Ayōdhyākāṇḍa - Ēkōnaśatatama Sargaḥ
niviṣṭāyāṃ tu sēnāyāmutsukō bharatastadā |
jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan || 1
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ sandiśya mātṝmē śīghramānaya |
iti tvaritamagrē sa jagāma guruvatsalaḥ || 2
sumantrastvapi śatrughnamadūrādanvapadyata |
rāmadarśanajastarṣō bharatasyēva tasya ca || 3
gacchannēvātha bharatastāpasālaya saṃsthitām |
bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ ca dadarśa ha || 4
śālāyāstvagrata stasyā dadarśa bharata stadā |
kāṣṭhāni cāvabhagnāni puṣpāṇyupacitāni ca || 5
sa lakṣmaṇasya rāmasya dadarśāśramamīyuṣaḥ |
kṛtaṃ vṛkṣēṣvabhijñānaṃ kuśacīraiḥ kvacit-kvacit || 6
dadarśa vanē tasmin-mahata ssañcayān-kṛtān |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣāi śśītakāraṇāt || 7
gacchannēva mahābāhur-dyutimān-bharata stadā |
śatrughnaṃ cābravīd-dhṛṣṭas-tānamātyāṃśca sarvaśaḥ || 8
manyē prāptāḥ sma taṃ dēśaṃ bharadvājō yam-abravīt |
nātidūrē hi manyēhaṃ nadīṃ mandākinīm-itaḥ || 9
uccāir-baddhāni cīrāṇi lakṣmaṇēna bhavēdayam |
abhijñānakṛtaḥ panthā akālē gantumi-cchatā || 10
idaṃ cōdātta-dantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām |
śāilapārśvē parikrāntam-anyōnyam-abhigarjatām || 11
yamēvā-dhātum-icchanti tāpasā ssatataṃ vanē |
tasyāsāu dṛśyatē dhūma ssaṅkulaḥ kṛṣṇavartmanaḥ || 12
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam |
āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭō maharṣim-iva rāghavam || 13
atha gatvā muhūrtantu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ |
mandākinīm-anuprāptastaṃ janaṃ chēdam-abravīt || 14
jagatyāṃ puruṣavyāghra āstē vīrāsanē rataḥ |
janēndrō nirjanaṃ prāpya dhiṅmē janma sajīvitam || 15
matkṛtē vyasanaṃ prāptō lōkanāthō mahādyutiḥ |
sarvān-kāmānpari-tyajya vanē vasati rāghavaḥ || 16
iti lōkasamākruṣṭaḥ pādēṣvadya prasādayan |
rāmasya nipatiṣyāmi sītāyā lakṣmaṇasya ca || 17
ēvaṃ saṃvilapan-tasmin-vanē daśarathātmajaḥ |
dadarśa mahātīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manōramām || 18
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇāir-bahubhir-āvr̥tām |
viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśāirvēdim-ivādhvarē || 19
śakrāyudha-nikāśāiśca kārmukāir-bhārasādhanāiḥ |
rukmapr̥ṣṭhāir-mahāsārāi śśōbhitāṃ śatrubādha-kāiḥ || 20
arka raśmi pratīkāśāir-ghōrāi-stūṇī-gatais-śarāiḥ |
śōbhitāṃ dīptavadanāi ssarpāir-bhōgavatīm-iva || 21
mahārajatavāsōbhyām-asibhyāṃ ca virājitām |
rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śōbhitām || 22
gōdhāṅguḷitrāir-āsaktāiś-chitrāiḥ kāñcanabhūṣitāiḥ |
arisaf̃ghāir-anādhr̥ṣyāṃ mṛgāi ssiṃha-guhām iva || 23
prāgu-dakpravaṇāṃ vēdiṃ viśālāṃ dīptapāvakām |
dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmanivēśanē || 24
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharatō gurum |
uṭajē rāmamāsīnaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam || 25
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīra-valkala-vāsasam |
dadarśa rāma-māsīnam-abhitaḥ pāvakōpamam || 26
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhēkṣaṇam |
pṛthivyās-sāgarāntāyāḥ bhartāraṃ dharmacāriṇam || 27
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇam-iva śāśvatam |
sthaṇḍilē darbhasaṃstīrṇē sītayā lakṣmaṇēna ca || 28
taṃ dṛṣṭvā bharata śśrīmān duḥkhaśōkapari-plutaḥ |
abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kāikēyī sutaḥ || 29
dṛṣṭvaiva vilalāpārtō bāṣpa-sandigdhayā girā |
aśaknuvan dhārayituṃ dhāiryād-vachanam-abravīt || 30
ya ssaṃsadi prakṛtibhir-bhavēdyukta upāsitum |
vanyāir-mṛgāir-upāsīna ssōyamāstē mamāgrajaḥ || 31
vāsōbhir-bahusāhasrāir-yō mahātmā purōcitaḥ |
mṛgājinē sōyam-iha pravastē dharmam-ācharan || 32
adhārayadyō vividhāś-chitrā-ssumanasastadā |
sōyaṃ jaṭābhāram-imaṃ vahatē rāghavaḥ katham || 33
yasya yajñāir-yathōdiṣṭāir-yuktō dharmasya saf̃chayaḥ |
śarīraklēśa-sambhūtaṃ sa dharmaṃ parimārgatē || 34
chandanēna mahārhēṇa yasyāṅgam-upasēvitam |
malēna tasyāṅgam-idaṃ katham-āryasya sēvyatē || 35
mannimittam-idaṃ duḥkhaṃ prāptō rāmaḥ sukhōcitaḥ |
dhig-jīvitaṃ nṛśaṃsasya mama lōkavigarhitam || 36
ityēvaṃ vilapandīnaḥ prasvinnamukha-paṅkajaḥ |
pādāva-prāpya rāmasya papāta bharatō rudan || 37
duḥkhābhitaptō bharatō rājaputrō mahābalaḥ |
uktvā-ryēti sakṛd-dīnaṃ punarnōvacha kif̃chana || 38
bāṣpābhihata-kaṇṭhaś-cha prēkṣya rāmaṃ yaśasvinam |
āryētyō-vātha saṅkruśya vyāhartuṃ nāśakat-tadā || 39
śatrughnaścāpi rāmasya vavandē caraṇāu rudan |
tāvubhāu sa samāliṅgya rāmaścāśrūṇyavartayat || 40
tatassumantrēṇa guhēna caiva samīyatu rājasutā-varaṇyē |
divākaraś-chāiva niśākaraś-cha yathāmbarē śukra-bṛhaspatibhyām || 41
tānpārthivān-vāraṇayūthapābhānsamāgatāṃ statra mahatyaraṇyē |
vanāukasatēpi samīkṣya sarvēpy-aśrūṇyamuf̃can-pravihāya harṣam || 42
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaśatatamasargaḥ