Ayōdhyākāṇḍa - Dvinaavatitama Sargaḥ
tatastāṃ rajanīmuṣya bharatassaparicchadaḥ |
kr̥tātitthyō bharadvājaṃ kāmādabhijagāma ha || 1
taṃ r̥ṣiḥ puruṣavyāghraṃ prāñjaliṃ prēkṣya cāgatam |
hutāgnihōtrō bharataṃ bharadvājō'bhyabhāṣata || 2
kaccidatra sukhā rātristavāsmadviṣayē gatā |
samagrastē janaḥ kaccidātitthyē śaṃsa mēnaga || 3
tamuvācāñjaliṃ kr̥tvā bharatō'bhipraṇamya ca |
āśramādabhiniṣkrāntamr̥ṣimuttamataējasam || 4
sasukhōṣitōsmi bhagavansamagrabala-vāhanaḥ |
tarpitassarvakāmāiśca sāmātyō balavattvayā || 5
apētaklamasantāpā ssubhikṣāssupratiśrayāḥ |
api prēṣyānupādāya sarvē sma susukhōṣitāḥ || 6
āmantrayēhaṃ bhagavan kāmaṃ tvāmr̥ṣisattamaḥ |
samīpaṃ prasthitaṃ bhrāturmāitrēṇēkṣasva cakṣuṣā || 7
āśramaṃ tasya dharmajñā dhārmikasya mahātmanaḥ |
ācakṣva katamō mārgaḥ kiyān-iti ca śaṃsa mē || 8
iti pr̥ṣṭastu bharataṃ bhrātr̥darśanalālasam |
pratyuvāca mahātējā bharadvājō mahātapāḥ || 9
bharatārdhatr̥tīyēṣu yōjanēṣvajanē vanē |
citrakūṭō giristatra ramyani rjharakānanaḥ || 10
uttaraṃ pārśvam-āsādya tasya mandākinī nadī |
puṣpitadrumasañchannā ramyapuṣpitakānana || 11
anantaraṃ tatsaritaścitrakūṭaśca parvataḥ |
tayōḥ parṇakuṭī tāta tatra tāu vasatō dhruvam || 12
dakṣiṇēnaiva mārgēṇa savyadakṣiṇam-ēva vā |
gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpatē! || 13
vāhayasva mahābhāga! tatō drakṣyasi rāghavam |
prayāṇamiti tacchrutvā rājarājasya yōṣitaḥ |
hitvā yānāni yānārhāḥ brāhmaṇaṃ paryavārayan || 14
vēpamānā kr̥śā dīnā saha dēvyā sumitrayā |
kāusalyā tatra jagrāha karābhyāṃ caraṇāu munēḥ || 15
asamr̥ddhēna kāmēna sarvalōkasya garhitā |
kaikēyī tasya jagrāha caraṇāu savyapatrapā || 16
taṃ pradakṣiṇam-āgamya bhagavantaṃ mahāmunim |
adūrādbharatasyāiva tasthāu dīnamanāstadā || 17
tataḥ papraccha bharataṃ bharadvājō dṛḍhavrataḥ |
viśēṣaṃ jñātum-icchāmi mātr̥̄ṇāṃ tava rāghava || 18
ēvumuktastu bharatō bharadvājēna dhīmatā |
uvāca prāñjalirbhūtvā vākyaṃ vākyakōvidaḥ || 19
yām-imāṃ bhagavan dīnāṃ śōkānaśanakarśitām |
piturhi mahiṣīṃ dēvīṃ dēvatām-iva paśyasi || 20
ēṣā taṃ puruṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam |
kāusalyā suṣuvē rāmaṃ dhātāram-aditiryathā || 21
asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yāiṣā tiṣṭhati durmanāḥ |
karṇikārasya śākhēva śīrṇapuṣpā vanāntarē || 22
ētasyāstu sutāu dēvyāḥ kumārāu dēvavarṇināu |
ubhāu lakṣmaṇaśatrughnāu vīrāu satyaparākramāu || 23
yasyāḥ kr̥tē naravyāghrāu jīvanāśam-itō gatāu |
rājaputravihīnaśca svargaṃ daśarathō gataḥ || 24
krōdhanām-akr̥taprājñāṃ dṛptāṃ subhagāmāninīm |
āiśvaryakāmāṃ kaikēyīm-anāryām-āryarūpiṇīm || 25
mamāitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām |
yatōmūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ || 26
ityuktvā naraśārdūlō bāṣpagadgadayā girā |
sa niśvsa tāmrākṣō nāgaḥ kr̥ddha iva śvasan || 27
bharadvājō maharṣistaṃ bruvantaṃ bharataṃ tathā |
pratyuvāca mahābuddhiri-daṃ vachanam-arthavat || 28
na dōṣēṇāva-gantavyā kāikēyī bharata tvayā |
rāmapravrājanaṃ hyētat-sukhōdarkaṃ bhaviṣyati || 29
dēvānāṃ dānavānāṃ ca r̥ṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
hitam-ēva bhaviṣyaddhi rāmapravrājanād-iha || 30
abhivādya tu saṃsiddhaḥ kr̥tvā cāinaṃ pradakṣiṇam |
āmantrya bharata ssāinyaṃ yujyatām-ityacōdayat || 31
tatō vājirathānyuktān divyānhēmapariṣkr̥tān |
adhyārōhat-prayāṇārthī bahūnbahuvidhō janaḥ || 32
gajakanyā gajāścāiva hēmakakṣyāḥ patākinaḥ |
jīmūtā iva gharmāntē saghōṣāssampratasthirē || 33
vividhāny-api yānāni mahanti ca laghūni ca |
prayayu ssumahārhāṇi pādāi rēva padātayaḥ || 34
atha yānapravēkāistu kāusalyāpramukhāḥ striyaḥ |
rāmadarśanakāṅkṣiṇyaḥ prayayurmuditāstadā || 35
candrārkataruṇābhāsāṃ niryuktāṃ śibikāṃ śubhām |
āsthāya prayayāu śrīmān-bharata ssaparicchadaḥ || 36
sā prayātā mahāsēnā gajavājirathākulā |
dakṣiṇāṃ diśamāvr̥tya mahāmēgha ivōtthitaḥ || 37
vanāni tu vyatikramya juṣṭāni mr̥gapakṣibhiḥ |
gaṅgāyāḥ paravēlāyāṃ giriṣvapi nadīṣu ca || 38
sā samprahr̥ṣṭadvipavājiyōdhā vitrāsayantī mr̥gapakṣisaṅghān |
mahadvanaṃ tat-pratigāhamānā rarāja sēnā bharatasya tatra || 39
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvinaavatitamasargaḥ