Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭasaptatitama Sargaḥ
atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughnō lakṣmaṇānujaḥ |
bharataṃ śōkasantaptamidaṃ vachanamabravīt || 1
gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhē kiṃ punarātmanaḥ |
sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājitō vanam || 2
balavānvīryasampannō lakṣmaṇō nāma yōpyasāu |
kiṃ na mōchayatē rāmaṃ kr̥tvā sma pitṛnigraham || 3
pūrvamēva tu nigrāhya ssamavēkṣya nayānayāu |
utpathaṃ yassamārūḍhō rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4
iti sambhāṣamāṇē tu śatrughnē lakṣmaṇānujē |
prāgdvārēbhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā || 5
liptā chandanasārēṇa rājavastrāṇi bibhratī |
vividhaṃ vividhāi staistāirbhūṣaṇāiścha vibhūṣitā || 6
mēkhalādāmabhiś-chit rāir-anyāiścha śubhabhūṣaṇāiḥ |
babhāsē bahubhirbaddhā rajjubaddhēva vānarī || 7
tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhr̥śaṃ pāpakāriṇīm |
gr̥hītvākaruṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavēdayan || 8
yasyāḥ kr̥tē vanē rāmō nyastadēhaścha vaḥ pitā |
sēyaṃ pāpā nṛśamsā cha tasyāḥ kuru yathāmati || 9
śatrughnaścha tadājñāya vachanaṃ bhr̥śaduḥkhitaḥ |
antaḥpuracharānsarvān-ityuvācha dhr̥ta vrataḥ || 10
tīvram-utpāditaṃ duḥkhaṃ bhrāt rūṇāṃ mē tathā pituḥ |
yayā sēyaṃ nṛśamsasya karmaṇaḥ phalam-aśnutām || 11
ēvam-uktvā tu tēnāśu sakhījanasamāvr̥tā |
gr̥hītā balavatkubjā sā tad-gr̥ham-anādayat || 12
tata ssubhr̥śasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |
kruddham-ājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13
āmantrayata kr̥tsna ścha tasyā ssarva ssakhījanaḥ |
yathāyaṃ samupakrāntō niśśēṣāṃ naḥ kariṣyati || 14
sānukrōśāṃ vadānyāṃ cha dharmajñāṃ cha yaśasvinīm |
kāusalyāṃ śaraṇāṃ yāma sā hi nōstu dhruvā gatiḥ || 15
sa cha rōṣēṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |
vichakarṣa tadā kubjāṃ krōśantīṃ dharaṇītalē || 16
tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |
chitraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pr̥thivyāṃ tadvyaśīryata || 17
tēna bhāṇḍēna saṃstīrṇaṃ śrīmadrājanivēśanam |
aśōbhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18
sa balī balavatkrōdhād-gr̥hītvā puruṣarṣabhaḥ |
kāikēyīm-abhinirbhar-tsya babhāṣē paruṣaṃ vachaḥ || 19
tāir-vākyāiḥ paruṣāir-duḥkhāiḥ kāikēyī bhr̥śaduḥkhitā |
śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇam-āgatā || 20
taṃ prēkṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnam-idam-abravīt |
avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatām-iti || 21
hanyāmaham-imāṃ pāpāṃ kāikēyīṃ duṣṭachāriṇīm |
yadi māṃ dhārmikō rāmō nāsūyēn-mātṛghātakam || 22
imām-api hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |
tvāṃ cha māṃ cha hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyatē dhruvam || 23
bharatasya vachaś-śrutvā śatrughnō lakṣmaṇānujaḥ |
nyavartata tatō rōṣāttāṃ mumōcha cha mantharām || 24
sā pādamūlē kāikēyyā mantharā nipapāta ha |
niśśvasantī suduḥkhārtā kr̥paṇaṃ vilalāpa cha || 25
śatrughnavikṣēpavimūḍhasaf̃jñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
śanāissāmāśvāsayad-ārtarūpāṃ krāuf̃chīṃ vilagnām-iva vīkṣamāṇām || 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭasaptatitamasargaḥ