Arjuna Vishada Yogam
dhṛtarāṣṭra uvāca |
dharmakṣētrē kurukṣētrē samavētā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1 ||
sañjaya uvāca |
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryōdhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 2 ||
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputrēṇa tava śiṣyēṇa dhīmatā || 3 ||
atra śūrā mahēṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhānō virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ || 4 ||
dhṛṣṭakētuścēkitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhōjaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ || 5 ||
yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān |
saubhadrō draupadēyāśca sarva ēva mahārathāḥ || 6 ||
asmākaṃ tu viśiṣṭā yē tānnibōdha dvijōttama |
nāyakā mama sainyasya saṃjñārthaṃ tānbravīmi tē || 7 ||
bhavānbhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca || 8 ||
anyē ca bahavaḥ śūrā madarthē tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarvē yuddhaviśāradāḥ || 9 ||
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhiraxitam |
paryāptaṃ tvidāmētēṣāṃ balaṃ bhīmābhiraxitam || 10 ||
ayanēṣu ca sarvēṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamēvābhiraxantu bhavantaḥ sarva ēva hi || 11 ||
tasya sañjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyōccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān || 12 ||
tataḥ śaṅkhāśca bhēryāśca paṇavānakagōmukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulō’bhavat || 13 ||
tataḥ śvētairhayairyuktē mahati syandanē sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradaghmatuḥ || 14 ||
pāñcajanyaṃ hṛṣīkēśō dēvadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkōdaraḥ || 15 ||
anantavijayaṃ rājā kuntīputrō yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadēvaśca sughōṣamaṇipuṣpakau || 16 ||
kāśyaśca paramēṣvāsasśikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumnō virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ || 17 ||
drupado draupadēyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpatē |
saubhadrāśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 18 ||
sa ghōṣō dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulō vyanunādayan || 19 ||
atha vyavasthitāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrāṅkapidhvajaḥ |
pravṛttē śastrasampātē dhanurudyamya pāṇḍavaḥ || 20 ||
hṛṣīkēśaṃ tadā vākyamidamāha mahīpatē |
arjuna uvāca |
sēnayōrubhayōrmadhyē rathaṃ sthāpaya mē’cyuta || 21 ||
yāvadētānnirīxē’haṃ yōddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yōddhavyamasminraṇasamudyamē || 22 ||
yōtsyamānānavēxē’haṃ ya ētē’tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddhēryuddhē priyacikīrṣavaḥ || 23 ||
sañjaya uvāca |
ēvamuktō hṛṣīkēśō guḍākēśēna bhārata |
sēnayōrubhayōrmadhyē sthāpayitvā rathōttamam || 24 ||
bhīṣmadrōṇapramukhataḥ sarvēṣāṃ ca mahīxitām |
uvāca pārtha paśyaitānsamavētānkurūniti || 25 ||
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṄnatha pitāmahān |
ācāryānmātulānbhrātṄnputrānpautrānsakhīṃstathā || 26 ||
śvaśurānsuhṛdaścaiva sēnayōrubhayōrapi |
tānsamīxya sa kauntēyaḥ sarvānbhandhūnavasthitān || 27 ||
kṛpayā parayāviṣṭō viṣīdannidāmabravīt |
arjuna uvāca |
dṛṣṭvēmaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam || 28 ||
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vēpathuśca śarīrē mē rōmaharṣaśca jāyatē || 29 ||
gāṇḍīvaṃ sraṃsatē hastāttvakcaiva paridahyatē |
na ca śaknōmyavasthātuṃ bhramatīva ca mē manaḥ || 30 ||
nimittāni ca paśyāmi viparītāni kēśava |
na ca śrēyō’nupaśyāmi hatvā svajanamāhavē || 31 ||
na kāṅxē vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ nō rājyēna gōvinda kiṃ bhōgairjīvitēna vā || 32 ||
yēṣāmarthē kāṅxitaṃ nō rājyaṃ bhōgāḥ sukhāni ca |
ta imē’vasthitā yuddhē prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca || 33 ||
ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahān |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ saṃbandhinastathā || 34 ||
ētānna hantumiacchāmi ghnantō’pi madhusūdana |
api trailōkyarājyasya hētōḥ kiṃ nu mahīkṛtē || 35 ||
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjjanārdana |
pāpamēvāśrayēdasmān-hatvaitānātatāyinaḥ || 36 ||
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrān-svabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava || 37 ||
yadyapyētē na paśyanti lōbhōpahata-cētasaḥ |
kulaxayakṛtaṃ dōṣaṃ mitradrōhē ca pātakam || 38 ||
kathaṃ na jñēyamasmābhiḥ pāpādāsmānnivartitum |
kulaxayakṛtaṃ dōṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana || 39 ||
kulaxayē praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharmē naṣṭē kulaṃ kṛtsnamadharmō’bhibhavatyuta || 40 ||
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulaśtriyaḥ |
śtriṣu duṣṭāsu vārṣṇēya jāyatē varṇasaṅkaraḥ || 41 ||
saṅkarō narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitarō hyēṣāṃ luptapiṇḍōdakakriyāḥ || 42 ||
dōṣairētaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyantē jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ || 43 ||
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narakē’niyataṃ vāsō bhavatītyanuśuśruma || 44 ||
ahō bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalōbhēna hantuṃ svajanamudyatāḥ || 45 ||
yadi māmāpratīkāramāśasttraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇē hanyu-stanmē kṣēmataraṃ bhavēt || 46 ||
sañjaya uvāca |
ēvamuktvārjunaḥ saṅkhyē rathōpastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śōkasaṃvignamānasaḥ || 47 ||
ōṃ tatsaditi śrīmad-bhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yōgaśāstrē śrīkṛṣṇārjunasaṃvādē arjunaviṣādayōgō nāma prathamō’dhyāyaḥ ||