Ayōdhyākāṇḍa - Sarga 91
kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |
bharataṃ kaika-yīputram-ātithyēnāny-amantrayat || 1
abravīd-bharatastvēnaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |
pādyamarghyaṃ tathātitthyaṃ vaṇē yad-upapadyatē || 2
athōvāca bharadvājō bharataṃ prahasanniva |
jānē tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyēstvam-yēna kēnachit || 3
sēnāyāstu tavāitasyāḥ kartum-icchāmi bhōjanam |
mama prītir-yathārūpā tathārhō manujarṣabha || 4
kim-artthaṃ chāpi nikṣipya dūrē balam-ihāgataḥ |
kasmānnēhō-payātōsi sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5
bharataḥ pratyuvāchēdaṃ prāñjalistampaṃ tapōdhanam |
sasainyō nōpayātōsmi bhagavan-bhagavad-bhayāt || 6
rājñā cha bhagavannityaṃ rājaputrēṇa vā sadā |
yatnataḥ parihartavyā viṣayēṣu tapasvinaḥ || 7
vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |
pracchādya bhagavan-bhūmiṃ mahatīm-anuyānti mām || 8
tē vṛkṣān-udakaṃ bhūmim-āśramēṣūṭajām-stathā |
na hiṃsyur-iti tēnāham-ēka ēva samāgataḥ || 9
ānīyatām-itassēnēt-yājñaptaḥ paramarṣiṇā |
tatastu chakrē bharatassēnāyā-ssamupāgamam || 10
agniśālāṃ praviśyātha pītvāpaḥ parimṛjya ca |
ātitthyasya kriyāhētōr-viśvakarmāṇam-āhva-yat || 11
āhvayē viśvakarmāṇam-ahaṃ tvaṣṭāram-ēva cha |
ātitthyaṃ kartum-icchāmi tatra mē saṃvidhīyatām || 12
āhvayē lōkapālāntrīna dēvān śakramukhāṃstathā |
ātitthyaṃ kartum-icchāmi tatra mē saṃvidhīyatām || 13
prāksrōtasaśca yā nadyaḥ pratyaksrōtasa ēva cha |
pṛtthivyām-antarikṣē cha samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14
anyā sravantu mairēyaṃ surām-anyā-ssuviṣṭhitām |
aparā śchōdakaṃ śītami-kṣukāṇḍarasōpamam || 15
āhvayē dēvagandharvān-viśvāvasu-hahā-huhūn |
tathāivāpsarasō dēvīr-gandharvīś-chāpi sarvaśaḥ || 16
ghṛతāచీమత విశ్శూచీం మిశ్రకేశీమలంబుసామ్ |
నāగదంతాం చ హేమāం చ హిమāమద్రికృతస్థలāమ్ || 17
śakraṃ yāśchōpatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yōṣitaḥ |
sarvāstumburuṇā sārdham-āhvayē saparicchadāḥ || 18
vanaṃ kuruṣu yad-divyaṃ vāsō-bhūṣaṇa-patravat |
divyanārīphalaṃ śaśvat-tatkāubēram-ihāitu cha || 19
iha mē bhagavān sōmō vidhattām-annam-uttamam |
bhakṣya-bhōjyaṃ cha cōṣyaṃ cha lēhyaṃ cha vividhaṃ bahu || 20
tatō bhuktavatāṃ tēṣāṃ tad-annam-amṛtōpamam |
divyān-udvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavad-bhakṣaṇē matiḥ || 63
prēṣyāś-chēṭyaś-ca vadhvaś-ca balastthāś-ca sahasraśaḥ |
babhūvustē bhṛśaṃ dṛptāḥ sarvē chāhatavāsasaḥ || 64
kuñjarāś-ca kharōṣṭrāś-ca gōśvāś-ca mṛgapakṣiṇaḥ |
babhūvuḥ subhṛtāstatra nānyō hyanyam-akalpayat || 65
nāśuklavāsāstatrāsīt kṣudhitō malinō'pi vā |
rajasā dhvastakēśō vā naraḥ kaścid-adṛśyata || 66
ājāir-chāpi ca vārāhāir-niṣṭhāna-varasañcayāiḥ |
phalaniṛyūha-saṃsiddhāiḥ sūpāirgandha-rasānvitāiḥ || 67
puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāḥ śuklasyānnasya chābhitaḥ |
dadṛśur-vismitāstatra narā lāuhīḥ sahasraśaḥ || 68
babhūvur-vanapārśvēṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |
tāścakāmadughā gāvō drumāś-chāsan-madhusruatḥ || 69
vāpyō mairēyapūrṇāś-ca mṛṣṭamāṃsachayāir-vṛtāḥ |
prataptapiṭharāiś-chāpi mārga-māyūra-kāukkuṭāiḥ || 70
pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi stthālīnāṃ niyutān i ca |
nyarbudān i ca pātrāṇi śātakumbhamayān i ca || 71
stthālyaḥ kumbhyaḥ karambhyaḥ ca dadhipūrṇāḥ susaṃskṛtāḥ |
yāuvanastthasya gāurasya kapit-thasya sugandhinaḥ || 72
hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaḥ śvētasya chāparē |
babhūvuḥ pāyasas-yānyē śarkarāyāś-cha sañcayāḥ || 73
kalkāñ-chūrṇakaṣāyāṃś-ca snānān i vividhān i cha |
dadṛśur-bhājanastthān i tīrtthēṣu saritāṃ narāḥ || 74
śuklānam-śumatas-chāpi dantadhāvana-saf̃cayān |
śuklāḿ-shchandana-kalkāṃś-ca samudgēṣv-avatisṭhataḥ || 75
darpaṇān parimṛṣṭāṃś-ca vāsasāṃ chāpi saf̃cayān |
pādukōpānahāś-chaiva yugmān i cha sahasraśaḥ || 76
āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi cha |
marmat rāṇān i citrāṇi śayanāny-āsanān i cha || 77
pratipānahradān pūrṇān kharōṣṭragajavājinām |
avagāhya sutīrtthāṃś-cha hradān sōtpala-puṣkarān || 78
ākāśavarṇa-pratimān svaccha-tōyān-sukhaplavān |
nīlavaidūryya-varṇāṃś-ca mṛdūn-yavasasaf̃cayān |
nirvāpārtthān paśūnāṃ tē dadṛśus-tatra saṛvaśaḥ || 79
vyasmayanta manuṣyāstē svapnakalpaṃ tad-adbhutam |
dṛṣṭvā'titthyam kṛtaṃ tādṛk bharatasya maharṣiṇā || 80
ityēvaṃ ramamāṇānāṃ dēvānām-iva nandanē |
bharadvājāśramē ramyē sā rātrir-vyatyavartata || 81
pratijagm u ś-cha tā nadyō gandharvāś-ca yathāgatam |
bharadvājam-anujñāpya tāś-cha sarvā varāṅganāḥ || 82
tatthāiva mattā madirōtkaṭāḥ narāstatthāiva divyāguru-chandanōkṣitāḥ |
tatthāiva divyā vividhāḥ sraguttamāḥ pṛtthak-prakīrṇā manujāiḥ pramarditāḥ || 83
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkanavatitamaḥ sargaḥ