Ayōdhyākāṇḍa - Saptama Sargaḥ
jñātidāsī yatō jātā kaikēyyāstu sahōṣitā |
prāsādaṃ candrasaṅkāśāmā rurōha yadṛcchayā || 1
siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumōtkarām |
ayōdhyāṃ mantharā tasmāt prāsādādanvavaikṣata || 2
patākābhirvarārhābhir dhvajaiśca samalaṅkṛtām |
vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3
mālyamōdakahastaiśca dvijēndrairabhināditām |
śukladēvagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4
samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghōṣābhināditām |
prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagōvṛṣām || 5
samprahṛṣṭamuditaiḥ pāurairucchritadhvajamālinīm |
ayōdhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6
praharṣōtphullanayanāṃ pāṇḍurakṣāumavāsinīm |
avidūrē sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7
uttamēnābhisamyuktā harṣēṇārthaparā satī |
rāmamātā dhanaṃ kinnu janēbhyaḥ samprayacchati || 8
atimātrapraharṣōyaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa mē |
kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭō mahīpatiḥ || 9
vidīryamāṇā harṣēṇa dhātrī tu parayā mudā |
ācacakṣē'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10
śvaḥ puṣyēṇa jitakrōdhaṃ yauvarājyēna rāghavam |
rājā daśarathō rāmamabhiṣēcayitānagham || 11
dhātryāstu vacanaṃ śrutvā kubjā kṣipramamarṣitā |
kailāsaśikharākārāt prāsādādavarōhata || 12
sā dahyamānā kōpēna mantharā pāpadarśinī |
śayānāmētya kaikēyīmidaṃ vacanamabravīt || 13
uttiṣṭha mūḍhē kiṃ śēṣē bhayaṃ tvāmabhivartatē |
upaplūtāmaughēna kimātmānaṃ na budhyasē || 14
aniṣṭē subhagākārē sāubhāgyēna vikatthasē |
calaṃ hi tava sāubhāgyaṃ nadyāssrōta ivōṣṇagē || 15
ēvamuktā tu kaikēyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |
kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16
kaikēyī tvabravīt kubjāṃ kaccit kṣēmaṃ nu mantharē |
viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣayē bhṛśaduḥkhitām || 17
mantharā tu vacaśśrutvā kaikēyyā madhurākṣaram |
uvāca krōdhasamyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18
sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |
viṣādayantī prōvāca bhēdayantī ca rāghavam || 19
akṣayyaṃ sumahaddēvi pravṛttaṃ tvadvīnāśanam |
rāmaṃ daśarathō rājā yauvarājyē'bhiṣēkṣyati || 20
sā'smyagādhē bhayē magnā duḥkhaśōkasamanvitā |
dahyamānānalēnēva tvaddhitārthāmihāgatā || 21
tava duḥkhēna kaikēyi mama duḥkhaṃ mahadbhavēt |
tvadvṛddhāu mama vṛddhiśca bhavēdatra na saṃśayaḥ || 22
narādhipakulē jātā mahiṣī tvaṃ mahīpatēḥ |
ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ dēvi na budhyasē || 23
dharmāvādī śaṭhō bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |
śuddhabhāvē na jānīṣē tēnaiva matisandhitā || 24
upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |
arthēnaivādya tē bhartā kāusalyāṃ yōjayiṣyati || 25
upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |
kālyē sthāpayitā rāmaṃ rājyē nihatakaṇṭakē || 26
śatruḥ patipravādēna mātrēva hitakāmyayā |
āśīviṣa ivāṅkēna bālē paridhṛtastvayā || 27
yathā hi kuryāt sarpō vā śatrurvā pratyupēkṣitaḥ |
rājñā daśarathēnādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28
pāpēnānr̥tasāntvēna bālē! nityasukhōcitē |
rāmaṃ sthāpayatā rājyē sānubandhā hatā hyasi || 29
sā prāptakālaṃ kaikēyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |
trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśanē || 30
manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |
uttasthāu harṣasampūrṇā candralēkhēva śāradī || 31
atīva sā tu samhṛṣṭā kaikēyī vismayānvitā |
ēkamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadāu śubham || 32
datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadōttamā |
kaikēyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarēvābravīdidam || 33
idaṃ tu mantharē mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |
ētanmē priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karōmi tē || 34
rāmē vā bharatē vāhaṃ viśēṣaṃ nōpalakṣayē |
tasmāt tuṣṭāsmi yadrājā rāmaṃ rājyē'bhiṣēkṣyati || 35
na mē paraṃ kiñcidita stvayā punaḥ
priyaṃ priyārhē! suvacaṃ vacaḥparam |
tathā hyavōcastvāmataḥ priyōttaraṃ
varaṃ paraṃ tē pradadāmi taṃ vṛṇu || 36
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptamasargaḥ