Ayōdhyākāṇḍa - Ṣaṭsaptatitama Sargaḥ
tam-ēvaṃ śōkasantaptaṃ bharataṃ kāikayī sutam |
uvāca vadatāṃ śrēṣṭhō vasiṣṭha śśrēṣṭhavāgr̥ṣiḥ || 1
alaṃ śōkēna bhadraṃ tē rājaputra mahāyaśaḥ |
prāptakālaṃ narapatēḥ kuru saṃyānam-uttamam || 2
vasiṣṭhasya vaca śśrutvā bharatō dhāraṇāṃ gataḥ |
prētakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit || 3
uddhr̥taṃ tailasaṃrōdhāt-satu bhūmāu nivēśitam |
āpītavarṇavadanaṃ prasuptam-iva bhūmipam || 4
saṃvēśya śayanē cāgryē nānāratnaparikr̥tē |
tatō daśarathaṃ putrō vilalāpa suduḥkhitaḥ || 5
kiṃ tē vyavasitaṃ rājan! prōṣitē mayyanāgatē |
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 6
kva yāsyasi mahārāja! hitvēmaṃ duḥkhitaṃ janam |
hīnaṃ puruṣasiṃhēna rāmēṇākliṣṭakarmaṇā || 7
yōgakṣēmaṃ tu tē rājan! kōsmin-kalpayitā purē |
tvayi prayātē svastāta rāmē ca vanam-āśritē || 8
vidhavā pr̥thivī rājan! stvayā hīna na rājatē |
hīnacandrēva rajanī nagarī pratibhāti mā || 9
ēvaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam |
abravīd-vacanaṃ bhūyō vasiṣṭhastu mahāmuniḥ || 10
prētakāryāṇi yānyasya kartavyāni viśāṃ patēḥ |
tānyavyagraṃ mahābāhō! kriyāntām-avicāritam || 11
tathēti bharatō vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat |
r̥tvik-purōhitācāryān stvarayāmāsa sarvaśaḥ || 12
yē tvagnayō narēndrasya chāgnyāgārād-bahiṣkr̥tāḥ |
r̥tvigbhir-yājakāiścāiva tē āhriyanta yathāvidhi || 13
śibikāyāmathāthārōpya rājānaṃ gatacētanam |
bāṣpakaṇṭhā vimananas-tamūhuḥ paricārakāḥ || 14
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca |
prakirantō janā mārgaṃ nr̥patēragratō yayuḥ || 15
chandanāgaruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā |
dēvadārūṇi cāhr̥tya kṣēpayanti tathāparē || 16
gandhān-uchāvacāṃścānyāṃ statra gatvātha bhūmipam |
tatra saṃvēśayāmāsuś-citāmadhyē tam-r̥tvijaḥ || 17
tadā hutāśanaṃ hutvā jēpustasya tad-r̥tvijaḥ |
jaguścha tē yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ || 18
śibikābhiśca yānāiśca yathārhaṃ tasya yōṣitaḥ |
nagarā nniryayustatra vr̥ddhāiḥ parivr̥tā stadā || 19
prasavyaṃ cāpi taṃ chakruḥ r̥tvijōgnicitaṃ nr̥pam |
striyaścha śōkasantaptāḥ kāusalyāpramukhāstadā || 20
krāuf̃chīnām-iva nārīṇāṃ ninādastatra śuśruvē |
ārtānāṃ karuṇaṃ kālē krōśantīnāṃ sahasraśaḥ || 21
tatō rudantyō vivaśā-vilapya ca punaḥ punaḥ |
yānēbhyas-sarayūtīram-avatērurvarāṅganāḥ || 22
kr̥tvōdakaṃ tē bharatēna sārdhaṃ nr̥pāṅganā mantripurōhitā śca |
puraṃ praviśyāśruparītanētrāḥ bhūmāu daśāhaṃ vyanayanta duḥkham || 23
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaṭsaptatitamasargaḥ