Ayōdhyākāṇḍa - Dviṣaṣṭitama Sargaḥ
ēvaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśōkayā |
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1
cintayitvā sa ca nr̥pō mumōha vyākulēndriyaḥ |
atha dīrghēṇa kālēna sañjñāmāpa parantapaḥ || 2
sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |
kāusalyāṃ pārśvatō dr̥ṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3
tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkr̥tam |
yadanēna kr̥taṃ pūrvamajñānācchabdavēdhinā || 4
amanāstēna śōkēna rāmaśōkēna ca prabhuḥ |
dvābhyāmapi mahārāja śśōkābhyāmanvatapyata || 5
dahyamāna ssaśōkābhyāṃ kāusalyāmāha bhūpatiḥ |
vēpamānōñjaliṃ kr̥tvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6
prasādayē tvāṃ kāusalyē! racitōyaṃ mayāñjaliḥ |
vatsalā cānr̥śaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ parēṣvapi || 7
bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇōpi vā |
dharmaṃ vimr̥śamānānāṃ pratyakṣaṃ dēvi! dāivatam || 8
sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dr̥ṣṭalōka parāvarā |
nārhāsē vipriyaṃ vaktuṃ duḥkhitāpi suduḥkhitam || 9
tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |
kāusalyā vyasr̥jadbāṣpaṃ praṇālīva navōdakam || 10
sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11
prasīda śirasā yācē bhūmāu nipatitāsmi tē |
yācitāsmi hatā dēva! kṣantavyāhaṃ na hi tvayā || 12
naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyēna dhīmatā |
ubhayōrlōkayōrvīra! patyā yā samsādyatē || 13
jānāmi dharmaṃ dharmajña! tvāṃ jānē satyavādinam |
putraśōkārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14
śōkō nāśayatē dhāiryaṃ śōkō nāśayatē śrutam |
śōkō nāśayatē sarvaṃ nāsti śōkasamō ripuḥ || 15
śakya āpatita ssōḍhuṃ prahārō ripuhastataḥ |
sōḍhuṃ māpatitaśśōkassusūkṣmōpi na śakyatē || 16
dharmajñā śśrutimantōpi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |
yatayō vīra! muhyanti śōkasammūḍhacētasaḥ || 17
vanavāsāya rāmasya pañcarātrōdya gaṇyatē |
ya śśōkahataharṣāyāḥ pañcavarṣōpamō mama || 18
taṃ hi cintayamānāyā śśōkōyaṃ hr̥di vardhatē |
nadīnāmiva vēgēna samudrasalilaṃ mahat || 19
ēvaṃ hi kathayantyāstu kāusalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |
mandaraśmirabhūtsūryō rajanī cābhyavartata || 20
tathā prasāditō vākyāirdēvyā kāusalyayā nr̥paḥ |
śōkēna ca samākrāntō nidrāyā vaśantōmēyivān || 21
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dviṣaṣṭitamasargaḥ