Ayōdhyākāṇḍa - Pañcaṣaṣṭitama Sargaḥ
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarēvāparēhani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva nivēśanam || 1
sūtāḥ paramasaṃskārā maf̃galāścōttamaśrutāḥ |
gāyakā: stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2
rājānaṃ stuvatāṃ tēṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādābhōgavistīrṇaḥ stutiśabdōhyavartata || 3
tatastu stuvatāṃ tēṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 4
tēna śabdēna vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ paf̃jarasthāśca yē rājakulagōcharāḥ || 5
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ chāpi nissvanāḥ |
āśīrgēyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa vēśma tat || 6
tata śśuchisamāchārāḥ paryupastthānakōvidāḥ |
strīvarṣadharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 7
harichandanasampṛktamudakaṃ kāñchanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 8
maf̃galālambanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 9
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarchitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 10
tata ssūryōdayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaf̃kitam || 11
atha yāḥ kōsalēndrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabōdhayan || 12
tathāpyuchitavṛttā stā vinayēna nayēna ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kif̃chidapyupalēbhirē || 13
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśchēṣṭāsañchalanādiṣu |
tā vēpathuparītāśca rājñaḥ prāṇēṣu śaf̃kitāḥ |
pratisrōtastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ saf̃chakāśirē || 14
atha sandēhamānānāṃ strīṇāṃ dr̥ṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaf̃kitaṃ pāpaṃ tasya jajñē viniśchayaḥ || 15
kāusalyā ca sumatrachā putraśōkaparājitē |
prasuptē na prabudhyētē yathā kālasamanvitē || 16
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śōkēna sannatā |
na vyarājata kāusalyā tā rēva timirāvr̥tā || 17
kāusalyānantaraṃ rājñassumitrā tadanantaram |
na sma vibhrājatē dēvī śōkāśrululitānanā || 18
tē ca dr̥ṣṭvā tathā suptē śubhē dēvyāu ca taṃ nr̥pam |
suptamēvōdgataprāṇamantaḥpuram-adṛśyata || 19
tataḥ prachukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
karēṇava ivāraṇyē sthānaprachyutayūthapāḥ || 20
tāsām-ākrandaśabdēna sahasōddhatachētanē |
kāusalyā ca sumitrā ca tyaktanidrē babhūvatuḥ || 21
kāusalyā ca sumitrā ca dr̥ṣṭvā spaṣṭvā ca pārthivam |
hā nāthēti parikruśya pētaturdharaṇītalē || 22
sā kōsalēndraduhitā vēṣṭamānā mahītalē |
na babhrāja rajōdhvastā tā rēva gaganāch-chyutā || 23
nr̥pē śāntaguṇē jātē kāusalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 24
tatassarvā narēndrasya kāikēyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśōkasantaptā nipēturgatachētanāḥ || 25
tābhis-sa balavānnādaḥ krōśantībhir-anudrutaḥ |
yēna sphītīkṛtaṃ bhūyastad-gṛhaṃ samanādayat || 26
tat paritras-tantrasambh rānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandam paritāpārtabāndhavam || 27
sadyō nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradēvasya sadma diṣṭāntam-īyuṣaḥ || 28
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 29
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcaṣaṣṭitamasargaḥ