Vishwarupa Sandarshana Yogam
arjuna uvāca |
madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitam |
yattvayōktaṃ vacastēna mōhō’yaṃ vigatō mama || 1 ||
bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśō mayā |
tvattaḥ kamalapatrāxa māhātmyamapi cāvyayam || 2 ||
ēvamētadyathāttha tvamātmānaṃ paramēśvara |
draṣṭumicchāmi tē rūpamaiśvaraṃ puruṣōttama || 3 ||
manyasē yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabhō |
yōgēśvara tatō mē tvaṃ darśayātmānamavyayam || 4 ||
śrībhagavānuvāca |
paśya mē pārtha rūpāṇi śataśō’tha sahasraśaḥ |
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca || 5 ||
paśyādityān vasūn rudrān aśvinau marutastathā |
bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata || 6 ||
ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram |
mama dēhē guḍākēśa yaccānyad draṣṭumicchasi || 7 ||
na tu māṃ śakyasē draṣṭumanēnaiva svacakṣuṣā |
divyaṃ dadāmi tē cakṣuḥ paśya mē yōgamaiśvaram || 8 ||
sañjaya uvāca |
ēvamuxtvā tatō rājan mahāyōgēśvarō hariḥ |
darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram || 9 ||
anēkavaktra-nayanamanēkādbhuta-darśanam |
anēkadivyābharaṇaṃ divyānēkōdyatāyudham || 10 ||
divyamālyāmbara-dharaṃ divyagandhānulēpanam |
sarvāścaryamayaṃ dēvamanantaṃ viśvatōmukham || 11 ||
divi sūryasahasrasya bhavēdyugapadutthitā |
yadi bhāḥ sadṛśī sā syād bhāsastasya mahātmanaḥ || 12 ||
tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanēkadhā |
apaśyaddēvadēvasya śarīrē pāṇḍavastadā || 13 ||
tatō sa vismayāviṣṭō hṛṣṭarōmā dhanañjayaḥ |
praṇamya śirasā dēvaṃ kṛtāñjalirabhāṣata || 14 ||
arjuna uvāca |
paśyāmi dēvāṃstava dēva dēhē sarvāṃstathā bhūtaviśēṣasaṅghān |
brahmāṇamīśaṃ kamalāsanasthamṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān || 15 ||
anēkabāhūdara-vaktranētraṃ paśyāmi tvāṃ sarvatō’nantarūpam |
nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ paśyāmi viśvēśvara viśvarūpa || 16 ||
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca tējōrāśiṃ sarvatō dīptimantam |
paśyāmi tvāṃ durnirīxyaṃ samantād dīptānalārkadyutimapramēyam || 17 ||
tvamaxaraṃ paramaṃ vēditavyaṃ tvamasya viśvasya paraṃ niḍhānam |
tvamavyayaḥ śāśvatadharmagōptā sanātanastvaṃ puruṣō matō mē || 18 ||
anādimadhyāntamanantavīryamanantabāhuṃ śaśisūryanētram |
paśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ svatējasā viśvamidaṃ tapantam || 19 ||
dyāvāpṛthivyōridamantaraṃ hi vyāptaṃ tvayaikēna diśaśca sarvāḥ |
dṛṣṭvādbhutaṃ rūpamugraṃ tavēdaṃ lōkatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman || 20 ||
amī hi tvāṃ surasaṅghā viśanti kēcid bhītāḥ prāñjalayō gṛṇanti |
svastītyuxtvā maharṣisiddhasaṅghāḥ stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ || 21 ||
rudrādityā vasavō yē ca sādhyā viśvē’śvinau marutaścōṣmapāśca |
gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīxantē tvāṃ vismitāścaiva sarvē || 22 ||
rūpaṃ mahattē bahuvaktranētraṃ mahābāhō bahubāhūrupādam |
bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lōkāḥ pravyathitāstathāham || 23 ||
nabhaḥspṛśaṃ dīptamanēkavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanētram |
dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇō || 24 ||
daṃṣṭrākarālāni ca tē mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni |
diśō na jānē na labhē ca śarma prasīda dēvēśa jagannivāsa || 25 ||
amī ca tvāṃ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarvē sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |
bhīṣmō drōṇaḥ sūtaputrastathāsau sahāsmadīyairapi yōdhamukhyaiḥ || 26 ||
vaktrāṇi tē tvaramāṇā viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni |
kēcidvilagnā daśanāntarēṣu sandṛśyantē cūrṇitairuttamāṅgaiḥ || 27 ||
yathā nadīnāṃ bahavō’mbuvēgāḥ samudramēvābhimukhā dravanti |
tathā tavāmī naralōkavīrā viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti || 28 ||
yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddhavēgāḥ |
tathaiva nāśāya viśanti lōkāstavāpi vaktrāṇi samṛddhavēgāḥ || 29 ||
lēlihyasē grasamānaḥ samantāllōkān samagrān vadanair-jvaladbhiḥ |
tējōbhirāpūrya jagatsamagraṃ bhāsastavōgrāḥ pratapanti viṣṇō || 30 ||
ākhyāhi mē kō bhavānugrarūpō namō’stu tē dēvavara prasīda |
vijñātumicchāmi bhavantamādyaṃ na hi prajānāmi tava pravṛttim || 31 ||
śrībhagavānuvāca |
kālō’smi lōkaxayakṛtpravṛddhō lōkān samāhartumiha pravṛttaḥ |
ṛtē’pi tvāṃ na bhaviṣyanti sarvē yē’vasthitāḥ pratyanīkēṣu yōdhāḥ || 32 ||
tasmāttvamuttiṣṭha yaśō labhasva jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham |
mayaivaitē nihatāḥ pūrvamēva nimittamātraṃ bhava savyasācin || 33 ||
drōṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca karṇaṃ tathānyānapi yōdhavīrān |
mayā hatāṃstvaṃ jahi mā vyathiṣṭhā yudhyasva jētāsi raṇē sapatnān || 34 ||
sañjaya uvāca |
ētacchrutvā vacanaṃ kēśavasya kṛtāñjalirvēpamānaḥ kirīṭī |
namaskuṛtvā bhūya ēvāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya || 35 ||
arjuna uvāca |
stthānē hṛṣīkēśa tava prakīṛtyā jagatprahr̥ṣyaty-anurajyatē ca |
raxāṃsi bhītāni diśō dravanti sarvē namasyanti ca siddhasaṅghāḥ || 36 ||
kasmācca tē na namēran mahātman garīyasē brahmaṇō’pyādikaṛtrē |
ananta dēvēśa jagannivāsa tvamaxaraṃ sadasattatparaṃ yat || 37 ||
tvamādidēvaḥ puruṣaḥ purāṇastvamasya viśvasya paraṃ niḍhānam |
vēttāsi vēdyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvamanantarūpa || 38 ||
vāyuryamō’gnir-varuṇaḥ śaśāṅkaḥ prajāpatistvaṃ prapitāmahaśca |
namō namastē’stu sahasra-kṛtvaḥ punaśca bhūyō’pi namō namastē || 39 ||
namaḥ purastādatha pṛṣṭhatastē namō’stu tē sarvata ēva sarva |
anantavīryāmitavikramastvaṃ sarvaṃ samāpnōṣi tatō’si sarvaḥ || 40 ||
sakhēti matvā prasabhaṃ yaduxtaṃ hē kṛṣṇa hē yādava hē sakhēti |
ajānatā mahimānaṃ tavēdaṃ mayā pramādātpraṇayēna vāpi || 41 ||
yaccāvahāsārthamasatkr̥tō’si vihāra-śayyāsana-bhōjanēṣu |
ēkō’thavāpyacyuta tatsamaxaṃ tatkṣāmayē tvāmahamapramēyam || 42 ||
pitāsi lōkasya carācarasya tvamasyapūjyaśca gururgarīyān |
na tvatsamō’styabhyadhikaḥ kutō’nyō lōkatrayē’pyapratimapra bhāva || 43 ||
tasmātpraṇamya praṇiḍhāya kāyaṃ prasādayē tvāmahamīśamīḍyam |
pitēva putrasya sakhēva sakhyuḥ priyaḥ priyāyārhasi dēva sōḍhum || 44 ||
adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣitō’smi dṛṣṭvā bhayēna ca pravyathitaṃ manō mē |
tadēva mē darśaya dēvarūpaṃ prasīda dēvēśa jagannivāsa || 45 ||
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakra-hastamicchāmi tvāṃ draṣṭumahaṃ tathaiva |
tēnaiva rūpēṇa caturbhujēna sahasrabāhō bhava viśvamūrtē || 46 ||
śrībhagavānuvāca |
mayā prasaṇṇēna tavārjunēdaṃ rūpaṃ paraṃ darśitamātmayōgāt |
tējōmayaṃ viśvamanantamādyaṃ yanmē tvadanyēna na dṛṣṭapūrvam || 47 ||
na vēdayajñādhyayanairna dānairna ca kriyābhir-na tapōbhirugraiḥ |
ēvaṃ rūpaḥ śakya ahaṃ nr̥lōkē draṣṭuṃ tvadanyēna kurupravīra || 48 ||
mā tē vyathā mā ca vimūḍhabhāvō dṛṣṭvā rūpaṃ ghōramīdṛṅmamēdam |
vyapētabhīḥ prītamanaḥ punastvaṃ tadēva mē rūpamidaṃ prapaśya || 49 ||
sañjaya uvāca |
ityarjunaṃ vāsudēvastathōxtvā svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥ |
āśvāsayāmāsa ca bhītamēnaṃ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā || 50 ||
arjuna uvāca |
dṛṣṭvēdaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tava saumyaṃ janārdana |
idānīmasmi saṃvṛttaḥ sacētāḥ prakṛtiṃ gataḥ || 51 ||
śrībhagavānuvāca |
sudurdarśamidaṃ rūpaṃ dṛṣṭavānasi yanmama |
dēvā apyasya rūpasya nityaṃ darśanakāṅxiṇaḥ || 52 ||
nāhaṃ vēdairna tapasā na dānēna na cējyayā |
śakya ēvaṃvidhō draṣṭuṃ dṛṣṭavānasi māṃ yathā || 53 ||
bhaktyā tvananyayā śakya ahamēvaṃvidhō’rjuna |
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvēna pravēṣṭuṃ ca parantapa || 54 ||
matkarmakṛnmatparamō madbhaktaḥ saṅgavāṛjitaḥ |
nirvairaḥ saṛvabhūtēṣu yaḥ sa māmēti pāṇḍava || 55 ||
ōṃ tatsaditi śrīmad-bhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yōgaśāstrē śrīkṛṣṇārjunasaṃvādē viśvarūpadarśanayōgō nāmaikādaśō’dhyāyaḥ ||