Ayōdhyākāṇḍa - Ēkacatvāriṃśa Sargaḥ
tasminstu puruṣavyāghrē viniryāti kr̥tāñjalau |
ārtaśabdōhi sañjajñē strīṇāmantaḥpurē mahān || 1
anāthasya janasyāsya durbalasya tapasvinaḥ |
yō gatiśśaraṇaṃ cāsītsa nāthaḥ kva nu gacchati || 2
na k r ud h-ya t-yab h i-śap tō'p i k rō d h a nēē-yān i vaṛ-ja-yan |
krud d hān p r asāda-yan saṛvān samad uḥ k h ah k va gaj-c h a t i || 3
kāusalyāyāṃ mahātējā yathā mātari vartatē |
tathā yō vartatēsmāsu mahātmā kva nu gacchati || 4
kaikēyyā kliśyamānēna rājñā sañcōditō vanam |
paritrātā janasyāsya jagataḥ kva nu gacchati || 5
ahō! niścētanō rājā jīvalōkasya sampriyam |
dharmyaṃ satyavrataṃ rāmaṃ vanavāsē pravatsyati || 6
iti sarvā mahiṣyastā vivatsā iva dhēnavaḥ |
ruruduścaiva duḥkhartāḥ sasvaraṃ ca vicukruśuḥ || 7
sa tamantḥpurē ghōramārtaśabdaṃ mahīpatiḥ |
putraśōkābhisantaptaḥ śrutvā cāsītsuduḥkhitaḥ || 8
nāgnihotrāṇyahūyanta nāpacan gr̥hamēdhinaḥ |
akurvanna prajāḥ kāryaṃ sūryascāntaradhēēyata || 9
vyasr̥jan kabalānnāgā gāvō vatsān na pāyayan |
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata || 10
triśaṅkurlōhitāṅgaśca br̥haspatibudhāvapi |
dāruṇā ssōmamab h yē t-ya g ra hās-sarvē̄ vyavast h i tāḥ || 11
nakṣat r āṇi gatārcēṃṣi grahāśca gatatējasaḥ |
viśākhāstu sadhūmāśca nabhasi pracakāśirē || 12
kālikānilavēgēna mahōdadhirivōtthitaḥ |
rāmē vanaṃ pravrajitē nagaraṃ pracacāla tat || 13
diśaḥ paryākulāssarvā stimirēṇēva saṃvr̥tāḥ |
na grahō nāpi nakṣatraṃ pracakāśē nak iñcana || 14
akasmānnāgarassarvō janō dainyamupāgamat |
āhārē vā vihārē vā na kaścidakarōnmanaḥ || 15
śōkaparyāyasantapta ssatataṃ dīrgham uc-c h vasan |
ayōdhyāyāṃ janassarva ś-śuśōca jagatīpatim || 16
bāṣpaparyākulamukhō rājamārgagatō janaḥ |
na hr̥ṣṭō lakṣyatē kaścitsarva ś-śōkaparāyaṇaḥ || 17
na vāti pavanaḥ śītō na śaśī saumyadarśanaḥ |
na sūryastapatē lōkaṃ sarvaṃ paryākulaṃ jagat || 18
anarthinassutāḥ strīṇāṃ bhartārō bhrātarastathā |
sarvē sarvaṃ parityajya rāmamēvānvacintayan || 19
yē tu rāmasya suhr̥da ssarvē tē mūḍhacētasaḥ |
śōkabhārēṇa cākrāntā ś-śayanaṃ na jahu stadā || 20
tata-st v-ayōd h-yā ra h i tā mahā t manā
p urandarēṇēva ma hēē saparva tā |
cacā la g h ō raṃ b h aya śōka pēēḍ i tā
sanāga-yō d hāś vag aṇā nanāda ca || 21
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkacatvāriṃśasargaḥ