Ayōdhyākāṇḍa - Catuṣsaptatitama Sargaḥ
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |
rōṣēṇa mahatāviṣṭaḥ punarēvābravīdvacaḥ || 1
rājyādbhraṃśasva kaikēyi! nṛśaṃsē! duṣṭacāriṇi! |
parityaktā ca dharmēṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2
kinnu tē'dūṣayadrājā rāmō vā bhṛśadhārmikaḥ |
yayōrmṛtyurvivāsaśca tvatkr̥tē tulyamāgatāu || 3
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |
kaikēyi! narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalōkatām || 4
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kr̥taṃ ghōrēṇa karmaṇā |
sarvalōkapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5
tvatkr̥tē mē pitā vṛttō rāmaścāraṇyamāśritaḥ |
ayaśō jīvalōkē ca tvayāhaṃ pratipāditaḥ || 6
mātṛrūpē! mamāmitrē! nṛśaṃsē! rājyakāmukē! |
na tēha mabhibhāṣyōsmi durvṛttē! patighātini! || 7
kāusalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |
duḥkhēna mahatāviṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8
na tvam-aśvapatēḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |
rākṣasī tatra jātāsi kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9
yattvayā dhārmikō rāmō nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |
vanaṃ prasthāpitō duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10
yatpradhānāsi tatpāpaṃ mayi pitrā vinākr̥tē |
bhrātṛbhyāṃ ca parityaktē sarvalōkasya cāpriyē! || 11
kāusalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścayē! |
kr̥tvā kaṃ prāpsyasē tvadya lōkaṃ nirayagāmini! || 12
kiṃ nāvabudhyasē krūrē! niyataṃ bandhusaṃśrayam |
jyēṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kāusalyāyātmasambhavam || 13
aṅgapratyaṅgajaḥ putrō hr̥dayāccāpi jāyatē |
tasmātpriyatamō mātuḥ priyā ēva tu bāndhavāḥ || 14
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |
vahamānāu dadarśōrvyāṃ putrāu vigatachētasāu || 15
tāvardhadivasē śrāntāu dṛṣṭvā putrāu mahītalē |
rurōda putraśōkēna bāṣpaparyākulēkṣaṇā || 16
adhastādvrajatastasyāḥ surarājñō mahātmanaḥ |
bindavaḥ patitā gātrē sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17
indrōpy-aśrunipātaṃ taṃ svagātrē puṇyagandhinam |
surabhiṃ manyatē dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ surēśvaraḥ || 18
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |
ākāśē viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19
tāṃ dṛṣṭvā śōkasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājōbravīdvacaḥ || 20
bhayaṃ kachinna cāsmāsu kutaścid-vidyatē mahat |
kutōnimittaśśōkastē brūhi sarvahitāiṣiṇī || 21
ēvamuktā tu surabhi ssurarājēna dhīmatā |
pratyuvāca tatō dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcit kutaścid amarādhipaḥ |
ahaṃ magnāu tu śōcāmi svaputrāu viṣamē sthitāu || 23
ētāu dṛṣṭvā kr̥śāu dīnāu sūryaraśmipratāpitāu |
bādhyamānāu balīvardhāu karṣakēṇa surādhipa || 24
mamakāyāt-prasūtāu hi duḥkhitāu bhārapīḍitāu |
yāu dṛṣṭvā paritapyēhaṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25
yasyāḥ putrasahasrāistu kr̥tsnaṃ vyāptam-idaṃ jagat |
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakrō na sutānmanyatē param || 26
sadā-pratimavṛttāyāḥ lōkadhāraṇakāmyayā |
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvaparichēṣṭayā || 27
yasyāḥ putrasahasrāṇi sāpi śōchati kāmadhuk |
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kāusalyā vartayiṣyati || 28
ēkaputrā ca sādhvī ca vivatsēyaṃ tvayā kr̥tā |
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ prētya cēha ca lapsyasē || 29
ahaṃ hyapachitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalām-imām |
vardhanaṃ yaśasaśchāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30
ānāyayitvā tanayaṃ kāusalyāyā mahābalam |
svayamēva pravēkṣyāmi vanaṃ muniniṣēvitam || 31
na hyahaṃ pāpasaṅkalpē pāpē! pāpaṃ tvayā kr̥tam |
śaktō dhārayituṃ pāurāiraśrukaṇṭhāi r-nirīkṣitaḥ || 32
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakān-viśa |
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhē na hi tēnyatparāyaṇam || 33
ahamapy-avanīṃ prāptē rāmē satyaparākramē |
kr̥takṛtyō bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34
iti nāga ivāraṇyē tōmarāṅkuśachōditaḥ |
papāta bhuvi saṅkr̥ddhō niśśvasanniva pannagaḥ || 35
saṃraktanētra śśithilāmbarastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |
babhūva bhūmāu patitō nr̥pātmaja-śchachīpatēḥ kēturivōtsavakṣayē || 36
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catuṣsaptatitamasargaḥ