Ayōdhyākāṇḍa - Saptanavatitama Sargaḥ
susaṃrabdhaṃ tu sāumitriṃ lakṣmaṇaṃ krōdhamūrchitam |
rāmastu parisāntvyātha vachanaṃ chēdam-abravīt || 1
kim-atra dhanuṣā kāryam-asinā vā sa-charmaṇā |
mahēṣvāsē mahāprājñē bharatē svayam-āgatē || 2
pitu-ssatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatam-āgatam |
kiṃ kariṣyāmi rājyēna sāpavādēna lakṣmaṇa || 3
yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣayē bhavēt |
nāhaṃ tat-pratigṛhṇīyāṃ bhakṣān-viṣakṛtān-iva || 4
dharmam-arthaṃ cha kāmaṃ cha pṛthivīṃ chāpi lakṣmaṇa |
ichāmi bhavatām-arthē ētat pratiśṛṇōmi tē || 5
bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ cha sukhārthaṃ chāpi lakṣmaṇa |
rājyam-apy-aham-ichāmi satyēnāyudham-ālabhē || 6
nēyaṃ mama mahī sāumya durlabhā sāgarāmbarā |
na hīcchēyam-adharmēṇa śakratvam-api lakṣmaṇa || 7
yadvinā bharataṃ tvāṃ cha śatrughnaṃ chāpi mānada |
bhavēnmama sukhaṃ kif̃chidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8
manyēham-āgatō'yōdhyāṃ bharatō bhrātṛvatsalaḥ |
mama prāṇāt-priyataraḥ kuladharmam-anusmaran || 9
śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |
jānakyā-sahitaṃ vīra tvayā cha puruṣarṣabha || 10
snēhēnākrāntahṛdaya śśōkēnākulitēndriyaḥ |
draṣṭum-abhyāgatō h-yēṣa bharatō nānyathāgataḥ || 11
ambāṃ cha kaikēyīṃ ruṣya paruṣaṃ chāpriyaṃ vadan |
prasādya pitaraṃ śrīmānrājyaṃ mē dātum-āgataḥ || 12
prāptakālaṃ yadēṣō'smānbharatō draṣṭum-ichati |
asmāsu manasāpyēṣa nāpriyaṃ kif̃chidācharēt || 13
vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ tē bharatēna kadā nu kim |
īdṛśāṃ vā bhayaṃ tē'dya bharataṃ yō'tra śaṅkasē || 14
na hi tē niṣṭhuraṃ vāchyō bharatō nāpriyaṃ vachaḥ |
ahaṃ h-yapriyam-ukta ssyāṃ bharatasyā-priyē kṛtē || 15
kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ chidāpadi |
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyāt-sāumitrē prāṇam-ātmanaḥ || 16
yadi rājyasya hētōstvam-imāṃ vāchaṃ prabhāṣasē |
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyam-asmāi pradīyatām || 17
uchyamānō'pi bharatō mayā lakṣmaṇa tadvachaḥ |
rājyam-asmāi prayacchēti bāḍham-ityēva vakṣyati || 18
tathōktō dharmaśīlēna bhrātrā tasya hitē rataḥ |
lakṣmaṇaḥ pravivēśēva svāni gātrāṇi lajjayā || 19
tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvācha ha |
tvāṃ manyē draṣṭum-āyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20
vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvācha ha |
ēṣa manyē mahābāhur-ihāsmāndraṣṭum-āgataḥ || 21
athavā nāu dhruvaṃ manyē manyamāna ssu-khōchitāu |
vanavāsam-anudhyāya gṛhāya pratinēṣyati || 22
imāṃ vāpyēṣa vaidēhīm-atyantasukha-sēvinīm |
pitā mē rāghava śśrīmān-vanādādāya yāsyati || 23
ētāu tāu samprakāśētē gōtravantāu manōramāu |
vāyuvēgasamāu vīra javanāu turagōttamāu || 24
sa ēṣa sumahākāyaḥ kampatē vāhinīmukhē |
nāgaśśatruñjayō nāma vṛddhas-tātasya dhīmataḥ || 25
pitur-divyaṃ mahābāhō saṃśayō bhavatīha mē || 26
vṛkṣāgrād-avarōha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvachaḥ |
it-yēva rāmō dharmātmā sāumitriṃ tamuvācha ha || 27
avatīrya tu sālāgrāt-tasmātsa samitif̃jayaḥ |
lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthāu rāmasya pārśvataḥ || 28
bharatēnāpi sandiṣṭā sammardaō na bhavēd-iti |
samantāttasya śailasya sēnā vāsam-akalpayat || 29
adhyardham-ikṣvākuchamūr-yōjanaṃ parvatasya sā |
pārśvē nyaviśad-āvr̥tya gajavājirathākulā || 30
sā citrakūṭē bharatēna sēnā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |
prasādanārthaṃ raghunandanasya virājatē nītimatā praṇītā || 31
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptanavatitamasargaḥ