Bālakāṇḍam - Prathama Sargaḥ
tapaḥsvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam | nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam 1
kōnv-asmin sāṃprataṃ lōkē guṇavān kaśca vīryavān | dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyō dṛḍhavrataḥ 2
cāritrēṇa ca kō yuktaḥ sarvabhūtēṣu kō hitaḥ | vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaika priyadarśanaḥ 3
ātmavān kō jitakrōdhō dyutimān kō'nasūyakaḥ | kasya bibhyati dēvāśca jātarōṣasya saṃyugē 4
ētadicchāmyahaṃ śrōtuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi mē | maharṣē tvaṃ samarthō'si jñātumēvaṃvidhaṃ naram 5
śrutvā caitattrilōkajñō vālmīkērnāradō vacaḥ | śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭō vākyamabravīt 6
bahavō durlabhāścaiva yē tvayā kīrtitā guṇāḥ | munē vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ 7
ikṣvākuvaṃśaprabhavō rāmō nāma janaiḥ śrutaḥ | niyatātmā mahāvīryō dyutimān dhṛtimān vaśī 8
buddhimān nītimān vāṅgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ | vipulāṃsō mahābāhuḥ kambugrīvō mahāhanuḥ 9
mahōraskō mahēṣvāsō gūḍhajatrurarindamaḥ | ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ 10
samaḥ samavibhaktaṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān | pīnavakṣā viśālākṣō lakṣmīvāñ-chubhalakṣaṇaḥ 11
dharmajñaḥ satyasandhaśca prajānāṃ ca hitē rataḥ | yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān 12
prajāpatisamaḥ śrīmān dhātā ripu niṣūdanaḥ | rakṣitā jīvalōkasya dharmasya parirakṣitā 13
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā | vēdavēdāṅgatattvajñō dhanurvēdē ca niṣṭhitaḥ 14
sarvaśāstrārthatattvajñō smṛtimān pratibhānavān | sarvalōkapriyaḥ sādhu-radīnātmā vicakṣaṇaḥ 15
sarvadābhi-gataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ | āryaḥ sarvasamaścaiva sadaiva priyadarśanaḥ 16
sa ca sarvaguṇōpētaḥ kauśalyānandavardhanaḥ | samudra iva gāmbhīryē dhairyēṇa himavāniva 17
viṣṇunā sadr̥śō vīryē sōmavat-priyadarśanaḥ | kālāgnisadr̥śaḥ krōdhē kṣamayā pr̥thivīsamaḥ 18
dhanadēna samaḥ tyāgē satyē dharma ivāparaḥ | tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam 19
jyēṣṭhaṃ śrēṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam | prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā 20
yauvarājyēna saṃyōktumaicchat prītyā mahīpatiḥ | tasyābhiṣēka sambhārān dṛṣṭvā bhāryātha kaikayī 21
pūrvaṃ dattavarā dēvī varaṃ ēnam-ayācata | vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣēcanam 22
sa satyavacanād rājā dharmapāśēna saṃyataḥ | vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam 23
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan | piturvacananirdēśāt kaikēyyāḥ priyakāraṇāt 24
taṃ vrajantaṃ priyō bhrātā lakṣmaṇō'nujagāma ha | snēhād-vinayasampannaḥ sumit rānandavardhanaḥ 25
bhrātaraṃ dayitō bhrātuḥ saubhrātram-anudarśayan | rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā 26
janakasya kulē jātā dēvamāyēva nirmitā | sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ 27
sītāpy-anugatā rāmaṃ śaśinaṃ rōhiṇī yathā | paurairanugatō dūraṃ pitrā daśarathēna ca 28
śṛṅgibērapurē sūtaṃ gaṅgākūlē vyasarjayat | guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam 29
guhēna sahitō rāmō lakṣmaṇēna ca sītayā | tē vanēna vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ 30
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt | ramyaṃ āvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vanē trayaḥ 31
dēvagandharvasaṅkāśāstatra tē nyavasan sukham | citrakūṭaṃ gatē rāmē putraśōkāturastathā 32
rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapan sutam | gatē tu tasmin bharatō vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ 33
niyujyamānō rājyāya naicchat rājyaṃ mahābalaḥ | sa jagāma vanaṃ vīrō rāmapādaprasādakaḥ 34
gatvā tu sa mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam | ayācad-bhrātaraṃ rāmaṃ āryabhāva puraskṛtaḥ 35
tvamēva rājā dharmajña iti rāmaṃ vacō'bravīt | rāmō'pi paramōdāraḥ sumukhaḥ sumahāyaśāḥ 36
na caicchat piturādēśāt rājyaṃ rāmō mahābalaḥ | pādukē cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ 37
nivartayāmāsa tatō bharataṃ bharatāgrajaḥ | sa kāma-manavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan 38
nandigrāmē'karōt rājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā | gatē tu bharatē śrīmān satyasandhō jitēndriyaḥ 39
rāmahstu punarālōkya nāgarasya janasya ca | tatrāgamana-mēkāgrō daṇḍakān pravivēśa ha 40
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmō rājīvalōcanaḥ | virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha 41
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā | agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam 42
khaḍgaṃ ca paramaprītaḥ tūṇī cākṣayasāyakau | vasatastasya rāmasya vanē vanacaraiḥ saha 43
ṛṣayaḥ abhyāgaman sarvē vadhāyāsurarakṣasām | sa tēṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vanē 44
pratijñātaśca rāmēṇa vadhaḥ saṃyati rakṣasām | ṛṣīṇāmagni-kalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsīnām 45
tēna tatraiva vasatā janasthānanivāsinī | virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī 46
tataḥ śūrpaṇakhāvākyāt udyuktān sarvarākṣasān | kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam 47
nijaghāna raṇē rāmaḥ tēṣāṃ caiva padānugān | vanē tasmin nivasatā janasthānanivāsinām 48
rakṣasāṃ nihatānyasan sahasrāṇi caturdaśa | tatō jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krōdhamūrchitaḥ 49
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam | vāryamāṇaḥ subahuśō mārīcēna sa rāvaṇaḥ 50
na virōdhō balavatā kṣamō rāvaṇa tēna tē | anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacōditaḥ 51
jagāma saha mārīcaḥ tasyāśramapadaṃ tadā | tēna māyāvinā dūram-apavāhya nṛpātmajau 52
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam | gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm 53
rāghavaḥ śōkasantaptō vilalāpākulēndriyaḥ | tatastēnaiva śōkēna gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam 54
mārgamāṇō vanē sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha | kabandhaṃ nāma rūpēṇa vikṛtaṃ ghōradarśanam 55
taṃ nihatya mahābāhuḥ dadāha svargataśca saḥ | sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dhar-macāriṇīm 56
śramaṇāṃ dhar-manipuṇām abhigac-chēti rāghava | saḥ abhyagac-chan mahātējāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ 57
śabaryā pūjitaḥ samyak rāmō daśarathātmajaḥ | pampātīrē hanumatā saṅgatō vānarēṇa ha 58
hanumadvacanāccaiva sugrīvēṇa samāgataḥ | sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsad-rāmō mahābalaḥ 59
āditaḥ tadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśēṣataḥ | sugrīvahścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ 60
cakāra sakhyaṃ rāmēṇa prītaścaivāgnisākṣikam | tatō vānararājēna vairānukathanaṃ prati 61
rāmāyāvēditaṃ sarvaṃ praṇayād-duḥkhitēna ca | pratijñātaṃ ca rāmēṇa tadā vālivadhaṃ prati 62
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ | sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīt nityaṃ vīryēṇa rāghavē 63
rāghavaḥ pratyayārtthaṃ tu dundubhēḥ kāyamuttamam | darśayāmāsa sugrīvaḥ mahāparvatasaannibham 64
utsmayitvā mahābāhuḥ prēkṣya cāsthi mahābalaḥ | pādāṅguṣṭhēna cikṣēpa sampūrṇaṃ daśayōjanam 65
bibhēda ca punaḥ sālān saptaikēna mahēṣuṇā | giriṃ rasātalaṃ caiva janayan pratyayaṃ tathā 66
tataḥ prītamanāḥ tēna viśvastaḥ sa mahākapiḥ | kiṣkindhāṃ rāmasahitō jagāma ca guhāṃ tadā 67
tataḥ agarjat harivaraḥ sugrīvō hēmapingalaḥ | tēna nādēna mahatā nirjagāma harīśvaraḥ 68
