsakta-ścikīrṣu-rlōkasaṃgraham || 25 ||
na buddhibhēdaṃ janayēdājñānāṃ karmasaṅginām |
jōṣayēt-sarvakarmāṇi vidvānyuxtaḥ samācaran || 26 ||
prakṛtēḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāణి sarvaśaḥ |
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyatē || 27 ||
tattvavittu mahābāhō guṇakarmavibhāgayōḥ |
guṇā guṇēṣu vartaṇta iti matvā na sajjatē || 28 ||
prakṛtēr-guṇasaṃmūḍhāḥ sajjaṇtē guṇakarmasu |
tānakṛtsnavidō mandān-kṛtsnavinna vicālayēt || 29 ||
mayi sarvāణి karmāణి saṃnyasyāḍhyātmacētasā |
nirāśīr-nirmamō bhūtvā yudhyasva vigatajwaraḥ || 30 ||
yē mē matamidaṃ nitya-manutiṣṭhanti mānavāḥ |
śraddhāvantō’nasūyaṇtō mucyaṇtē tē’pi karmabhiḥ || 31 ||
yē tvētad-abhyasūyaṇtō nānu-tiṣṭhanti mē matam |
sarvajñānavimūḍhāṃ-stān-viddhi naṣṭān-acētasaḥ || 32 ||
sadṛśaṃ cēṣṭatē swasyāḥ prakṛtēr-jñānavānapi |
prakṛtiṃ yāṇti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||
indriyasyēndriyasyārthē rāgadvēṣau vyavasthitau |
tayōr-na vaśamāgacchēt-tau hyasya paripanthinau || 34 ||
śrēyān-swadharmō viguṇaḥ paradharmāt-swanisṭhitāt |
swadharmē niḍhanaṃ śrēyaḥ paradharmō bhayāvahaḥ || 35 ||
arjuna uvāca |
atha kēna prayuxtō’yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇēya balādiva niyōjitaḥ || 36 ||
śrībhagavānuvāca |
kāma ēṣa krōḍha ēṣa rajōguṇasamuḍbhavaḥ |
mahāśanō mahāpāpmā viddhyēnam iha vairiṇam || 37 ||
ḍhūmēnāvriyatē vahni-ryathādarśō malēna ca |
yathōlbēnāvr̥tō garbha-stathā tēnēdamāvr̥tam || 38 ||
āvr̥taṃ jñānamētēna jñāninō nityavairiṇā |
kāmarūpēṇa kauntēya duṣpūrēṇānalēna ca || 39 ||
indriyāణి manō buddhi-rasyāḍhiṣṭhānamucyatē |
ētair-vimōhayatyēṣa jñānamāvr̥tya dēhinam || 40 ||
tasmāt-tvam-indriyāణి-ādau niyamya bharatarṣabha |
pāpmānaṃ prajahi hyēnaṃ jñānavijñānanāśanam || 41 ||
indriyāణి parāṇyāhur-indriyēbhyaḥ paraṃ manaḥ |
manasastu parā buddhi-ryō buddhēḥ paratastu saḥ || 42 ||
ēvaṃ buddhēḥ paraṃ buddhwā saṃstabhyātmānam-ātmanā |
jahi śatruṃ mahābāhō kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||
ōṃ tatsaditi śrīmad-bhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yōgaśāstrē śrīkṛṣṇārjunasaṃvādē karmayōgō nāma tṛtīyō’dhyāyaḥ ||