anumānya tadā tārāṃ sugrīvēṇa samāgataḥ | nijaghāna ca tatraianaṃ śarēṇaikēna rāghavaḥ 69
tataḥ sugrīvavacanāt hatvā vālina-māhavē | sugrīvam-ēva tadrājyē rāghavaḥ pratyapādayat 70
sa ca sarvān samānīya vānarān vānararṣabhaḥ | diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣuḥ janakātmajām 71
tatō gṛdhrasya vacanāt sampātēḥ hanumān balī | śatayōjana vistīrṇaṃ pupluvē lavaṇārṇavam 72
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām | dadarśa sītāṃ dhyāyantīm aśōkavanikāṃ gatām 73
nivēdayitvā-bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivēdya ca | samāśvāsya ca vaidēhīṃ mardayāmāsa tōraṇam 74
pañca sēnāgragān hatvā sapta mantrisutān-api | śūram-akṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat 75
ast rēṇōnmuktam-ātmānaṃ jñātvā pāitāmahāt-varāt | marṣayan rākṣasān vīrō yantriṇaḥ tān yadr̥c-chayā 76
tatō dagdhvā purīṃ laṅkām-ṛtē sītāṃ ca maithilīm | rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyāt mahākapiḥ 77
saḥ abhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam | nyavēdayadamēyātmā dṛṣṭā sītēt i tattvataḥ 78
tataḥ sugrīvasahitō gatvā tīraṃ mahōdadahēḥ | samudraṃ kṣōbhayāmāsa śarāir-ādityasaannibhāiḥ 79
darśayāmāsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ | samudra-vachanāccaiva nalaṃ sētu-makārayat 80
tēna gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇam-āhavē | rāmaḥ sītām-anuprāpya parāṃ vrīḍām-upāgamat 81
tāṃ uvāca tataḥ rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi | amṛṣyamānā sā sītā vivēśa jvalanaṃ satī 82
tatō'gnivachanāt sītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām | karmaṇā tēna mahatā trāilōkyaṃ sa charācaram 83
sa dēvarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ | babhāu rāmaḥ samprahr̥ṣṭaḥ pūjitaḥ saṛva dēvatāiḥ 84
abhyaṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasēndraṃ vibhīṣaṇam | kṛtakṛtyaḥ tadā rāmō vijvaraḥ pramumōda ha 85
dēvatābhyō varāṃ prāpya samutthāpya ca vānarān | ayōdhyāṃ prasthitaḥ rāmaḥ puṣpakēna suhṛt-vṛtaḥ 86
bharadvāja āśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ | bharatasya antikaṃ rāmō hanūmantaṃ vyasarjayat 87
punar-ākhyāyikāṃ jalpan sugrīvasahitaḥ tadā | puṣpakaṃ tat-samārūhya nandigrāmaṃ yayāu tadā 88
nandigrāmē jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhiḥ sahitō'naghaḥ | rāmaḥ sītām-anuprāpya rājyaṃ punar-avāptavān 89
prahr̥ṣṭō muditō lōkaḥ tuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ | nirāmayō hi arōgaḥ ca durbhikṣa-bhayavarjitaḥ 90
na putramaraṇaṃ kēchit-drakṣyanti puruṣāḥ kvachit | nāryaḥ ca avidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ 91
na ca agnijaṃ bhayaṃ k iñchit na apsu majjanti jantavaḥ | na vātajaṃ bhayaṃ k iñchit na api jvarakṛtaṃ tathā 92
na ca api kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā | nagarāṇi cha rāṣṭrāṇi dhana-dhānya-yutān i cha 93
nityaṃ pramuditā ssarvē yathā kṛtayugē tathā | aśvamēdha-śatāi r-iṣṭvā tatthā bahusuvarṇakāiḥ 94
gavāṃ kōṭyayutaṃ dattvā vidvabhyō vidhipūrvakam | asaṅkhyēyaṃ dhanaṃ dattvā brāhmaṇēbhyō mahāyaśāḥ 95
rājavaṃśān śataguṇān stthāpayiṣyati rāghavaḥ | chāturvarṇyaṃ cha lōkē'smin svē svē dhar-mē niyōkṣyat i 96
daśa varṣa sahasrāṇ i daśa varṣa śatāni cha | rāmō rājya-m-upāsitvā brahmalōkaṃ prayāsyat i 97
idaṃ pavit raṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vēdāi ś-cha sammitam | yaḥ paṭhēt rāmacaritaṃ saṛvapāpāiḥ pramuchyatē 98
ētat ākhyānam-āyuṣyaṃ paṭhan rāmāyaṇaṃ naraḥ | sa putrapāutraḥ sa gaṇaḥ prētya svargē mahīyatē 99
paṭhan dvijō vāk-ṛṣabhatvaṃ īyāt | syāt kṣatriyō bhūmipati-tvaṃ īyāt | vaṇik-janaḥ paṇya-phalatvaṃ īyāt | janaḥ ca śūdrō'pi mahattvaṃ īyāt 100
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē prathama s-sargaḥ